Tiêu cơ vân

Mô tả bệnh (nguyên nhân và triệu chứng)

• Định nghĩa: Tắc ruột là tình trạng một phần của ruột non hoặc ruột già bị tắc nghẽn một phần hoặc hoàn toàn, khiến các chất trong ruột (thức ăn, dịch tiêu hóa, khí) không thể lưu thông, gây chướng bụng, đau bụng, nôn ói, rối loạn đại tiện và thải khí.
• Nguyên nhân chính
  • Tắc nghẽn cơ học: dính ruột sau phẫu thuật, khối u như ung thư đại tràng·ung thư ruột non, thoát vị nghẹt, lồng ruột (intussusception), xoắn ruột (volvulus) và các nguyên nhân khác
  • Tắc nghẽn do liệt (chức năng): viêm phúc mạc cấp (ví dụ: thủng dạ dày·tá tràng), viêm tụy cấp·viêm túi mật, chấn thương bụng, giảm nhu động ruột do thuốc·rối loạn điện giải ngay sau phẫu thuật và các nguyên nhân khác
• Tóm tắt sinh lý bệnh: Khi các chất trong ruột ứ đọng ở phía trên vị trí tắc, ruột giãn và áp lực trong lòng ruột tăng, lưu lượng máu giảm → có thể xảy ra thiếu máu cục bộ niêm mạc ruột·hoại tử·thủng ruột, cùng với mất nước toàn thân·rối loạn điện giải và sốc
• Triệu chứng chính
  • Đau bụng quặn (từng cơn) (lúc đầu khu trú, dần dần đau lan tỏa)
  • Nôn ói (khi tắc nghẽn phần trên, nôn dữ dội ngay từ đầu; theo thời gian có thể nôn ra chất giống phân)
  • Giảm hoặc hoàn toàn không thể đại tiện·thải khí (nếu tắc nghẽn nghiêm trọng thì không thể thụt tháo)
  • Chướng bụng, buồn nôn, mất nước, nhịp tim nhanh, huyết áp thấp, sốt (khi có biến chứng)

Phương pháp điều trị

• Điều trị cấp cứu·bảo tồn ban đầu (phần lớn là xử trí bước đầu)
  • Nhịn ăn (NPO) và truyền dịch tĩnh mạch để bổ sung nước·điện giải·dinh dưỡng
  • Giảm áp đường tiêu hóa: đặt ống thông mũi-dạ dày (Levin tube hoặc NG tube) để hút (thải khí·chất trong ruột)
  • Kiểm soát đau·nôn ói và điều chỉnh điện giải; dùng kháng sinh khi cần (nếu nghi ngờ thủng ruột·nhiễm trùng huyết)
  • Theo dõi: dấu hiệu sinh tồn, lượng nước tiểu, điện giải, xét nghiệm máu (bạch cầu, khí máu, lactate, v.v.)
• Đánh giá bằng hình ảnh·ngoại khoa
  • X-quang bụng không chuẩn bị (mức khí-dịch khi chụp tư thế đứng), CT bụng (xác định nguyên nhân·thiếu máu cục bộ ở ruột·vị trí tắc nghẽn) và các phương pháp khác đóng vai trò quan trọng trong chẩn đoán·quyết định điều trị
• Điều trị phẫu thuật
  • Tiến hành phẫu thuật cấp cứu hoặc phẫu thuật theo kế hoạch khi không cải thiện với điều trị bảo tồn, hoặc khi cần xử trí thiếu máu cục bộ·hoại tử·thủng ruột hay loại bỏ nguyên nhân gây tắc nghẽn (khối u, dính ruột nghiêm trọng, thoát vị, v.v.)
• Thuốc và thủ thuật
  • Thuốc chống nhu động (ví dụ: loperamide) hoặc thuốc thụt tháo đường uống chống chỉ định trong tắc nghẽn cơ học
• Lưu ý·nguy cơ biến chứng·tự chăm sóc
  • Tình huống cần khám cấp cứu ngay: đau bụng dữ dội kéo dài, sốt cao, đi ngoài ra máu, nôn ói liên tục (mất nước·rối loạn hấp thu), suy giảm hô hấp·ý thức, huyết áp thấp·nhịp tim nhanh (dấu hiệu sốc)
  • Biến chứng: thiếu máu cục bộ·hoại tử ruột, thủng ruột và viêm phúc mạc, nhiễm trùng huyết, rối loạn điện giải nghiêm trọng và suy thận, sốc
  • Lưu ý khi tự chăm sóc: nhịn ăn trước khi đến bệnh viện (không ăn·uống nước), nếu bị nôn thì không cố ép ăn hoặc sử dụng thụt tháo·thuốc nhuận tràng, chuẩn bị thông tin về các thuốc đang dùng (thuốc chống đông·thuốc chống kết tập tiểu cầu·thuốc hạ huyết áp, v.v.), tiền sử phẫu thuật và dị ứng

