Giãn tĩnh mạch thực quản

Mô tả bệnh (Nguyên nhân và triệu chứng)

• Định nghĩa: Dị vật trong thực quản là tình trạng thức ăn hoặc dị vật bị mắc lại trong thực quản sau khi nuốt. Tình trạng này xảy ra thường xuyên hơn dị vật trong đường thở.
• Nguyên nhân chính: Ở trẻ em (đặc biệt từ 1–3 tuổi, khoảng 75–80%), thường xảy ra do vô tình nuốt phải đồng xu, đồ chơi nhỏ, viên bi, ghim hoặc các vật tương tự; ở người lớn, thường gặp trường hợp nuốt phải mảnh xương, bộ phận răng giả bị rơi ra, kim loại sắc nhọn. Nguy cơ tăng ở người mắc bệnh tâm thần, người bị giam giữ trong cơ sở cải huấn và người có bệnh thực quản từ trước (hẹp thực quản, co thắt tâm vị không giãn được, v.v.).
• Sinh lý bệnh: Dị vật dễ mắc kẹt tại các vị trí hẹp về mặt giải phẫu của thực quản (ví dụ: chỗ hẹp thực quản trên), và có thể gây tổn thương niêm mạc, hoại tử, thủng hoặc tổn thương mạch máu do chèn ép, hấp thụ áp lực hoặc tổn thương hóa học (ví dụ: pin).
• Triệu chứng chính: Khó nuốt, cảm giác vướng dị vật ở cổ họng, tăng tiết nước bọt (chảy dãi), buồn nôn·nôn, đau ngực, ho·khó thở; ở người lớn cũng có thể không có triệu chứng. Đôi khi được phát hiện tình cờ trên X-quang ngực.
• Thống kê đáng lưu ý: Một số báo cáo cho biết tại Hoa Kỳ, mỗi năm có hơn 1.500 người tử vong liên quan đến tình trạng này (khi xảy ra biến chứng nghiêm trọng).

Phương pháp điều trị và những điều cần lưu ý

• Chỉ định điều trị cấp cứu (cần loại bỏ ngay lập tức)
  • Trường hợp có chèn ép đường thở·khó thở
  • Nuốt phải pin (đặc biệt là pin cúc áo)
  • Vật sắc nhọn (kim·ghim·lưỡi dao cạo·đinh, v.v.)
  • Nghi ngờ thủng thực quản hoặc đang chảy máu tích cực
• Điều trị tiêu chuẩn
  • Nội soi chẩn đoán·điều trị (lấy dị vật qua nội soi) là phương pháp điều trị tiêu chuẩn trong hầu hết các trường hợp (lấy dị vật khi nội soi dưới gây ngủ/an thần).
  • Khi nghi ngờ dị vật cản quang, xác định vị trí bằng chụp X-quang ngực và bụng thường quy.
  • Nếu dị vật không cản quang (ví dụ: một số loại nhựa) và đáp ứng các điều kiện, có thể sử dụng phương pháp lấy dị vật ngược dòng bằng ống thông bóng (dưới hướng dẫn của huỳnh quang): chỉ cân nhắc khi dị vật là một vật duy nhất, mềm, bệnh nhân không mắc bệnh thực quản·khó thở và trong vòng 72 giờ sau khi nuốt.
  • Theo dõi (điều trị bảo tồn): Có thể theo dõi trong thời gian ngắn khi dị vật nhỏ, không nhọn, không gây vấn đề về hô hấp·nuốt và được đánh giá là có khả năng tự đi xuống đường tiêu hóa. Tuy nhiên, nhìn chung không chỉ theo dõi nếu đã quá 24 giờ sau khi nuốt hoặc có tăng tiết nước bọt nghiêm trọng.
  • Khi xảy ra biến chứng (thủng·nhiễm trùng, v.v.), cần điều trị ngoại khoa (phẫu thuật).
• Thuốc và điều trị hỗ trợ
  • Cân nhắc sử dụng kháng sinh khi nghi ngờ thủng hoặc nhiễm trùng.
  • Điều trị hỗ trợ như kiểm soát đau, quản lý dịch truyền.
• Những điều cần lưu ý (bao gồm tự chăm sóc)
  • Khi nghi ngờ đã nuốt phải pin, vật sắc nhọn, răng giả, v.v., cần đến khoa cấp cứu ngay lập tức.
  • Ghi nhớ và thông báo cho nhân viên y tế thời điểm nuốt, loại vật đã nuốt (nếu biết) và thời điểm xuất hiện triệu chứng.
  • Có thể cần nhịn ăn trước khi nội soi (thường tối thiểu 6–8 giờ) — hãy làm theo hướng dẫn của cơ sở y tế về việc nhịn ăn trước khi đến khám ngoại trú.
• Biến chứng (quan trọng)
  • Thủng thực quản, hoại tử, tổn thương mạch máu (như rò động mạch chủ–thực quản), rò khí quản–thực quản, viêm trung thất, tràn khí màng phổi, viêm phổi·xẹp phổi, v.v. Những biến chứng này có thể đe dọa tính mạng, vì vậy việc chẩn đoán·điều trị nhanh chóng là rất quan trọng.

