Rối loạn ái vật mặc đồ khác giới

• Mô tả bệnh (nguyên nhân và triệu chứng)

  • Định nghĩa: Là tình trạng sự hưng phấn tình dục có liên quan trực tiếp đến việc mặc trang phục của giới khác, và vì điều đó người bệnh cảm thấy đau khổ hoặc bị suy giảm chức năng, hoặc có khả năng gây tổn hại cho người khác (thuộc nhóm Rối loạn chuyển dạng theo DSM-5). Việc mặc trang phục của giới khác chỉ để đóng vai, diễn xuất hoặc thể hiện bản thân không nhằm mục đích tình dục không thuộc rối loạn này.
  • Nguyên nhân và sinh lý bệnh: Nguyên nhân rõ ràng vẫn chưa được biết. Người ta đề xuất các yếu tố như sự cố định theo động lực tâm lý, điều kiện hóa (sự lặp lại của hành vi được củng cố), và các yếu tố sinh học thần kinh liên quan đến mạch kiểm soát xung động và phần thưởng.
  • Triệu chứng chính:
    • Hưng phấn tình dục mạnh khi mặc trang phục của giới khác (tưởng tượng, thôi thúc hoặc hành vi).
    • Lo âu, xấu hổ, suy giảm chức năng xã hội, nghề nghiệp hoặc các mối quan hệ giữa cá nhân, hoặc phát sinh vấn đề pháp lý, xã hội do tình trạng này.
    • Các triệu chứng kéo dài liên tục (thông thường từ vài tháng trở lên) và gây đau khổ hoặc suy giảm chức năng có ý nghĩa lâm sàng.

• Phương pháp điều trị

  • Tiếp cận chẩn đoán: Phỏng vấn với bác sĩ chuyên khoa tâm thần (đánh giá tiền sử tình dục, quá trình phát triển, các rối loạn tâm thần đi kèm, nguy cơ tự gây thương tích và tự sát), đồng thời thực hiện đánh giá tâm lý khi cần thiết.
  • Tâm lý trị liệu:
    • Liệu pháp nhận thức hành vi (CBT): Chiến lược kiểm soát xung động, điều chỉnh niềm tin lệch lạc, phơi nhiễm và ngăn chặn đáp ứng, v.v.
    • Kỹ thuật trị liệu hành vi: Nhạy cảm hóa ngầm, bão hòa kích thích, kỹ thuật dập tắt điều kiện hóa, v.v. (áp dụng tùy từng trường hợp).
    • Trị liệu động lực tâm lý, cá nhân và nhóm: Nhằm cải thiện chức năng bản ngã, bản sắc bản thân và các mối quan hệ giữa cá nhân.
  • Điều trị bằng thuốc:
    • SSRI (thuốc ức chế tái hấp thu serotonin có chọn lọc): Có thể giúp làm giảm tính bốc đồng và các thôi thúc tình dục mang tính cưỡng chế.
    • Thuốc kháng androgen (ví dụ: các chất tương tự hormone giải phóng gonadotropin, là thuốc ức chế testosterone, hoặc các chế phẩm progestin): Cân nhắc trong những trường hợp nặng cần ức chế mạnh ham muốn tình dục (cần chuyên gia đánh giá, đồng thời xem xét tác dụng phụ, các khía cạnh đạo đức và pháp lý).
    • Khi có kèm theo các triệu chứng loạn thần, cân nhắc sử dụng thuốc chống loạn thần.
  • Quản lý sinh hoạt và biện pháp an toàn:
    • Đảm bảo tính bảo mật và môi trường an toàn, tránh các tình huống hoặc vật dụng kích thích xung động, quản lý căng thẳng (ngủ đủ, tập thể dục, tránh rượu và ma túy).
    • Phòng ngừa các vấn đề pháp lý và xã hội: Các hành vi không có sự đồng thuận hoặc hành vi liên quan đến trẻ vị thành niên có thể dẫn đến vấn đề pháp lý, vì vậy cần điều trị ngay lập tức.
  • Biến chứng và lưu ý:
    • Có thể phát sinh vấn đề trong các mối quan hệ, kỳ thị xã hội, trầm cảm và lo âu đi kèm; nếu xảy ra vấn đề pháp lý (như hành vi mang tính cưỡng ép hoặc không có sự đồng thuận), hậu quả có thể nghiêm trọng.
    • Điều trị bằng hormone như thuốc kháng androgen có thể gây các tác dụng phụ như giảm mật độ xương, thay đổi chuyển hóa và thay đổi tâm trạng, vì vậy cần trao đổi đầy đủ và theo dõi với bác sĩ chuyên khoa.
  • Tiên lượng:
    • Khác nhau tùy theo mức độ nghiêm trọng của triệu chứng, có hay không có rối loạn tâm thần đi kèm, cũng như sự can thiệp và tính liên tục của điều trị. Có thể làm giảm triệu chứng bằng tâm lý trị liệu và điều trị bằng thuốc phù hợp.