Các điểm cần kiểm tra trước khi khám ngoại trú (đồ cần chuẩn bị và ví dụ câu hỏi)

• Đồ cần chuẩn bị (khuyến nghị mang theo)
  • Danh sách các thuốc đang dùng (bao gồm thuốc kê đơn·OTC·thực phẩm bổ sung)
  • Tiền sử phẫu thuật (đặc biệt là phẫu thuật vùng bụng) và hồ sơ bệnh mạn tính (tim mạch·đái tháo đường, v.v.)
  • Kết quả xét nghiệm gần đây (nếu có thể, kết quả X-quang bụng/CT/xét nghiệm máu gần đây)
  • Ghi chép triệu chứng: thời điểm khởi phát·diễn biến của triệu chứng, thời điểm đại tiện·thải khí lần cuối, nội dung chất nôn (dịch mật·mùi phân, v.v.), có sốt hay không
  • Thông tin về dị ứng·khả năng mang thai
• Ví dụ câu hỏi có thể tự kiểm tra tại buổi khám ngoại trú
  • Các triệu chứng bắt đầu từ khi nào và thay đổi như thế nào theo thời gian?
  • Lần cuối đi đại tiện là khi nào và có thải khí không?
  • Có nôn ói không? Màu sắc·mùi (mùi dịch mật·mùi phân)·lượng nôn như thế nào?
  • Gần đây có phẫu thuật vùng bụng hoặc tiền sử thoát vị không?

Ví dụ các câu hỏi chung cần hỏi bác sĩ

• "Trong tình trạng hiện tại của tôi, có cần phẫu thuật cấp cứu không, hay có khả năng cải thiện bằng điều trị bảo tồn?"
• "Cần thực hiện những xét nghiệm nào để xác định nguyên nhân tắc nghẽn (dính ruột, khối u, thoát vị, v.v.) và tình trạng thiếu máu cục bộ ở ruột?"
• "Trong và sau khi điều trị, tôi cần chú ý đến những biến chứng hoặc thói quen sinh hoạt nào (ăn uống, thuốc men)?"
• "Tiên lượng bệnh như thế nào và tôi cần làm gì để giảm nguy cơ tái phát?"

Ví dụ các câu hỏi phù hợp với từng bệnh

• "Trong trường hợp của tôi (ví dụ: có tiền sử phẫu thuật vùng bụng), tôi nghi ngờ bị dính ruột; liệu có thể hồi phục hoàn toàn bằng điều trị không phẫu thuật không? Nếu cần phẫu thuật thì bác sĩ khuyến nghị phương pháp phẫu thuật nào?"
• "Nếu phát hiện dấu hiệu nghi ngờ thiếu máu cục bộ ở ruột trên hình ảnh CT, bác sĩ có khuyến nghị phẫu thuật ngay không? Những kết quả xét nghiệm nào như nồng độ lactate·bạch cầu sẽ ảnh hưởng đến quyết định phẫu thuật cấp cứu?"