Hội chứng tăng thông khí (Hyperventilation syndrome)
Mô tả bệnh (Nguyên nhân và triệu chứng)
- Định nghĩa: Tình trạng thở quá mức làm giảm carbon dioxide trong máu (PaCO2), gây nhiễm kiềm hô hấp và xuất hiện nhiều triệu chứng cơ thể.
- Sinh lý bệnh chính:
- Giảm PaCO2 → kiềm hóa máu → giảm canxi ion hóa (hạ canxi ion hóa) → tăng kích thích thần kinh ngoại biên (tê, co giật, v.v.).
- Co mạch (đặc biệt là mạch máu não) có thể gây chóng mặt, rối loạn thị giác và ngất.
- Nguyên nhân/yếu tố khởi phát thường gặp:
- Căng thẳng tâm lý, cơn hoảng sợ·lo âu (nguyên nhân chính)
- Nhiễm trùng (sốt·nhiễm khuẩn huyết), thiếu oxy, thở bù cho nhiễm toan chuyển hóa, bệnh phổi·tim (hen suyễn, thuyên tắc phổi, v.v.), một số thuốc
- Triệu chứng chính:
- Khó thở (thở nhanh và nông), hồi hộp·cảm giác đè nặng ngực, chóng mặt·rối loạn thị giác, tê·mất cảm giác tay chân, co thắt cơ·run, ngất, đầy bụng·đau bụng, có khả năng rối loạn nhịp tim
- Dịch tễ học: Tương đối thường gặp ở phụ nữ trẻ.
Phương pháp điều trị
- Xử trí giai đoạn cấp tính (khi lên cơn)
- Ổn định và trấn an (reassurance): Ưu tiên giảm lo âu và ổn định môi trường xung quanh.
- Luyện kiểm soát nhịp thở (khuyến nghị): Thở bụng chậm và sâu (hít vào bằng mũi và từ từ thở ra bằng miệng), hướng dẫn thở nhẹ nhàng khoảng 6–8 lần/phút.
- Phương pháp thở lại (sử dụng túi): Theo truyền thống, phương pháp này được sử dụng để người bệnh thở lại khí đã thở ra nhằm tăng PaCO2. Tuy nhiên, chống chỉ định khi nghi ngờ thiếu oxy hoặc bệnh phổi·tim, hoặc khi độ bão hòa oxy thấp, vì vậy cần sử dụng thận trọng theo chỉ dẫn của nhân viên y tế cấp cứu.
- Thuốc: Nếu kèm theo lo âu·hoảng sợ nghiêm trọng, có thể dùng benzodiazepine trong thời gian ngắn, một liều duy nhất (theo quyết định của bác sĩ).
- Oxy: Chỉ sử dụng khi độ bão hòa oxy thấp hoặc nghi ngờ có bệnh phổi·tim nền.
- Điều trị nguyên nhân
- Nếu nguyên nhân là vấn đề tiềm ẩn ở phổi·tim·chuyển hóa (hen suyễn, thuyên tắc phổi, nhiễm khuẩn huyết, v.v.), cần chẩn đoán·điều trị bệnh đó.
- Nếu bị tăng thông khí tái diễn·mạn tính, cân nhắc liệu pháp tâm lý (liệu pháp nhận thức hành vi, điều trị rối loạn hoảng sợ), phục hồi chức năng hô hấp (giáo dục hô hấp·phản hồi sinh học), và khi cần, thuốc chống trầm cảm (nhóm SSRI), v.v.
- Theo dõi và giáo dục
- Giáo dục người bệnh: Giải thích cơ chế triệu chứng (tăng thông khí→giảm CO2→triệu chứng), luyện các phương pháp kiểm soát nhịp thở có thể tự thực hiện và cách xử trí khi tái phát.
- Giáo dục về dấu hiệu cấp cứu: Nếu đau ngực kéo dài, khó thở nhanh chóng nặng lên, thay đổi ý thức hoặc nghi ngờ thiếu oxy, hãy đến ngay phòng cấp cứu.
