Chứng sợ không gian kín

Mô tả bệnh (nguyên nhân và triệu chứng)

• Định nghĩa và từ đồng nghĩa: Tắc ruột (Intestinal obstruction, ileus) là tình trạng một phần ruột non hoặc ruột già bị tắc một phần hoặc hoàn toàn, khiến các chất chứa trong ruột (thức ăn, dịch tiêu hóa, khí) không thể lưu thông, gây chướng bụng, đau, nôn mửa, rối loạn đại tiện và xì hơi.
• Nguyên nhân chính
  • Tắc nghẽn cơ học: dính sau phẫu thuật, ung thư (như ung thư đại tràng·trực tràng), thoát vị nghẹt (strangulated hernia), lồng ruột (intussusception), xoắn ruột (volvulus), túi thừa Meckel, v.v.
  • Tắc ruột do liệt (hoặc tắc nghẽn chức năng): nhu động ruột suy giảm do viêm phúc mạc, viêm tụy cấp, chấn thương bụng, sử dụng thuốc ức chế nhu động ruột sau phẫu thuật, v.v.
• Tóm tắt sinh lý bệnh: Các chất chứa trong ruột tích tụ ở phía trên vị trí tắc, làm tăng áp lực trong lòng ruột → nhu động ruột tăng quá mức (giai đoạn đầu) → sau đó, khi xảy ra thiếu máu cục bộ·viêm, nhu động ruột ngừng lại và nguy cơ hoại tử·thủng thành ruột tăng lên → có thể mất dịch và chất điện giải, mất nước, sốc
• Triệu chứng chính
  • Đau bụng (từng cơn·co thắt)
  • Nôn mửa (tắc nghẽn phần trên gây nôn dữ dội ở giai đoạn đầu; theo thời gian có thể xuất hiện chất nôn giống phân)
  • Cảm giác chướng bụng, giảm đại tiện·xì hơi hoặc khi tắc hoàn toàn thì bí đại tiện (không thể đi tiêu·xì hơi)
  • Mất nước·hạ huyết áp·nhịp tim nhanh, đôi khi đi ngoài ra máu (tùy nguyên nhân, ví dụ như lồng ruột)

Phương pháp điều trị

• Xử trí ban đầu (cấp cứu) (tiêu chuẩn chung trong hầu hết các trường hợp)
  • Nhịn ăn (NPO), truyền dịch tĩnh mạch (bù nước·chất điện giải), điều chỉnh chất điện giải
  • Giảm áp lực (hút dịch) bằng cách đặt ống thông mũi-dạ dày (Levin tube hoặc ống thông dạ dày) để giảm nôn mửa·chướng bụng
  • Không hút thuốc·không uống rượu, ngừng thuốc đường uống (ngừng dùng thuốc qua đường miệng)
  • Kiểm soát đau·buồn nôn (khi cần sử dụng thuốc chống nôn, thuốc giảm đau; cần thận trọng khi dùng opioid vì có thể ảnh hưởng đến nhu động ruột)
  • Theo dõi: dấu hiệu sinh tồn, lượng nước tiểu, chất điện giải·xét nghiệm máu, theo dõi kết quả khám trực tiếp bụng và hình ảnh học
• Điều trị bằng thuốc
  • Bù dịch·điều chỉnh chất điện giải (chủ yếu)
  • Thuốc chống nôn, khi cần dùng kháng sinh (khi nghi ngờ thiếu máu cục bộ ruột·thủng ruột hoặc viêm phúc mạc)
  • Chỉ cân nhắc hạn chế thuốc kích thích nhu động ruột tùy theo nguyên nhân (dưới sự đánh giá của bác sĩ chuyên khoa trong trường hợp tắc ruột do liệt)
• Thủ thuật/phẫu thuật
  • Có chỉ định phẫu thuật khi không cải thiện bằng điều trị bảo tồn (giảm áp lực·truyền dịch, v.v.) hoặc xuất hiện dấu hiệu cấp cứu như thiếu máu cục bộ ruột·thủng ruột·hoại tử·suy giảm toàn trạng do tắc đại tràng trái, v.v.
  • Phương pháp phẫu thuật: loại bỏ nguyên nhân (gỡ dính, cắt bỏ khối u, cắt đoạn ruột bị hoại tử và nối ruột, v.v.). Trong một số trường hợp có thể phẫu thuật nội soi
  • Trong tắc đại tràng ác tính, có thể cân nhắc đặt stent trong lòng đại tràng (đặt stent qua da) như một phương pháp điều trị tạm thời hoặc giảm nhẹ (một lựa chọn trong tắc nghẽn do khối u)
• Lưu ý (tự chăm sóc và tại bệnh viện)
  • Nguy cơ mất nước·mất cân bằng chất điện giải: nếu có các triệu chứng như giảm lượng nước tiểu, chóng mặt, mạch nhanh, cần đến ngay cơ sở y tế
  • Nếu đau bụng đột ngột trở nên dữ dội hơn hoặc xuất hiện sốt, tăng bạch cầu kéo dài ở mức cao, đau khi ấn bụng·co cứng thành bụng, cần xử trí cấp cứu ngay vì có khả năng thiếu máu cục bộ ruột·thủng ruột
  • Dùng thuốc: thận trọng khi sử dụng các thuốc ức chế nhu động ruột như thuốc giảm đau (đặc biệt là opioid mạnh)·thuốc kháng cholinergic, v.v.
• Biến chứng
  • Hoại tử·thủng ruột, viêm phúc mạc, nhiễm khuẩn huyết, sốc, rối loạn chất điện giải, viêm phổi hít (khi nôn mửa)
• Tiên lượng
  • Phụ thuộc vào nguyên nhân và việc có được chẩn đoán·điều trị sớm hay không. Tắc nghẽn cơ học hoàn toàn hoặc khi xảy ra thiếu máu cục bộ ruột·thủng ruột có thể gây tử vong. Nhiều trường hợp cải thiện bằng điều trị bảo tồn.

