Mô tả bệnh (nguyên nhân và triệu chứng)
- Định nghĩa: Tiểu không tự chủ do áp lực (tiểu không tự chủ khi gắng sức) là tình trạng nước tiểu bị rò rỉ do niệu đạo không đóng kín đúng cách khi áp lực trong ổ bụng tăng lên, chẳng hạn như khi ho, hắt hơi hoặc vận động.
- Sinh lý bệnh: Do cơ sàn chậu và các mô nâng đỡ bị suy yếu, khả năng nâng đỡ niệu đạo giảm hoặc chức năng cơ thắt niệu đạo (chức năng cơ thắt nội tại) suy giảm, khiến niệu đạo đóng không đủ khi áp lực trong ổ bụng tăng. Có thể đi kèm với tăng vận động niệu đạo (tiểu không tự chủ do thôi thúc).
- Nguyên nhân chính
- Nữ giới: mang thai và sinh nở (đặc biệt sinh nhiều lần, sinh thường qua đường âm đạo), mãn kinh (thiếu estrogen), sa cơ quan vùng chậu (sa tử cung, sa bàng quang), nhiễm trùng đường tiết niệu・viêm âm đạo, ho mạn tính, béo phì, táo bón
- Nam giới: tổn thương cơ thắt niệu đạo và thần kinh vùng chậu do phẫu thuật cắt tuyến tiền liệt triệt căn và các nguyên nhân khác
- Triệu chứng
- Rò rỉ một lượng nước tiểu từ ít đến nhiều trong chốc lát khi ho, hắt hơi, cười hoặc vận động
- Các triệu chứng có thể đi kèm: tiểu nhiều lần, tiểu đêm, buồn tiểu gấp, nước tiểu có mùi・đục・đau buốt khi tiểu (khi có nhiễm trùng đường tiết niệu)
- Mức độ triệu chứng khác nhau tùy từng người và có thể ảnh hưởng đến sinh hoạt (bất tiện trong xã hội, hạn chế hoạt động)
- Các xét nghiệm hữu ích trong chẩn đoán (tóm tắt)
- Khai thác bệnh sử・khám thực thể (quan sát rò rỉ khi tạo áp lực trong ổ bụng), nhật ký đi tiểu (3 ngày), xét nghiệm nước tiểu (xác nhận nhiễm trùng)
- Nghiệm pháp băng vệ sinh (đánh giá lượng tiểu không tự chủ), xét nghiệm lưu lượng nước tiểu・đo lượng nước tiểu tồn dư, xét nghiệm niệu động học (khi cần)
Phương pháp điều trị và lưu ý
- Điều trị không phẫu thuật đầu tay (ưu tiên khuyến nghị)
- Bài tập tăng cường cơ sàn chậu (Kegel): co cơ trong 5–10 giây rồi thả lỏng, 10 lần mỗi hiệp × vài hiệp mỗi ngày (tính đều đặn là yếu tố then chốt). Cần tập trong vài tuần đến vài tháng.
- Phản hồi sinh học: hỗ trợ xác nhận và luyện tập co cơ đúng cách
- Kích thích điện・điều trị bằng từ trường ngoài cơ thể: có thể giúp kích thích cơ sàn chậu
- Điều trị hành vi: giảm cân, điều chỉnh thói quen đi tiểu (luyện bàng quang), điều chỉnh caffeine・rượu, điều trị táo bón, điều trị ho (chẳng hạn như ngừng hút thuốc)
- Estrogen tại chỗ (phụ nữ mãn kinh): có thể giúp cải thiện triệu chứng khi đi kèm teo âm hộ・âm đạo
- Thuốc
- Thuốc thường khó chữa khỏi nguyên nhân căn bản. Một số thuốc (ví dụ: duloxetine) có thể giúp cải thiện triệu chứng bằng cách làm tăng trương lực cơ thắt niệu đạo, nhưng cần cân nhắc tác dụng phụ và chỉ định.
