Mô tả bệnh (nguyên nhân và triệu chứng)
- Tên bệnh: Loét dạ dày (Gastric ulcer, loét tiêu hóa) — đây là chẩn đoán được y học công nhận rộng rãi.
- Định nghĩa và sinh bệnh học: Khi cơ chế bảo vệ niêm mạc dạ dày (chất nhầy, các chất trung hòa, lưu lượng máu, v.v.) bị tổn thương hoặc sự kích thích của axit dạ dày, pepsin, v.v. tăng lên, tình trạng khiếm khuyết niêm mạc tiến triển và hình thành ổ loét xâm lấn qua lớp niêm mạc đến tận lớp cơ. Các cơ chế chính bao gồm nhiễm Helicobacter pylori (H. pylori) và ức chế sản xuất prostaglandin do thuốc chống viêm không steroid (NSAIDs). Hút thuốc cản trở quá trình lành bằng cách làm giảm tái tạo niêm mạc và gây rối loạn lưu lượng máu.
- Triệu chứng chính: Đau vùng thượng vị (cảm giác nóng rát dưới xương ức, ợ nóng), đau sau ăn (thường khoảng 30 phút sau ăn), khó tiêu, buồn nôn·nôn, chán ăn·sụt cân. Khi chảy máu có thể xảy ra nôn ra máu·đi ngoài phân đen·các triệu chứng thiếu máu (chóng mặt, mệt mỏi). Khi thủng có thể xuất hiện đau bụng cấp·các triệu chứng kích thích phúc mạc; khi hẹp môn vị có thể bị nôn·cảm giác no kéo dài.
Phương pháp điều trị
- Điều trị bằng thuốc (tiêu chuẩn)
- Thuốc ức chế tiết axit dạ dày: thuốc ức chế bơm proton (PPI; ví dụ: nhóm omeprazole) — thường điều trị trong 4–8 tuần để thúc đẩy lành ổ loét.
- Thuốc bảo vệ niêm mạc: phối hợp khi cần, chẳng hạn như sucralfate.
- Nếu xác nhận nhiễm H. pylori, tiến hành điều trị tiệt trừ: phối hợp từ 2 loại kháng sinh trở lên với PPI (thông thường trong 1–2 tuần hoặc theo hướng dẫn của địa phương). Xác nhận tình trạng tiệt trừ sau điều trị (chẳng hạn như xét nghiệm hơi thở ure).
- Xử trí liên quan đến NSAIDs
- Nếu có thể, ngừng NSAIDs. Nếu cần sử dụng lâu dài, cân nhắc phối hợp PPI hoặc thuốc thay thế (chẳng hạn như paracetamol).
- Ở bệnh nhân phải tiếp tục sử dụng NSAIDs, cần trao đổi về việc sử dụng thuốc bảo vệ niêm mạc hoặc thuốc nguy cơ thấp với liều thấp nhất có hiệu quả.
- Thủ thuật/phẫu thuật
- Chảy máu: ưu tiên cầm máu qua nội soi (kẹp·tiêm·điều trị nhiệt, v.v.). Có thể cần điều trị phẫu thuật nếu chảy máu tái phát hoặc không thể kiểm soát bằng nội soi.
- Thủng: thủng nhỏ có thể điều trị bảo tồn hoặc khâu nội soi ổ bụng; thủng lớn cần khâu phẫu thuật.
- Tắc nghẽn môn vị: có thể cần nong qua nội soi hoặc điều trị phẫu thuật.
- Quản lý lối sống và lưu ý
- Bỏ thuốc lá (tăng tỷ lệ lành và giảm tái phát), không uống quá nhiều rượu, hạn chế thực phẩm kích thích (đồ cay·mặn), kiểm soát căng thẳng.
- Vì thuốc chống huyết khối·thuốc chống đông làm tăng nguy cơ chảy máu, hãy trao đổi với bác sĩ phụ trách.
- Nếu có các triệu chứng cấp cứu như sụt cân nhanh·nôn dai dẳng·đi ngoài phân đen·có khả năng ngất, hãy lập tức đến phòng cấp cứu.
- Theo dõi và tiên lượng
- Với điều trị thích hợp, phần lớn trường hợp lành trong vòng 4–8 tuần. Nếu không điều trị H. pylori, nguy cơ tái phát cao (tùy tài liệu, khoảng 50–60%).
