Viêm dạ dày

Mô tả bệnh (nguyên nhân và triệu chứng)

• Định nghĩa: Tình trạng các tế bào viêm xâm nhập vào niêm mạc dạ dày (viêm dạ dày cấp hoặc mạn tính). Dựa trên hình ảnh nội soi, được phân loại thành viêm dạ dày sung huyết, trợt, xuất huyết, trào ngược mật, mạn tính nông, teo, chuyển sản, phì đại và các dạng khác.
• Nguyên nhân chính
  • Nhiễm Helicobacter pylori (H. pylori) — một trong những nguyên nhân chính của viêm dạ dày mạn tính
  • Tổn thương niêm mạc do thuốc (aspirin, NSAID, v.v.) gây ra (ức chế tổng hợp prostaglandin)
  • Rượu, phơi nhiễm với axit mạnh hoặc kiềm mạnh, một số bệnh nhiễm trùng (vi khuẩn, ký sinh trùng, nấm), căng thẳng nghiêm trọng (chấn thương, bỏng, tình trạng bệnh nhân nặng)
  • Trào ngược mật (viêm dạ dày do hóa chất)
• Tóm tắt sinh lý bệnh: Khi cơ chế bảo vệ niêm mạc (lớp chất nhầy, tái tạo tế bào, lưu lượng máu, v.v.) bị phá vỡ, tình trạng viêm và tổn thương niêm mạc sẽ xảy ra. H. pylori xâm nhập niêm mạc và gây viêm; NSAID thúc đẩy tổn thương niêm mạc do làm giảm prostaglandin có tác dụng bảo vệ. Viêm mạn tính có thể gây teo, chuyển sản và chuyển sản ruột, từ đó làm tăng nguy cơ ung thư dạ dày.
• Triệu chứng chính: Đau/nóng rát vùng bụng trên, đau thượng vị, khó tiêu (no sớm, đầy bụng), buồn nôn/nôn, ợ nóng hoặc cũng có trường hợp không có triệu chứng. Khi chảy máu nghiêm trọng, có thể xuất hiện nôn ra máu, đi ngoài phân đen và các triệu chứng thiếu máu.

Phương pháp điều trị

• Nguyên tắc chung: Điều chỉnh nguyên nhân (loại bỏ nếu có thể) → giảm triệu chứng và phòng ngừa biến chứng
• Điều trị bằng thuốc
  • Thuốc ức chế axit dạ dày: ưu tiên sử dụng thuốc ức chế bơm proton (PPI; ví dụ: omeprazole, v.v.), có hiệu quả trong giảm triệu chứng và giảm nguy cơ chảy máu
  • Thuốc chẹn H2 và thuốc kháng axit: có thể sử dụng để giảm triệu chứng trong thời gian ngắn
  • Thuốc bảo vệ niêm mạc (sucralfate, v.v.): điều trị hỗ trợ tổn thương trợt và xuất huyết
  • Thuốc chống nôn (khi buồn nôn/nôn) và thuốc thúc đẩy nhu động dạ dày (khi cần)
• Điều trị liên quan đến H. pylori
  • Khuyến nghị điều trị tiệt trừ khi xác định có nhiễm. Các lựa chọn tiêu biểu: phác đồ ba thuốc tiêu chuẩn (PPI + clarithromycin + amoxicillin) hoặc phác đồ bốn thuốc có bismuth (PPI + bismuth + tetracycline + metronidazole). Lựa chọn phác đồ phù hợp tùy theo tỷ lệ kháng kháng sinh tại địa phương.
  • Xác nhận việc tiệt trừ thành công: sau khi kết thúc điều trị ít nhất 4 tuần, xác nhận bằng test hơi thở ure hoặc xét nghiệm kháng nguyên trong phân (việc đang dùng kháng sinh/thuốc ức chế bơm proton có thể ảnh hưởng đến độ nhạy của xét nghiệm).
• Viêm dạ dày trợt cấp/chảy máu nghiêm trọng: nhịn ăn, truyền dịch tĩnh mạch, dùng PPI liều cao, cầm máu qua nội soi khi cần
• Do thuốc (ví dụ: NSAID): ngừng hoặc thay thế thuốc gây bệnh, điều trị phối hợp PPI để bảo vệ niêm mạc
• Quản lý lối sống và lưu ý
  • Bỏ thuốc lá, hạn chế rượu, hạn chế caffeine và thức ăn kích thích (đồ cay, đồ nhiều dầu mỡ, v.v.), ăn đều đặn, chia thành các bữa nhỏ và ăn chậm
  • Khi sử dụng NSAID, hãy trao đổi với bác sĩ; khi cần, phối hợp PPI để bảo vệ niêm mạc
  • Khi xuất hiện đau dữ dội, nôn kéo dài, sụt cân hoặc bằng chứng chảy máu (nôn ra máu, đi ngoài phân đen), hãy lập tức tham khảo ý kiến nhân viên y tế
• Nguy cơ biến chứng: loét dạ dày, chảy máu dạ dày, thủng, tăng nguy cơ ung thư dạ dày do teo/chuyển sản mạn tính, rối loạn hấp thu (trong trường hợp nghiêm trọng)