• Điểm cần kiểm tra trước khi khám ngoại trú (kèm ví dụ câu hỏi)

  • Vật dụng và hồ sơ cần chuẩn bị:
    • Danh sách các thuốc đang dùng (thuốc kê đơn, không kê đơn, thuốc Đông y, v.v.)
    • Tiền sử điều trị hoặc nhập viện vì vấn đề sức khỏe tâm thần, hồ sơ liên quan đến nguy cơ tự sát hoặc tự gây thương tích
    • Nhật ký ghi lại thời điểm bắt đầu và tần suất triệu chứng, tình huống và loại yếu tố khởi phát (tưởng tượng, thôi thúc, hành vi), ảnh hưởng của triệu chứng đến cuộc sống (công việc, các mối quan hệ, v.v.) (nếu có thể, ghi trong vài tuần gần đây)
    • Các triệu chứng đi kèm (trầm cảm, lo âu, thay đổi giấc ngủ, lạm dụng chất) và kết quả xét nghiệm trước đây (như xét nghiệm hormone)
    • Có hay không có vấn đề pháp lý (như từng bị tố giác hoặc có vụ án hình sự trong quá khứ) — đây là thông tin quan trọng cho việc khám, vì vậy hãy thông báo một cách trung thực
  • Ví dụ về nội dung cần nói với bác sĩ khi khám:
    • “Hãy giải thích cụ thể những suy nghĩ và cảm xúc của bạn khi mặc trang phục của giới khác”
    • “Hãy giải thích dựa trên các trường hợp cụ thể triệu chứng ảnh hưởng như thế nào đến cuộc sống hằng ngày (công việc, các mối quan hệ)”

• Ví dụ về các câu hỏi chung cần hỏi bác sĩ

  • “Các triệu chứng của tôi có được chẩn đoán là một rối loạn không? Tiêu chuẩn chẩn đoán là gì?”
  • “Phương pháp điều trị nào được khuyến nghị, hiệu quả dự kiến và các tác dụng phụ là gì?”
  • “Thời gian điều trị khoảng bao lâu và khả năng tái phát ở mức nào?”
  • “Trong thời gian điều trị, quyền riêng tư và tính bảo mật của tôi được đảm bảo như thế nào?”

• Ví dụ về các câu hỏi phù hợp với bệnh

  • “Làm thế nào để phân biệt hành vi của tôi chỉ là một sở thích đơn thuần hay là một rối loạn cần điều trị?”
  • “Thuốc (ví dụ: SSRI, thuốc kháng androgen) làm giảm thôi thúc tình dục ở mức nào, và cần theo dõi những tác dụng phụ nào?”

(Khi cần thiết, khuyến nghị tham khảo ý kiến bác sĩ chuyên khoa tâm thần. Nếu có nguy cơ khẩn cấp (dự kiến có tự gây thương tích, gây hại cho người khác hoặc vấn đề pháp lý), hãy ngay lập tức đến phòng cấp cứu hoặc sử dụng dịch vụ tư vấn khủng hoảng.)