Ung thư dạ dày giai đoạn sớm

Mô tả bệnh (nguyên nhân và triệu chứng)

• Định nghĩa: Ung thư dạ dày giai đoạn sớm là ung thư dạ dày trong đó các tế bào ung thư chỉ khu trú ở lớp niêm mạc hoặc lớp dưới niêm mạc của dạ dày (không phụ thuộc vào việc có di căn hạch bạch huyết hay không), có mức độ xâm lấn thành dạ dày nông hơn và kết quả điều trị tốt hơn so với ung thư dạ dày tiến triển.
• Nguyên nhân·sinh bệnh học: Cơ chế phát bệnh chính xác chưa được xác định, nhưng các yếu tố sau có liên quan
  • Nhiễm Helicobacter pylori (H. pylori) (kết quả dương tính được báo cáo ở khoảng 40–60% tổng số bệnh nhân)
  • Các tổn thương tiền ung thư như viêm teo dạ dày mạn tính, dị sản ruột, u tuyến dạ dày
  • Các tác nhân gây ung thư từ môi trường như chế độ ăn nhiều muối·thực phẩm chứa nitrat, thực phẩm hun khói·cháy xém, hút thuốc
  • Tăng nguy cơ phát triển ung thư trong thời gian dài (trung bình 15–20 năm) ở phần dạ dày còn lại sau phẫu thuật cắt một phần dạ dày
• Triệu chứng chính: Hầu hết không có triệu chứng hoặc thường gặp khó tiêu nhẹ, khó chịu vùng thượng vị, buồn nôn. Hiếm khi có thể xuất hiện nôn ra máu hoặc đi ngoài phân đen. Do tương tự các triệu chứng thông thường của bệnh dạ dày nên việc chẩn đoán có thể bị trì hoãn.

Phương pháp điều trị

• Đánh giá chẩn đoán: Nội soi dạ dày và sinh thiết (chẩn đoán xác định), siêu âm nội soi (EUS) để đánh giá độ sâu xâm lấn, CT/MRI/PET ổ bụng/siêu âm ổ bụng để đánh giá di căn·xâm lấn xung quanh, chụp X-quang dạ dày có thuốc cản quang để xác định vị trí·hình dạng tổn thương.
• Điều trị nội soi
  • Tiêu chuẩn: Bóc tách dưới niêm mạc qua nội soi (ESD) được sử dụng rộng rãi như phương pháp điều trị không cắt bỏ tiêu chuẩn đối với ung thư dạ dày giai đoạn sớm. Áp dụng khi tổn thương chỉ giới hạn ở niêm mạc và nguy cơ di căn hạch bạch huyết thấp.
  • Ví dụ về chỉ định (tiêu chí chung): Mô học dạng biệt hóa, không loét, khu trú ở niêm mạc, giới hạn về kích thước (theo truyền thống ≤2 cm nhưng có các tiêu chí mở rộng). Có thể thay đổi tùy theo đặc điểm của từng tổn thương.
  • Biến chứng: Có khả năng chảy máu, thủng — có thể cần cầm máu·khâu qua nội soi ngay lập tức hoặc phẫu thuật.
• Điều trị phẫu thuật
  • Cắt một phần dạ dày, cắt dạ dày triệt căn (nội soi ổ bụng hoặc mổ mở) và nạo vét hạch bạch huyết (thông thường ở mức D1/D2). Thực hiện khi không đáp ứng chỉ định điều trị nội soi hoặc nghi ngờ có di căn hạch bạch huyết.
  • Phẫu thuật nội soi ổ bụng được cân nhắc khi có thể thực hiện phẫu thuật bảo tồn xét về phương diện chất lượng cuộc sống.
• Điều trị bổ trợ
  • Đối với ung thư dạ dày giai đoạn sớm (không có di căn hạch bạch huyết), thông thường không cần hóa trị bổ trợ.
  • Khi có di căn hạch bạch huyết hoặc dấu hiệu tiến triển, có thể khuyến nghị điều trị chống ung thư bổ trợ tùy theo giai đoạn bệnh·đặc điểm mô học.
• Quản lý lối sống và lưu ý
  • Khuyến nghị bỏ thuốc lá, ăn chế độ ít muối và sử dụng thực phẩm tươi. Hạn chế rượu và thực phẩm được xử lý ở nhiệt độ cao·thực phẩm hun khói.
  • Nếu xác nhận nhiễm H. pylori, cân nhắc điều trị tiệt trừ (trao đổi về điều trị dự phòng tùy theo tiền sử gia đình·tình trạng dạ dày).
  • Sau điều trị nội soi, nếu xuất hiện các triệu chứng chảy máu·thủng (đau bụng dữ dội, sốt, chảy máu kéo dài, v.v.), cần đến ngay cơ sở y tế.
• Tiên lượng: Trong trường hợp ung thư dạ dày giai đoạn sớm chỉ khu trú ở niêm mạc, tỷ lệ sống thêm 5 năm sau điều trị thích hợp đạt trên 90%, cho tiên lượng tốt.

