Túi thừa Meckel

Mô tả bệnh (nguyên nhân và triệu chứng)

• Định nghĩa: Sẹo lồi là sẹo tăng sinh nổi gồ, lan rộng vượt quá ranh giới của vết thương. Sẹo thường xuất hiện ở xương ức (giữa ngực), vùng lưng trên·vai·dái tai.
• Nguyên nhân / sinh lý bệnh: Nguyên nhân chính xác chưa rõ, nhưng cơ chế chủ yếu là sức căng mô cao tại vùng vết thương và sự sản sinh quá mức collagen (sợi keo) của nguyên bào sợi. Tần suất xuất hiện cao hơn ở người có yếu tố di truyền (tiền sử gia đình) và người có sắc tố da sẫm màu.
• Triệu chứng chính: Vùng tổn thương nổi gồ cứng, bóng, không đều, ban đỏ và lan rộng hơn vết thương ban đầu, ngứa, đau khi ấn, v.v. Theo thời gian, tổn thương chuyển sang màu nâu, trở nên cứng và khó tự biến mất. Nếu chỉ phẫu thuật cắt bỏ, tình trạng tái phát thường xảy ra và có thể tái phát với kích thước lớn hơn.
• Chẩn đoán: Chủ yếu chẩn đoán dựa trên bệnh sử và biểu hiện lâm sàng; khi cần, thực hiện sinh thiết để chẩn đoán phân biệt.

Phương pháp điều trị

• Nguyên tắc điều trị: Không có phương pháp điều trị hoàn toàn và tỷ lệ tái phát cao. Thường sử dụng liệu pháp phối hợp (từ hai phương pháp trở lên) thay vì đơn trị liệu. Điều trị cá thể hóa tùy theo vị trí, kích thước, vấn đề về chức năng và thẩm mỹ.
• Điều trị bảo tồn/tại chỗ
  • Liệu pháp ép: Sử dụng quần áo co giãn·bông tai ép (đối với dái tai), v.v. trong thời gian dài (thông thường ít nhất vài tháng, tùy từng báo cáo) để ức chế sự phát triển của sẹo. (Trong thực hành lâm sàng, thường khuyến nghị từ 4–6 tháng trở lên)
  • Tấm/gel silicone: Có thể giúp cải thiện sẹo.
  • Tiêm steroid tại chỗ (phổ biến nhất): Tiêm trong tổn thương các thuốc như triamcinolone để ức chế tổng hợp collagen, giảm viêm·thể tích. Có hiệu quả giảm ngứa·đau, nhưng không thể làm hẹp hoàn toàn bề rộng tổn thương. Cần tiêm nhắc lại.
  • Tiêm thuốc tại chỗ: Tiêm trong tổn thương một số thuốc như 5‑FU, bleomycin, v.v. được sử dụng (mức độ bằng chứng khác nhau).
• Thủ thuật/phẫu thuật và liệu pháp phối hợp
  • Phẫu thuật cắt bỏ: Có thể cân nhắc đối với tổn thương nhỏ và vùng có ít sức căng da. Cắt bỏ đơn thuần có tỷ lệ tái phát cao, vì vậy thường phối hợp với điều trị hỗ trợ (xạ trị·steroid·silicone·ép, v.v. sau cắt bỏ).
  • Xạ trị: Có thể sử dụng trước·sau phẫu thuật hoặc đơn độc. Có hiệu quả làm giảm tỷ lệ tái phát, nhưng cần cân nhắc tác dụng phụ (thay đổi da, khả năng hiếm gặp biến đổi ác tính về lâu dài).
  • Áp lạnh (nitơ lỏng): Dùng đơn độc hoặc phối hợp với tiêm steroid.
  • Điều trị bằng laser: Laser CO2, laser nhuộm xung (PDL), v.v. Dùng phối hợp với các phương pháp điều trị khác hoặc cho các tổn thương kháng trị.
  • Điều trị bằng thuốc (toàn thân): Một số báo cáo ghi nhận các trường hợp dùng methotrexate liều thấp (Methotrexate) trước và sau phẫu thuật giúp giảm tỷ lệ tái phát, nhưng bằng chứng còn hạn chế và liều lượng·khoảng cách dùng thuốc khác nhau giữa các nghiên cứu. Interferon, imiquimod tại chỗ, v.v. cũng đã được báo cáo sử dụng, nhưng hiệu quả không nhất quán.
• Lưu ý: Mỗi phương pháp điều trị đều có nguy cơ tái phát và tác dụng phụ (teo da, làm xấu hơn vẻ ngoài của sẹo, rối loạn sắc tố, nhiễm trùng, tác dụng phụ liên quan đến xạ trị, v.v.), vì vậy cần lựa chọn sau khi trao đổi về ưu và nhược điểm. Cần xem xét tình trạng của người bệnh như đái tháo đường·nhiễm trùng·mang thai.