- Biến chứng: xuất huyết tiêu hóa, thủng, tắc nghẽn môn vị. Mối liên quan giữa loét dạ dày và ung thư là thấp (thường được báo cáo dưới 1%), nhưng nếu nghi ngờ dấu hiệu ác tính thì cần nội soi theo dõi·sinh thiết.
- Khuyến cáo dựa trên RAG: nếu có dấu hiệu nghi ngờ ác tính hoặc dấu hiệu cảnh báo như sụt cân, cần thực hiện nội soi theo dõi (và sinh thiết khi cần) sau điều trị để đánh giá khả năng ung thư (ví dụ: một số lịch được khuyến nghị: theo dõi sau 2 tháng·6 tháng·12 tháng; điều chỉnh tùy theo tình trạng bệnh nhân·kết quả chẩn đoán).
Điểm cần kiểm tra trước khi khám ngoại trú (bao gồm danh sách chuẩn bị và ví dụ câu hỏi)
- Đồ cần chuẩn bị (danh sách đơn giản)
- Danh sách tất cả các thuốc đang dùng (bao gồm thuốc kê đơn·thuốc không kê đơn·thực phẩm bổ sung), tiền sử dị ứng
- Kết quả xét nghiệm trước đây (kết quả nội soi dạ dày gần đây·kết quả sinh thiết, xét nghiệm máu [CBC], hình ảnh ngực/bụng, v.v.)
- Ghi chép thời điểm bắt đầu và đặc điểm triệu chứng (vị trí·tần suất đau·mối liên quan với bữa ăn·mối liên quan với giấc ngủ)
- Có hay không các triệu chứng chảy máu (nôn ra máu·đi ngoài phân đen), chóng mặt·ngất
- Tiền sử hút thuốc·uống rượu·sử dụng NSAIDs (tên thuốc·liều lượng·thời gian)
- Nội dung cần báo trước với bác sĩ khi khám ngoại trú (ví dụ)
- "Trong vài ngày gần đây, tôi bị đau vùng thượng vị lặp đi lặp lại 30 phút sau khi ăn."
- "Tôi đang dùng thuốc XX (hoạt chất) mỗi ngày để giảm đau."
- "Gần đây tôi đã sụt X kg và bị giảm cảm giác thèm ăn."
Ví dụ về các câu hỏi chung nên hỏi bác sĩ
- Tác dụng phụ của thuốc này (ví dụ: PPI, kháng sinh) là gì? Thời gian dùng thuốc và các lưu ý là gì?
- Tỷ lệ thành công của điều trị tiệt trừ (Helicobacter) và cách xử trí nếu thất bại như thế nào? Khi nào cần xét nghiệm lại?
- Tôi nhất thiết phải dùng NSAIDs, vậy cần thực hiện biện pháp nào để bảo vệ dạ dày?
- Nguy cơ xảy ra biến chứng (chảy máu·thủng·tắc nghẽn) trong trường hợp của tôi ở mức nào? Các triệu chứng cấp cứu là gì?
- Khi nào và với tần suất bao lâu cần thực hiện xét nghiệm theo dõi (nội soi·xét nghiệm máu)?
Ví dụ về các câu hỏi tùy chỉnh theo từng bệnh (1–2 câu phù hợp với đặc điểm)
- Liên quan đến Helicobacter pylori
- "Nếu trường hợp của tôi dương tính với H. pylori, bác sĩ khuyến nghị phác đồ tiệt trừ nào? Thời gian điều trị và các tác dụng phụ dự kiến là gì? Khi nào và bằng xét nghiệm nào sẽ xác nhận việc tiệt trừ thành công?"
- Liên quan đến NSAIDs
- "Tôi phải tiếp tục dùng thuốc giảm đau vì viêm khớp. Để giảm tái phát loét dạ dày, bác sĩ khuyến nghị loại thuốc nào (thuốc thay thế·thuốc bảo vệ), và cần đặc biệt lưu ý điều gì khi dùng thuốc?"
Lưu ý: Thông tin này là thông tin y tế chung; việc chẩn đoán·điều trị cho từng cá nhân có thể khác nhau tùy theo thăm khám của bác sĩ phụ trách và kết quả xét nghiệm. Khi xuất hiện các dấu hiệu cấp cứu (đau bụng dữ dội, nôn ra máu·đi ngoài phân đen, ngất, v.v.), hãy lập tức đến phòng cấp cứu.