Thực quản Barrett

Mô tả bệnh (nguyên nhân và triệu chứng)

• Định nghĩa và sinh lý bệnh: Do niêm mạc thực quản dưới liên tục tiếp xúc với axit dạ dày vì trào ngược dạ dày–thực quản mạn tính (GERD), biểu mô lát bình thường bị thay thế bằng biểu mô trụ (biểu mô giống niêm mạc dạ dày), tạo thành tổn thương dị sản biểu mô trụ. Biến đổi này làm tăng nguy cơ phát triển ung thư biểu mô tuyến thực quản (adenocarcinoma).
• Nguyên nhân chính: Trào ngược axit dạ dày mạn tính (suy yếu cơ thắt thực quản dưới, béo phì, thoát vị khe hoành, mang thai, nôn ói thường xuyên, v.v.). Các thói quen sinh hoạt (thức ăn nhiều dầu mỡ, uống quá nhiều rượu, hút thuốc, cà phê·sô-cô-la, v.v.) cũng là yếu tố làm bệnh nặng hơn.
• Triệu chứng chính: Trong nhiều trường hợp, bản thân thực quản Barrett không có triệu chứng đặc hiệu; các triệu chứng GERD (ợ nóng, cảm giác nóng rát ở ngực, trào ngược vị chua) thường gặp. Có thể kèm theo khó nuốt, cảm giác vướng ở họng, ho mạn tính·khàn tiếng, chán ăn·sụt cân·nôn ói·biểu hiện có máu (khi xuất huyết), v.v.

Phương pháp điều trị

• Điều trị bằng thuốc
  • Thuốc ức chế bơm proton (PPI): Là trọng tâm của điều trị tiêu chuẩn, giúp kiểm soát triệu chứng GERD và giảm tiếp xúc với axit. Có thể cần dùng thuốc dài hạn nhằm giảm triệu chứng và chữa lành niêm mạc.
  • Thuốc tăng nhu động (prokinetics): Điều trị hỗ trợ có chọn lọc (tùy theo triệu chứng và tình trạng).
• Điều trị nội soi
  • Nội soi theo dõi định kỳ và xét nghiệm mô bệnh học (sinh thiết) là trọng tâm của chẩn đoán·theo dõi.
  • Khi phát hiện bất thường (loạn sản (dysplasia) hoặc ung thư giai đoạn sớm), khuyến nghị loại bỏ tổn thương·điều trị loại bỏ bằng phương pháp cắt niêm mạc qua nội soi (EMR) và đốt tổn thương (ví dụ: đốt bằng sóng cao tần RFA), v.v.
  • Khi xảy ra hẹp thực quản, thực hiện nong thực quản qua nội soi (dilation).
• Điều trị phẫu thuật
  • Trong trường hợp trào ngược nặng không kiểm soát được bằng thuốc và điều trị nội soi, hoặc trong một số tình huống nhất định (ví dụ: vấn đề cơ học nghiêm trọng, biến chứng phổi tái phát), có thể cân nhắc phẫu thuật chống trào ngược (ví dụ: phẫu thuật tạo van Nissen).
  • Khi không thể điều trị nội soi đối với loạn sản độ cao, có thể cân nhắc cắt thực quản (hiện nay chỉ được lựa chọn hiếm khi).
• Quản lý lối sống (quan trọng)
  • Giảm cân, kê cao đầu khi ngủ, không ăn trước khi đi ngủ (2–3 giờ), bỏ hút thuốc·hạn chế rượu bia, tránh các thực phẩm gây trào ngược (thức ăn nhiều dầu mỡ·sô-cô-la·caffeine·bạc hà·trái cây họ cam quýt, v.v.).
  • Trao đổi với bác sĩ về lợi ích và các nguy cơ tiềm ẩn (nguy cơ gãy xương·hạ magiê·nhiễm trùng, v.v.) do sử dụng PPI dài hạn.
• Biến chứng và lưu ý
  • Biến chứng: Hẹp thực quản, xuất huyết, tiến triển từ loạn sản độ thấp→độ cao và ung thư biểu mô tuyến thực quản (tăng nguy cơ phát sinh).
  • Bản thân thực quản Barrett thường không có triệu chứng, vì vậy cần theo dõi tình trạng loạn sản bằng nội soi và sinh thiết định kỳ.
  • Khi ngừng thuốc, khả năng tái phát triệu chứng cao.