- Biến chứng và lưu ý
- Có thể xảy ra rối loạn nhịp tim, ngất, suy giảm chức năng hằng ngày và các rối loạn do yếu tố tâm lý (né tránh/lo âu) do tình trạng kiềm hóa nghiêm trọng tái diễn.
- Không sử dụng phương pháp thở lại bằng túi khi đang thiếu oxy hoặc nghi ngờ mắc bệnh tim phổi.
Điểm cần kiểm tra trước khi khám ngoại trú (Những thứ cần mang theo và chuẩn bị)
- Những thứ cần mang theo:
- Danh sách tất cả các thuốc đang dùng (bao gồm thuốc kê đơn·không kê đơn·thuốc thảo dược Hàn Quốc·thực phẩm bổ sung)
- Tiền sử bệnh: Có hay không bệnh tim·bệnh phổi·động kinh·chẩn đoán tâm thần (rối loạn hoảng sợ·trầm cảm, v.v.)
- Kết quả xét nghiệm gần đây (nếu có): X-quang ngực, điện tâm đồ (ECG), khí máu động mạch (ABG), kết quả xét nghiệm đờm có máu·xét nghiệm máu
- Ghi chép triệu chứng: Thời điểm bắt đầu·thời gian kéo dài·yếu tố khởi phát khi lên cơn (căng thẳng·hoạt động thể chất, v.v.), biểu hiện triệu chứng (nhịp thở, tê, ngất, v.v.), độ bão hòa oxy (nếu có máy đo SpO2 tại nhà)
- Tài liệu cần cho bác sĩ xem khi khám ngoại trú:
- Khi xuất hiện triệu chứng, nếu có thể, ghi lại nhịp tim·nhịp thở·độ bão hòa oxy đã đo
- Hồ sơ lần đến phòng cấp cứu hoặc hồ sơ nhập viện gần đây (nếu có)
- Việc có thể tự làm trước khi khám:
- Nếu các cơn tái diễn, hãy lập nhật ký triệu chứng trong một tuần (tần suất xuất hiện·yếu tố khởi phát·phương pháp giảm nhẹ, v.v.)
Các mục nên bao gồm khi truyền đạt những câu hỏi ví dụ cho bác sĩ:
- "Làm thế nào để xác định cơn này là do vấn đề về tim hay phổi?"
- "Bác sĩ có thể hướng dẫn cho tôi phương pháp thở ổn định mà tôi có thể thực hiện ngay khi lên cơn không?"
Các câu hỏi chung mẫu để hỏi bác sĩ
- Tác dụng dự kiến và tác dụng phụ của thuốc này (chẳng hạn benzodiazepine) là gì?
- Làm thế nào để phân biệt triệu chứng của tôi với bệnh tim·phổi nghiêm trọng?
- Tôi nên thay đổi thói quen sinh hoạt nào để phòng tái phát?
- Tôi có thể thực hiện luyện thở hoặc trị liệu tâm lý (liệu pháp nhận thức hành vi) ở đâu?
- Những triệu chứng nào cần đến ngay phòng cấp cứu?
Các câu hỏi mẫu dành riêng cho bệnh
- Khi nào và bằng cách nào tôi nên thực hiện khí máu động mạch (ABG) và điện tâm đồ (ECG) đối với các triệu chứng của mình?
- Nếu bị tăng thông khí tái diễn, nên áp dụng phương pháp phục hồi chức năng hô hấp (kỹ thuật·chương trình) hoặc trị liệu tâm lý nào (ví dụ: CBT, liệu pháp phơi nhiễm)? Tôi có thể thực hiện ở đâu?
Lưu ý: Tùy theo triệu chứng hoặc kết quả xét nghiệm, có thể cần khám cấp cứu·chuyên khoa. Nếu có các triệu chứng cấp cứu như đau ngực·khó thở nghiêm trọng·suy giảm ý thức, hãy đến ngay phòng cấp cứu.