Các điểm cần kiểm tra trước khi khám ngoại trú (vật dụng cần chuẩn bị và ví dụ câu hỏi)

• Vật dụng cần chuẩn bị
  • Ảnh của vật đã nuốt (nếu có), bao bì hoặc vật tương tự
  • X-quang ngực/bụng và hồ sơ xét nghiệm đã thực hiện tại khoa cấp cứu (nếu có)
  • Danh sách các thuốc đang sử dụng và tiền sử dị ứng
  • Tài liệu liên quan đến bệnh thực quản·tiền sử phẫu thuật trước đây (ví dụ: hẹp thực quản, phẫu thuật thực quản, bệnh trào ngược dạ dày–thực quản)
  • Ghi chép về thời điểm xuất hiện và diễn tiến triệu chứng (đã nuốt gì, vào lúc nào, triệu chứng thay đổi ra sao)
  • Giấy tờ tùy thân, thẻ bảo hiểm
• Những điểm cần xác nhận trước khi đến khám ngoại trú
  • Hiện có khó thở·khó nuốt thức ăn nghiêm trọng·chảy dãi nhiều hay không (nếu có, hãy đến khoa cấp cứu ngay lập tức)
  • Nhịn ăn để chuẩn bị cho khả năng nội soi (xác nhận hướng dẫn của cơ sở y tế)
• Ví dụ câu hỏi (các mục bệnh nhân nên tự ghi chép)
  • Chính xác đã nuốt vào thời điểm nào?
  • Hãy mô tả hình dạng (kích thước·hình dáng·chất liệu) của vật đã nuốt.
  • Hiện có khó nuốt, khó thở hoặc nôn lẫn máu không?
  • Có răng giả, bệnh thực quản hoặc tiền sử phẫu thuật gần đây không?

Ví dụ các câu hỏi chung cần hỏi bác sĩ

• Bác sĩ khuyến nghị thực hiện xét nghiệm/thủ thuật nào để lấy vật này ra? Những rủi ro là gì?
• Phương pháp gây mê·an thần và các tác dụng phụ khi thực hiện thủ thuật (nội soi) là gì?
• Khả năng xảy ra biến chứng (thủng·nhiễm trùng) ở mức nào và nếu xảy ra thì sẽ điều trị ra sao?
• Sau thủ thuật bao lâu thì có thể ăn uống và khi nào có thể trở lại sinh hoạt bình thường?
• Cần chú ý điều gì để phòng ngừa tái phát?

Ví dụ các câu hỏi phù hợp với từng bệnh

• Không chắc vật đã nuốt có phải là pin dạng nút (dạng đồng xu) hay không; trong trường hợp này có cần nội soi ngay lập tức không?
• Dị vật đã nuốt là nhựa (không cản quang); có thể lấy ra bằng ống thông bóng không và ưu nhược điểm của phương pháp này là gì?

(Tham khảo: Triệu chứng cấp cứu — nếu khó thở nghiêm trọng, chảy máu liên tục, đau tăng nhanh hoặc nôn lẫn máu, hãy đến khoa cấp cứu ngay lập tức.)