Điểm cần kiểm tra trước khi khám ngoại trú (kèm ví dụ câu hỏi)

• Vật dụng/thông tin cần chuẩn bị
  • Ảnh chụp tổn thương (ghi lại những thay đổi từ khi bắt đầu phát triển đến gần đây)
  • Tiền sử điều trị (tiêm·phẫu thuật·laser·xạ trị·thuốc, v.v.) và đáp ứng điều trị
  • Danh sách thuốc đang dùng (bao gồm thuốc chống đông, thuốc chống kết tập tiểu cầu, v.v.)
  • Tiền sử bệnh (đái tháo đường, bệnh gan, bệnh miễn dịch), tiền sử gia đình (có sẹo lồi hay không)
  • Dị ứng và tiền sử hút thuốc·uống rượu
  • Đối với phụ nữ, khả năng mang thai/đang cho con bú
  • Kết quả sinh thiết hoặc chẩn đoán hình ảnh trước đây (nếu có)
• Chuẩn bị xét nghiệm (theo từng phương pháp điều trị)
  • Khi cân nhắc dùng thuốc toàn thân (như methotrexate): cần xét nghiệm máu cơ bản (CBC), xét nghiệm chức năng gan (LFT), chức năng thận. Xác nhận tình trạng mang thai (chống chỉ định khi mang thai).
  • Khi có kế hoạch phẫu thuật: xác định có cần ngừng thuốc chống đông hay không, ghi lại ảnh trước phẫu thuật, chuẩn bị giấy đồng ý.
  • Khi cân nhắc xạ trị: giải thích về độ tuổi·nguy cơ phát sinh ung thư và kiểm tra tiền sử liên quan.
• Ví dụ những thông tin/câu hỏi cần báo trước cho bác sĩ tại phòng khám ngoại trú
  • Gần đây sẹo có phát triển nhanh hoặc đau·ngứa nặng hơn hay không
  • Có tái phát sau phẫu thuật trước đây hay không và tốc độ tái phát
  • Các thuốc hiện đang dùng (đặc biệt là thuốc chống đông, thuốc ức chế miễn dịch, v.v.)

Ví dụ các câu hỏi chung để hỏi bác sĩ

• Các tác dụng phụ thường gặp của phương pháp điều trị này (ví dụ: tiêm steroid trong tổn thương) là gì? (Teo da, thay đổi sắc tố, v.v.)
• Nếu điều trị chỉ bằng phẫu thuật đối với tổn thương của tôi thì tỷ lệ tái phát là bao nhiêu? Có thể phối hợp phương pháp hỗ trợ nào để giảm tái phát?
• Nguy cơ lâu dài của xạ trị (ví dụ: biến đổi ác tính hiếm gặp) ở mức độ nào?
• Những phương pháp điều trị nào có thể thực hiện trong thời kỳ mang thai·cho con bú?
• Tôi có thể tự làm gì trong việc chăm sóc hằng ngày (chăm sóc vết thương, liệu pháp ép, massage sẹo, v.v.)?

Ví dụ câu hỏi tùy chỉnh theo từng bệnh

• Tổn thương này là sẹo phì đại đơn thuần (cần phân biệt với sẹo lồi) hay có cần sinh thiết để chẩn đoán không?
• Nếu cân nhắc phẫu thuật, sau khi cắt bỏ bác sĩ khuyến nghị phương pháp hỗ trợ nào (xạ trị, tiêm steroid, tấm silicone, ép, v.v.)? Tỷ lệ tái phát dự kiến là bao nhiêu?

(Lưu ý: Nội dung trên là phần tóm tắt các khuyến nghị thường được sử dụng trong thực hành lâm sàng và các phương án điều trị đã được báo cáo; phương pháp điều trị tối ưu phù hợp với từng người bệnh sẽ được quyết định sau khi thăm khám và tư vấn.)