Nhịp tim chậm

Giải thích về bệnh (nguyên nhân và triệu chứng)

• Định nghĩa: Nhịp tim chậm (bradycardia) là tình trạng nhịp tim (Pulse rate) thường giảm xuống còn 60 lần/phút hoặc thấp hơn; việc đánh giá có thể khác nhau tùy theo tuổi và mức độ hoạt động của từng người.
• Nguyên nhân chính và sinh lý bệnh:
  • Rối loạn nút xoang (chức năng nút xoang): tình trạng xơ hóa, thoái hóa hoặc tổn thương nút xoang làm giảm khả năng phát sinh nhịp bình thường (do lão hóa, sau phẫu thuật tim, bệnh viêm, v.v.).
  • Block dẫn truyền nhĩ thất (AV block): tín hiệu điện phát sinh từ nút xoang không thể truyền đến tâm thất qua nút nhĩ thất và hệ thống dẫn truyền nhĩ thất (block độ 1, 2, 3).
  • Do thuốc: thuốc chẹn beta, thuốc chẹn kênh canxi (trừ nhóm dihydropyridine), digoxin, thuốc chống loạn nhịp, v.v.
  • Các nguyên nhân toàn thân như bệnh tim thiếu máu cục bộ, viêm cơ tim, rối loạn điện giải, suy giáp, v.v.
• Triệu chứng chính:
  • Mệt mỏi, chóng mặt, choáng váng, ngất (bao gồm các triệu chứng tiền ngất), khó thở khi vận động, cảm giác kiệt sức, các triệu chứng thần kinh tự chủ.
• Các xét nghiệm chẩn đoán gồm điện tâm đồ (12 chuyển đạo), Holter 24 giờ (ambulatory ECG), máy ghi sự kiện hoặc máy ghi vòng lặp cấy ghép; khi cần có thể thực hiện thăm dò điện sinh lý (EP study).

Phương pháp điều trị (điều trị tiêu chuẩn, thuốc, thủ thuật, quản lý lối sống và lưu ý)

• Điều trị cấp tính và cấp cứu:
  • Nhịp tim chậm cấp tính có triệu chứng: tiêm atropine tĩnh mạch (điều trị ban đầu); nếu không hiệu quả, cân nhắc truyền liên tục isoproterenol hoặc dopamine, epinephrine, v.v., và sử dụng máy tạo nhịp tạm thời (qua đường tĩnh mạch hoặc dạng miếng dán phẫu thuật).
  • Khi nhịp tim giảm kéo dài gây mất ổn định huyết động, cần hỗ trợ điện cơ học ngay lập tức (tạo nhịp tạm thời).
• Điều trị mạn tính và đã được xác lập:
  • Ở người bị rối loạn chức năng nút xoang kéo dài có triệu chứng (hội chứng nút xoang bệnh lý — Sick sinus syndrome) hoặc block dẫn truyền nhĩ thất mức độ cao, cấy máy tạo nhịp tim vĩnh viễn (pacemaker) là điều trị tiêu chuẩn.
  • Điều trị bằng thuốc: được sử dụng có lựa chọn trong thời gian tạm thời, thay thế hoặc khi chống chỉ định (ví dụ: isoproterenol không phải là thuốc thay thế dạng uống; đã có báo cáo sử dụng theophylline dạng uống ở một số bệnh nhân). Nhìn chung, điều trị căn nguyên của nhịp tim chậm có triệu chứng là máy tạo nhịp tim; điều trị bằng thuốc có vai trò hạn chế và được lựa chọn ở từng trường hợp.
• Quản lý lối sống và lưu ý:
  • Kiểm tra và điều chỉnh các thuốc có thể gây nhịp tim chậm (thuốc chẹn beta, một số thuốc chống loạn nhịp, digoxin, v.v.).
  • Tránh mất nước, uống quá nhiều rượu và caffeine, cũng như kích thích dây thần kinh phế vị mạnh (đi đại tiện trong thời gian dài, ho, v.v.).
  • Nếu có nguy cơ ngất, khuyến cáo hạn chế các hoạt động có cường độ cao hoặc nguy hiểm (lái xe, làm việc trên cao, v.v.).
• Biến chứng:
  • Chấn thương do ngất tái diễn, suy tim nặng hơn, hiếm khi xuất hiện các bất thường điện tâm đồ đe dọa tính mạng, v.v.
• Tiên lượng:
  • Khác nhau tùy theo nguyên nhân, triệu chứng và phương pháp điều trị (đặc biệt là việc cấy máy tạo nhịp tim phù hợp). Trường hợp không có triệu chứng thường có tiên lượng tốt; nếu kèm ngất tái diễn hoặc suy tim nặng hơn, tiên lượng có thể xấu hơn.