- Điều trị can thiệp・phẫu thuật (khi có triệu chứng và điều trị bảo tồn thất bại)
- Băng nâng niệu đạo giữa (đặt băng tổng hợp ở niệu đạo giữa: TVT/TOT và các phương pháp khác) — phẫu thuật tiêu chuẩn được thực hiện rộng rãi ở nữ giới
- Phẫu thuật nâng đỡ niệu đạo truyền thống (phẫu thuật nâng cổ bàng quang qua đường bụng hoặc đường âm đạo; khi cần)
- Chất làm đầy niệu đạo (điều trị bằng tiêm): có thể cân nhắc trong trường hợp nhẹ
- Nam giới: băng nâng niệu đạo nam hoặc cơ thắt niệu đạo nhân tạo (tiểu không tự chủ nặng)
- Nếu xảy ra biến chứng liên quan đến băng tổng hợp (nhiễm trùng・xâm lấn thành âm đạo・đau và các biến chứng khác), cần loại bỏ băng
- Lưu ý và biến chứng
- Có khả năng nhiễm trùng sau phẫu thuật, biến chứng liên quan đến dị vật, rối loạn tiểu tiện, đau và tái phát
- Nếu nghi ngờ nhiễm trùng đường tiết niệu, cần điều trị trước
- Lựa chọn điều trị được quyết định dựa trên tuổi, kế hoạch mang thai, mức độ triệu chứng và các bệnh đi kèm (ví dụ: bệnh thần kinh)
Điểm cần kiểm tra trước khi khám ngoại trú (bao gồm vật cần chuẩn bị・ví dụ câu hỏi)
- Vật cần chuẩn bị
- Danh sách các thuốc hiện đang dùng (thuốc kê đơn・thuốc không kê đơn・thực phẩm bổ sung)
- Tiền sử phẫu thuật・sinh nở (số lần sinh・phương pháp・biến chứng), các bệnh sử khác (đái tháo đường, bệnh thần kinh)
- Kết quả các xét nghiệm gần đây như xét nghiệm nước tiểu・xét nghiệm lưu lượng nước tiểu・xét nghiệm niệu động học (nếu có)
- Nhật ký đi tiểu trong 3 ngày (thời gian đi tiểu・lượng nước tiểu・thời điểm xảy ra rò rỉ・số lượng băng vệ sinh đã sử dụng)
- Số lượng băng vệ sinh thường dùng・lượng rò rỉ (ước tính), thời điểm bắt đầu triệu chứng và diễn biến
- Có hay không có kế hoạch mang thai, các vấn đề liên quan đến đời sống tình dục (khi cần)
- Các câu hỏi cần chuẩn bị để trình bày với bác sĩ khi khám (ví dụ)
- Rò rỉ xảy ra khi nào (trong hoạt động nào)?
- Lượng rò rỉ khoảng bao nhiêu (số băng vệ sinh/thời gian thay)?
- Có triệu chứng nhiễm trùng như đau buốt khi tiểu・tiểu ra máu・sốt hay không?
- Trước đây đã từng thử bài tập・điều trị nào chưa, hiệu quả ra sao?
Ví dụ về các câu hỏi chung cần hỏi bác sĩ
- "Phương pháp điều trị đầu tay phù hợp nhất với triệu chứng của tôi là gì?"
- "Hiệu quả dự kiến và tác dụng phụ của thuốc này (hoặc thủ thuật này) là gì?"
- "Khả năng triệu chứng được cải thiện bằng điều trị không phẫu thuật là bao nhiêu? Cần điều trị trong bao lâu mới thấy hiệu quả?"
- "Ưu và nhược điểm của điều trị phẫu thuật cũng như thời gian hồi phục như thế nào?"
- "Khả năng tái phát hoặc nguy cơ biến chứng sau phẫu thuật ở mức nào?"
Ví dụ về các câu hỏi phù hợp theo từng bệnh
- Nữ giới (liên quan đến độ tuổi sinh sản・kế hoạch mang thai): "Tôi đang có kế hoạch mang thai, vậy nên cân nhắc phẫu thuật vào thời điểm nào trước hay sau khi sinh? Việc mang thai・sinh nở ảnh hưởng như thế nào đến hiệu quả điều trị?"
- Nam giới (tiểu không tự chủ sau phẫu thuật tuyến tiền liệt): "Tôi bị tiểu không tự chủ sau phẫu thuật cắt tuyến tiền liệt triệt căn. Trong trường hợp của tôi, điều trị bằng băng nâng niệu đạo nam hay cơ thắt niệu đạo nhân tạo phù hợp hơn? Hiệu quả điều trị dự kiến và biến chứng là gì?"
(Khi cần, mang theo mẫu nhật ký đi tiểu và kết quả xét nghiệm để cung cấp khi khám sẽ giúp ích cho việc chẩn đoán và lập kế hoạch điều trị.)