Đau bụng

Mô tả bệnh (nguyên nhân và triệu chứng)

• Định nghĩa: Đau bụng là một triệu chứng phát sinh do bất thường ở nhiều cơ quan bên trong ổ bụng (đường tiêu hóa, gan・đường mật, tuyến tụy, hệ tiết niệu-sinh dục, v.v.) cũng như mạch máu và dây thần kinh; các bệnh lý gây ra triệu chứng này rất đa dạng.
• Nguyên nhân chính: Bệnh túi mật (sỏi mật, viêm túi mật), bệnh dạ dày-ruột (viêm dạ dày, loét dạ dày), bệnh tá tràng, viêm tụy (cấp tính・mạn tính), viêm ruột thừa (viêm manh tràng), viêm ruột・tắc ruột・dính ruột, khối u đường tiêu hóa (ung thư dạ dày・ung thư đại tràng, v.v.), tắc đường mật (sỏi ống mật chủ), sỏi thận・sỏi đường tiết niệu, bệnh phụ khoa (thai ngoài tử cung, u nang buồng trứng・viêm), bệnh mạch máu (phình động mạch chủ bụng・bóc tách động mạch chủ), bệnh nhiễm trùng (ngộ độc thực phẩm, viêm ruột), ung thư di căn, v.v.
• Tóm tắt sinh lý bệnh: Đau phát sinh do viêm・thiếu máu cục bộ・giãn・kích thích tại chính cơ quan đó (ví dụ: tăng áp lực trong túi mật), kích thích mạc treo (viêm phúc mạc cấp tính), tăng áp lực trong ruột do tắc ruột, hoặc vấn đề dẫn truyền thần kinh.
• Đặc điểm triệu chứng (gợi ý theo vị trí)
  • Hạ sườn phải: Bệnh túi mật・gan (có thể lan ra vai phải)
  • Hạ sườn trái: Bệnh liên quan đến dạ dày・tuyến tụy
  • Hố chậu phải: Viêm ruột thừa, bệnh đại tràng, bệnh phụ khoa (ở nữ giới)
  • Toàn bộ ổ bụng (đau lan rộng): Viêm phúc mạc cấp tính, tắc ruột, nhiễm trùng toàn thân
• Dấu hiệu cảnh báo (có thể là tình trạng cấp cứu): Đau dữ dội khởi phát đột ngột, nôn ói liên tục, sốt cao, chướng bụng, khó thở, thay đổi ý thức, đi ngoài ra máu・đi ngoài phân đen, ngất hoặc hạ huyết áp, v.v.

Phương pháp điều trị

• Nguyên tắc cơ bản: Điều trị theo nguyên nhân là cốt lõi (sau khi chẩn đoán, tiến hành điều trị tiêu chuẩn theo từng nguyên nhân).
• Điều trị nội khoa
  • Kiểm soát cơn đau: NSAIDs, acetaminophen; khi cần, sử dụng opioid trong thời gian ngắn (theo chỉ định của bác sĩ).
  • Bù dịch và điện giải: Trong trường hợp mất nước・nôn ói.
  • Kháng sinh: Lựa chọn kháng sinh phù hợp đối với nguyên nhân nhiễm trùng (viêm phúc mạc, viêm túi mật, v.v.).
  • Điều trị nội soi: Ví dụ, tắc đường mật (nội soi mật tụy ngược dòng (ERCP)), v.v.
• Điều trị phẫu thuật・can thiệp
  • Phẫu thuật cấp cứu: Viêm ruột thừa cấp tính, thủng ruột, trường hợp nghi ngờ hoại tử do tắc ruột, vỡ phình động mạch chủ bụng, v.v.
  • Phẫu thuật có chỉ định: Cắt túi mật (sỏi túi mật/viêm túi mật), phẫu thuật cắt bỏ khối u, v.v.
  • Điều trị mạch máu: Đặt stent/phẫu thuật đối với bệnh động mạch chủ, v.v.
• Quản lý sinh hoạt và xử trí hỗ trợ
  • Điều chỉnh chế độ ăn: Hạn chế tùy theo nguyên nhân (ví dụ: hạn chế chất béo có ích trong trường hợp sỏi mật・bệnh túi mật).
  • Kiêng rượu (phòng ngừa viêm tụy), duy trì thói quen đi tiêu đều đặn.
• Lưu ý
  • Nếu chưa rõ nguyên nhân hoặc bị đau dữ dội, hãy đến cơ sở y tế cấp cứu ngay, không trì hoãn.
  • Tự ý sử dụng thuốc giảm đau mạnh trong thời gian dài có thể làm chậm trễ việc chẩn đoán.
• Biến chứng (nguy cơ khi không điều trị)
  • Viêm phúc mạc, nhiễm trùng huyết, hoại tử・thủng ruột, xuất huyết, sốc, đau mạn tính・rối loạn chức năng.