Các điểm cần kiểm tra trước khi khám ngoại trú (vật dụng · thông tin cần xác nhận · ví dụ câu hỏi)

• Vật dụng/tài liệu cần chuẩn bị
  • Danh sách tất cả các thuốc đang dùng (bao gồm thuốc kê đơn·thuốc không kê đơn·thực phẩm bổ sung)
  • Kết quả nội soi, sinh thiết trước đây (nếu có thể, mang theo ảnh/báo cáo)
  • Kết quả xét nghiệm gần đây (xét nghiệm máu, hình ảnh lồng ngực, v.v.) và hồ sơ phẫu thuật
  • Nhật ký triệu chứng: thời điểm xuất hiện triệu chứng (sau khi ăn·khi nằm, v.v.), tần suất, mức độ nghiêm trọng, yếu tố khởi phát, thay đổi cân nặng
  • Thông tin về lối sống: hút thuốc·uống rượu·giấc ngủ·thói quen ăn uống·cân nặng (thay đổi gần đây)
• Tài liệu cần đưa cho nhân viên y tế xem khi khám
  • Báo cáo nội soi/sinh thiết gần đây nhất (đặc biệt là có ghi 'dysplasia' hay không)
  • Lịch sử dùng thuốc (đặc biệt là thời gian·liều dùng PPI)
• Các xét nghiệm có thể được thực hiện khi khám ngoại trú (trao đổi với bác sĩ)
  • Nội soi đường tiêu hóa trên (bao gồm sinh thiết qua nội soi)
  • Đo pH thực quản 24 giờ hoặc đo trở kháng thực quản (khi có triệu chứng không điển hình hoặc cân nhắc phẫu thuật)
  • Đo vận động thực quản (khi nghi ngờ rối loạn vận động)
• Ví dụ câu hỏi trước khi khám ngoại trú (bệnh nhân tự kiểm tra)
  • Triệu chứng nặng hơn vào thời điểm nào và trong tình huống nào?
  • Triệu chứng có cải thiện sau khi dùng PPI không? Có tái phát khi ngừng thuốc không?
  • Có kèm theo sụt cân·triệu chứng xuất huyết (nôn ra máu·đi ngoài phân đen) không?

Ví dụ các câu hỏi chung để hỏi bác sĩ

• "Các tác dụng phụ dự kiến của thuốc này (PPI) và nguy cơ khi dùng dài hạn là gì?"
• "Việc không thấy dấu hiệu loạn sản hoặc ung thư trên nội soi có ý nghĩa gì? Khoảng cách giữa các lần theo dõi là bao lâu?"
• "Trong các thói quen sinh hoạt, điều gì đặc biệt nhất thiết phải thay đổi?"
• "Trong trường hợp nào cần phẫu thuật (phẫu thuật chống trào ngược), hoặc cắt bỏ tổn thương hay đốt tổn thương qua nội soi?"

Ví dụ các câu hỏi tùy theo bệnh

• "Kết quả sinh thiết nội soi cho thấy 'loạn sản độ thấp (low-grade dysplasia)'; bác sĩ có khuyến nghị điều trị ngay (ví dụ: RFA/EMR) không, hay chỉ theo dõi sau khi sinh thiết lại (xác nhận lại mô bệnh học)?"
• "Chiều dài đoạn Barrett (phân loại Prague C & M hoặc chiều dài đoạn tổn thương) được ghi trong báo cáo nội soi của tôi; tùy theo chiều dài này, khoảng cách giữa các lần kiểm tra theo dõi hoặc khuyến nghị điều trị thay đổi như thế nào?"