Co thắt dạ dày

Mô tả bệnh (nguyên nhân và triệu chứng)

• Tóm tắt định nghĩa: Cơn co thắt dạ dày không có nghĩa là bản thân dạ dày thực sự “co thắt”, mà là thuật ngữ chung chỉ triệu chứng đau dữ dội như bị siết chặt ở vùng thượng vị (bụng trên) sau khi ăn hoặc xuất hiện đột ngột. Đây không phải là một bệnh đơn lẻ mà thường biểu hiện như triệu chứng của nhiều bệnh lý ở ổ bụng.
• Nguyên nhân chính: sỏi mật (co thắt đường mật/cơn đau quặn mật do sỏi túi mật), viêm tụy cấp, loét dạ dày・loét tá tràng, viêm dạ dày cấp, các tổn thương khác ở vùng bụng trên (tắc nghẽn đường mật, viêm túi mật, v.v.).
• Sinh lý bệnh (tóm tắt): Tình trạng viêm, tắc nghẽn hoặc kích thích ở các cơ quan vùng bụng trên (dạ dày, đường mật, tụy, v.v.) được truyền qua hệ thần kinh tự chủ thành cơn đau nội tạng dữ dội, đồng thời gây ra phản ứng của hệ thần kinh giao cảm (da xanh tái, vã mồ hôi lạnh, buồn nôn・nôn, v.v.).
• Triệu chứng chính: đau đột ngột, quặn thắt ở vùng thượng vị (bụng trên), buồn nôn・nôn, vã mồ hôi lạnh・da xanh tái; sau khi cơn đau thuyên giảm, thường không còn dấu hiệu bất thường khi khám thực thể.

Phương pháp điều trị

• Điều trị cấp cứu・điều trị triệu chứng
  • Nghỉ ngơi và nhịn ăn (khi nôn・đau dữ dội), thiết lập đường truyền tĩnh mạch và bù dịch (điều chỉnh mất nước・điện giải).
  • Thuốc giảm đau: ban đầu sử dụng acetaminophen hoặc thuốc giảm đau nhẹ theo đánh giá của bác sĩ. Cần thận trọng với NSAIDs vì có thể làm nặng thêm tình trạng khi nghi ngờ loét dạ dày. Khi đau dữ dội, có thể cần thuốc giảm đau opioid (theo chỉ định của bác sĩ).
  • Thuốc chống nôn (ví dụ: metoclopramide), thuốc chống co thắt (ví dụ: Buscopan [thuốc chống co thắt nhóm scopolamine]) có thể được sử dụng để giảm triệu chứng.
• Điều trị tiêu chuẩn theo nguyên nhân (điều trị nguyên nhân là trọng tâm)
  • Sỏi mật (bệnh lý túi mật・đường mật): khi xảy ra cơn đau quặn mật cấp, điều trị kiểm soát đau・bù dịch・chống nôn. Nếu triệu chứng tái diễn hoặc có biến chứng (viêm túi mật, tắc nghẽn đường mật), cân nhắc cắt túi mật (phẫu thuật nội soi). Nếu nghi ngờ tắc nghẽn ống mật, có thể cần ERCP (nội soi mật tụy ngược dòng).
  • Viêm tụy cấp: nhập viện để nhịn ăn (NPO), tích cực truyền dịch, kiểm soát đau・dinh dưỡng và điều trị bổ sung tùy theo nguyên nhân (ví dụ: nếu do sỏi mật thì loại bỏ sỏi).
  • Viêm dạ dày・loét dạ dày・loét tá tràng: thuốc ức chế tiết acid dạ dày (PPI), xét nghiệm Helicobacter pylori và điều trị tiệt trừ (khi cần), ngừng NSAIDs, v.v.
• Quản lý lối sống và lưu ý
  • Đau dữ dội・nôn kéo dài・vàng da・sốt cao・đi ngoài ra máu hoặc ngất・hạ huyết áp, v.v. là tình huống cấp cứu; cần lập tức đến cơ sở y tế.
  • Kiểm soát các yếu tố nguy cơ gây sỏi mật・viêm tụy như bệnh gút・tăng lipid máu・béo phì・uống quá nhiều rượu (kiểm soát cân nặng, hạn chế uống rượu, v.v.).
  • Tránh NSAIDs, rượu, thức ăn kích thích (đặc biệt quan trọng khi nghi ngờ loét dạ dày hoặc viêm tụy).

Những điểm cần kiểm tra trước khi khám ngoại trú (kèm ví dụ câu hỏi)

• Vật dụng/tài liệu cần chuẩn bị
  • Danh sách các thuốc đang sử dụng (bao gồm thuốc kê đơn・không kê đơn・thuốc thảo dược Hàn Quốc), tiền sử dị ứng
  • Các chẩn đoán và tiền sử phẫu thuật trước đây (đặc biệt là đã từng phẫu thuật liên quan đến túi mật hay chưa)
  • Kết quả xét nghiệm gần đây (chức năng gan, xét nghiệm máu, siêu âm bụng, CT, kết quả nội soi đường tiêu hóa trên; nếu có bản sao thì sẽ hữu ích)
  • Ghi chép triệu chứng: thời điểm・tần suất bắt đầu đau・tình trạng khi cơn đau xuất hiện (sau ăn・lúc đói)・tính chất cơn đau (quặn thắt/như bị dao cắt)・các triệu chứng kèm theo (sốt・vàng da・nôn・đi ngoài ra máu, v.v.) và các yếu tố làm giảm・tăng cơn đau
• Nội dung cần giải thích trước với bác sĩ khi đi khám ngoại trú
  • Vị trí・mức độ chính xác của cơn đau (thang điểm đau), thời điểm・tần suất xuất hiện, tiền sử ăn uống・dùng thuốc・uống rượu gần đây
  • Ảnh chụp khi xuất hiện triệu chứng (vàng da・da xanh tái, v.v.), gần đây có khám tại khoa cấp cứu・nhập viện hay không

Ví dụ các câu hỏi chung có thể hỏi bác sĩ

• “Nguyên nhân có thể gây ra cơn đau này là gì? Cần thực hiện những xét nghiệm nào?”
• “Tác dụng phụ và những điều cần lưu ý của thuốc bác sĩ định kê là gì?”
• “Tiên lượng như thế nào? Tôi cần thay đổi những thói quen sinh hoạt nào để giảm nguy cơ tái phát?”

Ví dụ câu hỏi phù hợp theo từng bệnh

• Khi nghi ngờ nguyên nhân là sỏi mật: “Nếu siêu âm cho thấy có sỏi mật thì có cần phẫu thuật ngay không? Trong những trường hợp nào có thể theo dõi?”
• Khi nghi ngờ loét dạ dày・viêm dạ dày: “Tôi có cần nội soi dạ dày không? Có cần xét nghiệm Helicobacter pylori và điều trị tiệt trừ không?”

(Khuyến cáo bổ sung) Nếu kèm theo đau dữ dội・khó thở・suy giảm ý thức・hạ huyết áp・sốt cao・nôn kéo dài・đi ngoài phân đen hoặc vàng da, hãy lập tức đến phòng cấp cứu.