Những điểm cần kiểm tra trước khi khám ngoại trú (kèm ví dụ câu hỏi)

• Đồ cần chuẩn bị
  • Danh sách các thuốc đang dùng (bao gồm thuốc kê đơn・không kê đơn・thực phẩm bổ sung)
  • Giấy chẩn đoán・kết quả xét nghiệm trước đây (xét nghiệm máu, báo cáo/phim chẩn đoán hình ảnh)
  • Nhật ký cơn đau (thời điểm bắt đầu, thời gian kéo dài, mức độ, yếu tố gây khởi phát・giảm đau, triệu chứng đi kèm)
  • Bữa ăn gần đây・tiền sử du lịch・chấn thương・chu kỳ kinh nguyệt (nữ giới)
• Các mục cần ghi lại (hữu ích khi giải thích với bác sĩ)
  • Vị trí chính xác của cơn đau (có di chuyển vị trí hay không), tính chất (như dao cắt, cảm giác bị siết chặt, âm ỉ), có lan hay không (đến vai・lưng, v.v.)
  • Thời điểm bắt đầu và diễn tiến của cơn đau (cấp tính/mạn tính), các thuốc liên quan đang dùng (như thuốc chống đông)
  • Triệu chứng đi kèm như sốt, nôn ói, thay đổi đại tiện (tiêu chảy/táo bón/đi ngoài ra máu), bất thường khi đi tiểu, khó thở, v.v.
• Ví dụ các câu hỏi cần tự kiểm tra trước khi khám ngoại trú
  • Cơn đau bắt đầu đột ngột hay nặng dần lên?
  • Có mối liên hệ giữa bữa ăn và cơn đau không? (nặng hơn/giảm đi sau khi ăn)
  • Trước đây đã từng bị cơn đau tương tự chưa? Việc điều trị khi đó như thế nào?

Ví dụ các câu hỏi chung cần hỏi bác sĩ

• Nguyên nhân có khả năng cao nhất của cơn đau này là gì? Cần làm thêm những xét nghiệm nào?
• Hiện tại có cần sơ cứu hoặc nhập viện ngay không?
• Các tác dụng phụ chính của thuốc dự định kê là gì? Khi dùng thuốc cần lưu ý tương tác với những thuốc nào?
• Khả năng cơn đau tái phát ở mức độ nào, và cần thay đổi thói quen sinh hoạt nào để giảm nguy cơ tái phát?
• Các xét nghiệm (CT, siêu âm, nội soi, v.v.) sẽ được thực hiện khi nào và theo thứ tự ưu tiên nào?

Ví dụ các câu hỏi phù hợp theo từng bệnh

• Trường hợp đau hố chậu phải (nghi ngờ viêm ruột thừa)
  • Tình trạng này có cần phẫu thuật ngay không, hay có thể theo dõi và làm thêm xét nghiệm?
• Trường hợp đau hạ sườn phải (nghi ngờ bệnh túi mật・đường mật)
  • Nếu không thể chẩn đoán bằng siêu âm hoặc xét nghiệm máu (chỉ số gan, chỉ số đường mật), xét nghiệm tiếp theo được khuyến nghị là gì? Chỉ định cắt túi mật là gì?