Điểm cần kiểm tra trước khi khám ngoại trú (bao gồm đồ cần chuẩn bị và ví dụ câu hỏi)

• Danh sách đồ/thông tin cần chuẩn bị
  • Danh sách các thuốc hiện đang dùng (bao gồm thuốc kê đơn, thuốc không kê đơn, thuốc y học cổ truyền Hàn Quốc và thực phẩm bổ sung) cùng thời gian sử dụng
  • Kết quả các xét nghiệm liên quan đến dạ dày trước đây (hình ảnh nội soi, kết quả sinh thiết, kết quả xét nghiệm H. pylori, v.v.) hoặc bản sao hồ sơ xét nghiệm
  • Thời điểm và kiểu xuất hiện triệu chứng (bắt đầu từ khi nào, liên quan đến sau ăn/đói bụng, các yếu tố làm nặng lên hoặc thuyên giảm)
  • Các triệu chứng kèm theo (nôn, nôn ra máu, đi ngoài phân đen, sụt cân, khó nuốt, v.v.) và ghi lại mức độ nghiêm trọng
  • Thông tin về lối sống (tình trạng hút thuốc, uống rượu, sử dụng NSAID hoặc aspirin, mức độ căng thẳng)
• Ví dụ về những điều nên nói trước với bác sĩ khi khám ngoại trú
  • “Tôi bị đau vùng bụng trên và nhanh no kéo dài trong X tuần gần đây.”
  • “Hiện tại tôi đang dùng aspirin (hoặc NSAID) mỗi ngày.”
  • “Trước đây tôi được biết qua nội soi rằng mình bị viêm dạ dày teo và chuyển sản (nếu có, hãy nêu cả ngày xét nghiệm).”

Ví dụ về các câu hỏi chung nên hỏi bác sĩ

• Tác dụng phụ dự kiến và những điều cần lưu ý của thuốc này (hoặc phác đồ tiệt trừ) là gì?
• Nếu tôi dương tính với H. pylori, bác sĩ khuyến nghị phác đồ tiệt trừ nào? Tôi có cần xét nghiệm kháng thuốc (nuôi cấy/xét nghiệm phân tử) không?
• Nếu các triệu chứng không cải thiện, khi nào tôi nên xét nghiệm lại (nội soi)?
• Tôi bắt buộc phải dùng NSAID (hoặc aspirin), vậy cần làm gì để bảo vệ dạ dày?
• Nếu bị viêm dạ dày teo/chuyển sản, khoảng thời gian giữa các lần nội soi theo dõi nên là bao lâu?

Ví dụ về các câu hỏi phù hợp với từng bệnh

• Liên quan đến H. pylori: “Xét nghiệm của tôi dương tính với H. pylori. Xét đến tỷ lệ kháng clarithromycin tại địa phương, phác đồ tiệt trừ nào là phù hợp nhất?”
• Liên quan đến viêm dạ dày teo/chuyển sản: “Nội soi cho thấy viêm dạ dày teo (hoặc chuyển sản ruột). Tôi cần thay đổi đặc biệt điều gì trong việc phòng ngừa ung thư dạ dày, lịch theo dõi và lối sống?”

Lưu ý: Thông tin trên đây là thông tin y tế chung; hãy trao đổi với bác sĩ phụ trách để quyết định chẩn đoán chính xác và kế hoạch điều trị phù hợp với tình trạng cá nhân của bạn.