Hội chứng thị giác màn hình

Mô tả bệnh (nguyên nhân và triệu chứng)

• Định nghĩa: Tập hợp các triệu chứng liên quan đến mắt, hệ cơ xương khớp và tình trạng mệt mỏi phát sinh khi làm việc trong thời gian dài với màn hình (Visual Display Terminal) như máy tính, điện thoại thông minh (hội chứng VDT).
• Nguyên nhân chính: Tư thế làm việc, ghế và vị trí màn hình không phù hợp (yếu tố tại nơi làm việc), thời gian làm việc dài và thiếu thời gian nghỉ (yếu tố công việc), ánh sáng, phản chiếu màn hình và các yếu tố môi trường, yếu tố cá nhân (tuổi, bệnh nền, thói quen làm việc).
• Tóm tắt sinh lý bệnh: Việc nhìn cố định trong thời gian dài, thực hiện lặp đi lặp lại các động tác ở cổ tay và vai, cùng tư thế cổ và lưng bất thường gây khô mắt và mỏi mắt (tăng gánh nặng điều tiết và khúc xạ); việc sử dụng quá mức cơ, gân, dây chằng và mất cân bằng tư thế gây đau, tê và hạn chế vận động.
• Triệu chứng điển hình: Mỏi mắt, đỏ mắt, cảm giác dị vật (cảm giác như có cát), nhạy cảm với ánh sáng, đau đầu, đau và cứng vùng cổ, vai và xương bả vai, cong lưng và thắt lưng, tê và đau bàn tay, ngón tay (trường hợp nặng có thể là hội chứng ống cổ tay).

Phương pháp điều trị

• Nguyên tắc chung: Giảm triệu chứng + loại bỏ nguyên nhân (điều chỉnh môi trường và tư thế làm việc) → phòng ngừa tái phát về lâu dài.
• Điều chỉnh môi trường và tư thế làm việc (điều trị bước đầu)
  • Khoảng cách màn hình: khoảng từ 50 cm trở lên (ở khoảng cách không thể với tới bằng cách duỗi tay), mép trên màn hình ngang tầm mắt hoặc thấp hơn một chút.
  • Bàn phím và chuột: giữ khuỷu tay và bàn phím ở cùng độ cao theo phương ngang, duy trì cổ tay ở vị trí trung tính.
  • Ghế: có hỗ trợ thắt lưng, điều chỉnh để bàn chân chạm sàn, điều chỉnh độ cao của tay vịn.
  • Ánh sáng/phản chiếu: giảm thiểu phản chiếu trên màn hình, duy trì sự cân bằng giữa độ sáng môi trường xung quanh và độ sáng màn hình.
  • Lịch làm việc-nghỉ ngơi: ví dụ, nghỉ 10 phút sau 50 phút làm việc (khuyến nghị chớp mắt và giãn cơ).
• Kiểm soát triệu chứng ở mắt
  • Giảm triệu chứng khô mắt bằng nước mắt nhân tạo.
  • Chớp mắt và cho mắt nghỉ (khuyến nghị quy tắc 20/20/20: cứ mỗi 20 phút nhìn vào vật cách 20 feet (khoảng 6 m) trong 20 giây).
  • Khám nhãn khoa (kiểm tra tật khúc xạ và bệnh bề mặt nhãn cầu). Khi cần, kê kính dùng cho máy tính.
• Điều trị cơ xương khớp
  • Giãn cơ và tập thể dục đều đặn: không duy trì một tư thế quá lâu. Khuyến nghị giữ mỗi động tác giãn cơ trong 8–12 giây, lặp lại 3–5 lần (tập trung vào cổ, vai và cổ tay).
  • Vật lý trị liệu (nhiệt trị liệu, xoa bóp, các bài tập tăng cường cơ và điều chỉnh tư thế), hoạt động trị liệu (đào tạo công thái học).
  • Thuốc: kiểm soát đau bằng thuốc giảm đau kháng viêm đường uống ngắn hạn (NSAIDs) hoặc thuốc giãn cơ (theo đơn của bác sĩ).
  • Dụng cụ hỗ trợ: cân nhắc sử dụng nẹp cổ tay, bàn phím/chuột công thái học.
  • Điều trị chuyên khoa: nếu bị tê dai dẳng, giảm cảm giác hoặc giảm sức cơ, hoặc không đáp ứng với điều trị bảo tồn, cần đánh giá tại khoa chỉnh hình, thần kinh và đánh giá phẫu thuật (ví dụ: phẫu thuật hội chứng ống cổ tay).
• Biến chứng và lưu ý
  • Nếu để lâu không điều trị, bệnh có thể tiến triển thành đau cơ mạn tính, viêm gân/bao gân, hội chứng ống cổ tay, bệnh bề mặt nhãn cầu mạn tính, v.v.
  • Tránh dụi mắt mạnh hoặc tạo áp lực quá mức lên mắt (nguy cơ tổn thương nhãn cầu).
  • Khi dùng thuốc kê đơn, cần tuân theo chỉ dẫn của bác sĩ (kiểm tra tác dụng phụ và tương tác với các thuốc khác).

Điểm cần kiểm tra trước khi khám ngoại trú (bao gồm vật dụng cần chuẩn bị và ví dụ câu hỏi)

• Tài liệu hữu ích nên mang theo
  • Danh sách các thuốc và thực phẩm bổ sung đang sử dụng (bao gồm liều dùng và thời gian uống)
  • Ghi lại thời điểm bắt đầu triệu chứng, các yếu tố làm nặng/làm giảm triệu chứng, thời gian làm việc mỗi ngày và mô hình nghỉ ngơi (nhật ký triệu chứng)
  • Ảnh vùng có triệu chứng (tư thế), ảnh bố trí bàn làm việc và màn hình (toàn bộ khu vực làm việc)
  • Kết quả khám nhãn khoa/chỉnh hình trước đây (nếu có thể)
  • Ghi chú về mức độ nghiêm trọng của triệu chứng (mức độ đau, tần suất tê, v.v.)
• Các xét nghiệm có thể được thực hiện khi khám ngoại trú
  • Kiểm tra thị lực và khúc xạ, kiểm tra bề mặt nhãn cầu (màng phim nước mắt, nghiệm pháp Schirmer, v.v.), khám thần kinh, khi cần có thể thực hiện điện cơ (EMG)/siêu âm, v.v.

Ví dụ các câu hỏi chung để hỏi bác sĩ

• Nguyên nhân của tình trạng này là gì và trong trường hợp của tôi, nguy cơ tái phát ở mức nào?
• Lịch làm việc-nghỉ ngơi được khuyến nghị và tư thế cụ thể (vị trí màn hình, ghế và bàn phím) nên được thực hiện như thế nào?
• Thuốc tôi đang sử dụng (hoặc nước mắt nhân tạo) có tác dụng phụ hoặc lưu ý gì không?
• Tôi có cần làm thêm xét nghiệm hoặc được chuyển đến chuyên khoa khác (nhãn khoa, hoạt động trị liệu, thần kinh) không?
• Dự kiến cần bao lâu để triệu chứng cải thiện và mục tiêu điều trị là gì?

Ví dụ các câu hỏi dành riêng cho bệnh

• Trong khu vực làm việc của tôi (đính kèm ảnh), khoảng cách và độ cao của màn hình cũng như cách bố trí ghế có phù hợp không? Cụ thể cần điều chỉnh như thế nào?
• Tôi bị tê và giảm cảm giác ở cổ tay. Cần làm xét nghiệm nào để xác định có phải hội chứng ống cổ tay hay không, và khả năng cải thiện bằng điều trị không phẫu thuật là bao nhiêu?