Điểm cần kiểm tra trước khi khám ngoại trú (bao gồm đồ cần chuẩn bị và ví dụ câu hỏi)

• Đồ cần chuẩn bị (mang theo khi đến khám ngoại trú):
  • Danh sách tất cả các thuốc đang dùng (bao gồm thuốc kê đơn, thuốc không kê đơn, thuốc Đông y và thực phẩm chức năng)
  • Bản sao các kết quả điện tâm đồ (ECG), theo dõi Holter và hồ sơ bệnh viện đã thực hiện gần đây (nếu có thể, ghi rõ ngày thực hiện và kết quả)
  • Nhật ký triệu chứng: thời điểm xuất hiện triệu chứng, thời gian kéo dài, tình huống khởi phát (vận động, ăn uống, tư thế, v.v.), các triệu chứng kèm theo (ngất, khó thở, v.v.)
  • Tiền sử bệnh: ghi lại bệnh tim, phẫu thuật, viêm cơ tim, bệnh thấp khớp, v.v.
  • Dị ứng và khả năng mang thai (đối với nữ giới)
• Những mục nên ghi lại trước để cung cấp khi khám ngoại trú:
  • Mạch lúc nghỉ đo được trong sinh hoạt thường ngày (đo nhiều lần)
  • Tư thế và tình huống hoạt động khi bị ngất hoặc tiền ngất
• Những thứ cần cho bác sĩ xem khi đến khám ngoại trú:
  • Danh sách thuốc và kết quả điện tâm đồ (hoặc Holter)
• Chống chỉ định/lưu ý trước khi đến khám:
  • Nếu có kết quả Holter hoặc máy ghi sự kiện, hãy mang theo thiết bị cần trả lại và phiếu kết quả.

Ví dụ các câu hỏi chung để hỏi bác sĩ

• "Nguyên nhân chính xác gây nhịp tim chậm của tôi là gì?"
• "Trong số các thuốc tôi đang dùng, có thuốc nào gây ra hoặc làm nặng thêm nhịp tim chậm không? Tôi có cần ngừng thuốc không?"
• "Nếu triệu chứng này tiếp diễn, cần thực hiện thêm những xét nghiệm nào?"
• "Tình trạng của tôi có cần đặt máy tạo nhịp tim không? Những rủi ro và hiệu quả dự kiến khi cấy máy là gì?"
• "Tôi cần chú ý điều gì trong sinh hoạt để giảm nguy cơ ngất?"
• "Nếu không điều trị, có thể xảy ra những biến chứng nào?"

Ví dụ các câu hỏi tùy theo bệnh

• "Gần đây tôi đã bị ngất (hoặc có triệu chứng tiền ngất); trong trường hợp này có khuyến cáo cấy máy tạo nhịp tim ngay không?"
• "Khi vận động, nhịp tim giảm xuống đến mức nào thì tôi cần hạn chế vận động? Hãy cho tôi biết tiêu chuẩn an toàn khi vận động (ví dụ: tiêu chí dừng lại khi xuất hiện triệu chứng)."