Những điểm cần kiểm tra trước khi khám ngoại trú (bao gồm vật dụng cần chuẩn bị và ví dụ câu hỏi)

• Vật dụng cần chuẩn bị (mang theo khi khám·làm xét nghiệm)
  • Danh sách các thuốc đang dùng (bao gồm aspirin/thuốc chống đông máu), tiền sử dị ứng
  • Kết quả các xét nghiệm trước đây (mô tả nội soi·báo cáo bệnh lý, kết quả CT/MRI ổ bụng, v.v.) hoặc hình ảnh chụp
  • Ghi chép triệu chứng: thời điểm bắt đầu, tần suất, có chảy máu hay không (nôn ra máu·đi ngoài phân đen), thay đổi cân nặng, thay đổi cảm giác thèm ăn
  • Tiền sử phẫu thuật (đặc biệt là có phẫu thuật dạ dày hay không) và tiền sử gia đình (có ung thư dạ dày hay không)
• Những điều cần xác nhận trước khi khám
  • Thay đổi gần đây về cân nặng·lượng thức ăn, đặc điểm đau bụng, tần suất và yếu tố gây buồn nôn·nôn
  • Có đang dùng thuốc chống đông máu hay không (điều quan trọng trước khi sinh thiết·can thiệp nội soi)
• Các xét nghiệm có thể được thực hiện khi khám ngoại trú: nội soi bổ sung, sinh thiết lại, EUS, CT ổ bụng, v.v.

Ví dụ các câu hỏi chung để hỏi bác sĩ

• “Giai đoạn chính xác của tổn thương của tôi (độ sâu xâm lấn·khả năng di căn hạch bạch huyết) được đánh giá như thế nào?”
• “Trong các lựa chọn điều trị (cắt bỏ qua nội soi so với phẫu thuật), lựa chọn nào phù hợp với tôi? Ưu điểm và nhược điểm là gì?”
• “Tiên lượng (tỷ lệ tái phát·tỷ lệ sống) như thế nào? Lịch kiểm tra theo dõi sau điều trị sẽ ra sao?”
• “Nếu tôi đang dùng thuốc (ví dụ: thuốc chống đông máu), cần quản lý như thế nào khi nội soi?”
• “Tôi có cần xét nghiệm H. pylori và điều trị tiệt trừ không? Việc tiệt trừ có làm giảm nguy cơ tái phát không?”

Ví dụ các câu hỏi tùy theo bệnh

• “Tổn thương của tôi có khả năng được chữa khỏi bằng cắt bỏ qua nội soi không? (Đề nghị giải thích dựa trên kích thước tổn thương·loại mô học·có loét hay không)”
• “Kết quả bệnh lý cho thấy ‘xâm lấn dưới niêm mạc’ hoặc ‘xâm lấn mạch bạch huyết’. Trong trường hợp này, nguy cơ di căn hạch bạch huyết và phương pháp điều trị bổ sung được khuyến nghị là gì?”