Những điểm cần kiểm tra trước khi khám ngoại trú (kèm ví dụ câu hỏi)

• Vật dụng và tài liệu xét nghiệm
  • Danh sách tất cả các thuốc đang sử dụng (bao gồm thuốc kê đơn·thuốc không kê đơn·thuốc thảo dược Hàn Quốc·thực phẩm bổ sung)
  • Tiền sử phẫu thuật (đặc biệt là phẫu thuật bụng) và hồ sơ các bệnh đã được chẩn đoán
  • Nếu có bản sao kết quả xét nghiệm gần đây (X-quang bụng, CT, xét nghiệm máu, v.v.) thì hãy mang theo
  • Ghi chú về thời điểm khởi phát và diễn biến triệu chứng (thời điểm bắt đầu nôn·tính chất chất nôn, tình trạng đi tiêu·xì hơi, vị trí·mức độ·tính từng cơn của cơn đau, v.v.)
• Những nội dung cơ bản cần kiểm tra tại phòng khám ngoại trú (người bệnh tự kiểm tra)
  • Tình trạng đi tiêu và xì hơi gần đây (thời điểm đi tiêu lần cuối)
  • Nội dung chất nôn (màu sắc·mùi·có mùi giống phân hay không) và tần suất
  • Có hay không các triệu chứng đi kèm như sốt, giảm lượng nước tiểu, chóng mặt, đau ngực, v.v.
  • Khả năng mang thai (đối với phụ nữ)
• Những mục nên cho bác sĩ xem tại phòng khám ngoại trú
  • Hình ảnh bụng (nếu có, X-quang bụng/CT)
  • Có đang dùng thuốc chống đông máu·thuốc chống huyết khối hay không (có ảnh hưởng đến khả năng phẫu thuật)

Ví dụ các câu hỏi chung để hỏi bác sĩ

• Tác dụng phụ chính và những điều cần lưu ý của thuốc này (thuốc đã được kê đơn) là gì?
• Với tình trạng của tôi, tiêu chí cần phẫu thuật là gì, và những nguy cơ dự kiến cũng như thời gian hồi phục sau phẫu thuật khoảng bao lâu?
• Những trường hợp nào có thể theo dõi ngoại trú mà không cần nhập viện, và khi nào tôi cần đến phòng cấp cứu?
• Để phòng ngừa tái phát, tôi có cần thay đổi lối sống hoặc ngừng·điều chỉnh thuốc nào không?

Ví dụ các câu hỏi phù hợp với từng bệnh

• Trước đây tôi đã từng phẫu thuật bụng (hoặc có tiền sử dính ruột), vậy các triệu chứng lần này có khả năng cao là do tắc ruột do dính không? Có thể hồi phục bằng điều trị bảo tồn không?
• Nếu tắc nghẽn là do ung thư đại tràng, xin hãy giải thích liệu có thể trì hoãn phẫu thuật bằng cách đặt stent (hoặc làm phẫu thuật nối tắt tạm thời) hay không và điều đó ảnh hưởng như thế nào đến tiên lượng lâu dài.