Chảy máu cam

Mô tả bệnh (nguyên nhân và triệu chứng)

• Định nghĩa: Chảy máu mũi (chảy máu cam) là tình trạng chảy máu từ các mạch máu trong khoang mũi. Có thể xảy ra ở mọi lứa tuổi; trẻ em chủ yếu bị chảy máu mũi trước, còn người cao tuổi thường bị chảy máu mũi sau.
• Nguyên nhân
  • Tại chỗ: thói quen ngoáy mũi (gây chấn thương), vẹo vách ngăn, viêm mũi・xoang, môi trường khô (lạnh・độ ẩm thấp), khối u, bất thường mạch máu (phình động mạch), v.v.
  • Toàn thân: rối loạn đông máu (bệnh von Willebrand, bệnh máu khó đông, v.v.), sử dụng thuốc chống đông・thuốc chống kết tập tiểu cầu, bệnh bạch cầu・bệnh về máu, suy thận・bệnh gan, tăng huyết áp, xơ vữa động mạch, giãn mao mạch xuất huyết di truyền, v.v.
• Sinh lý bệnh: Xảy ra do tổn thương các mạch máu nhỏ của niêm mạc mũi (đặc biệt là đám rối Kiesselbach ở phần trước) hoặc do chảy máu động mạch từ các mạch máu lớn phía sau (vùng gần lỗ mũi sau). Chảy máu mũi trước tương đối dễ cầm máu và thường khu trú; chảy máu mũi sau thường nặng hơn, có nguy cơ tái chảy máu và đe dọa tính mạng cao hơn.
• Triệu chứng chính: chảy máu mũi tự phát (một bên hoặc hai bên), chảy máu ít nhưng tái diễn (ở trẻ em), chảy máu đột ngột và nhiều (chảy máu mũi sau・người cao tuổi), nôn (do nuốt phải máu), chóng mặt・nhịp tim nhanh・hạ huyết áp (khi chảy máu nhiều).

Phương pháp điều trị

• Xử trí ban đầu trong cấp cứu (tự sơ cứu)
  • Hơi cúi người về phía trước và nhổ máu qua miệng, không nuốt máu.
  • Dùng ngón cái và ngón trỏ bóp liên tục phần trước của mũi (phần sụn・đầu mũi), là vùng hơi mềm, trong 5–10 phút.
  • Có thể sử dụng thuốc co mạch tại chỗ (thuốc xịt mũi); khuyến nghị chườm lạnh (vùng mũi và gáy).
  • Những điều không được làm: ngửa đầu ra sau, xì mũi mạnh, nuốt máu.
• Xử trí tại cơ sở y tế
  • Xác định vị trí chảy máu bằng nội soi mũi (nội soi).
  • Khi xác định được vị trí chảy máu, tiến hành cầm máu bằng đốt hóa học (như bạc nitrat) hoặc đốt điện (đốt điện, cầm máu điện hóa).
  • Nếu cầm máu thất bại, tiến hành nhét gạc mũi (nhét gạc phía trước hoặc phía sau). Thông thường duy trì trong 2–4 ngày; trong thời gian đặt gạc, thường sử dụng kháng sinh để phòng ngừa nhiễm trùng (theo quyết định của nhân viên y tế tại địa phương).
  • Nếu có rối loạn đông máu tại chỗ hoặc toàn thân, điều chỉnh nguyên nhân tương ứng (truyền tiểu cầu, điều chỉnh nhanh, v.v.) và phối hợp với khoa huyết học.
  • Khi chảy máu dai dẳng・nhiều hoặc không thể xác định vị trí bằng nội soi, cân nhắc nút mạch qua chụp mạch (chủ yếu là động mạch bướm-khẩu cái, v.v.) hoặc phẫu thuật thắt động mạch.
  • Nếu chảy máu tái phát do nguyên nhân tại chỗ (ví dụ: vẹo vách ngăn), cân nhắc phẫu thuật chỉnh hình vách ngăn (tạo hình vách ngăn/cắt bỏ vách ngăn).
  • Thuốc: sử dụng thuốc co mạch tại chỗ (bạc hà, oxymetazoline, v.v.)・thuốc cầm máu tại chỗ; khi cần, cân nhắc sử dụng acid tranexamic (tại chỗ hoặc đường uống) theo quyết định của bác sĩ. Cần trao đổi với bác sĩ điều trị về việc có cần ngừng hoặc điều chỉnh thuốc chống đông・thuốc chống kết tập tiểu cầu hay không.
• Phòng ngừa biến chứng và lưu ý
  • Khi đặt gạc trong thời gian dài, có nguy cơ hoại tử khoang mũi, nhiễm trùng, hít sặc và hiếm gặp là sốc nhiễm độc.
  • Khuyến nghị kiểm soát tăng huyết áp, cải thiện môi trường khô (tạo ẩm), giữ móng tay sạch và không ngoáy mũi.
• Khi nào cần chuyển cấp cứu
  • Khi không cầm được máu sau 20–30 phút, chảy máu nhiều liên tục, có triệu chứng chóng mặt/ngất/nhịp tim nhanh/hạ huyết áp, đang sử dụng thuốc chống đông, khó thở (khi đặt gạc phía sau), v.v.

Các điểm cần kiểm tra trước khi khám ngoại trú (kèm ví dụ câu hỏi)

• Vật dụng và thông tin cần mang theo
  • Danh sách các thuốc đang sử dụng (đặc biệt gồm thuốc chống đông・thuốc chống kết tập tiểu cầu・NSAIDs) và thời điểm uống gần đây nhất
  • Tiền sử chảy máu (xảy ra khi nào, tần suất, đã được điều trị hay chưa) và tiền sử phẫu thuật・chấn thương liên quan
  • Bệnh nền (tăng huyết áp, bệnh gan・thận, bệnh về máu, v.v.) và kết quả xét nghiệm gần đây (đặc biệt là INR, CBC, v.v.), nếu có thể hãy mang theo
  • Ghi chép chỉ số huyết áp gần đây, ảnh chụp khi chảy máu (nếu có thể), thời điểm bắt đầu・thời gian kéo dài・lượng máu chảy
  • Tiền sử dị ứng (bao gồm dị ứng với kháng sinh)
• Ví dụ câu hỏi cần xác nhận trước khi đến khám Những nội dung bệnh nhân nên tự chuẩn bị
  • "Gần đây bạn bị chảy máu mũi lần gần nhất khi nào và thường xảy ra bao lâu một lần?"
  • "Trong các thuốc hiện đang sử dụng, có thuốc nào có thể ảnh hưởng đến quá trình đông máu không?"
  • "Gần đây bạn có dễ bị bầm tím không? Bạn có các triệu chứng chảy máu khác như chảy máu nướu hoặc kinh nguyệt ra nhiều không?"

Ví dụ các câu hỏi chung cần hỏi bác sĩ

• Tác dụng phụ của thuốc này (dự kiến được kê đơn) là gì?
• Tôi có cần ngừng hoặc điều chỉnh thuốc chống đông (hoặc thuốc chống kết tập tiểu cầu) đang sử dụng không? Những nguy cơ và lợi ích của việc đó là gì?
• Tôi cần duy trì những thói quen sinh hoạt nào để phòng tái phát? Từ khi nào tôi có thể xì mũi hoặc tập thể dục?
• Tiên lượng của lần chảy máu này như thế nào? Nguy cơ chảy máu nghiêm trọng trở lại là bao nhiêu?
• Tình huống cấp cứu (những triệu chứng nào cần đến ngay phòng cấp cứu) là gì?

Ví dụ các câu hỏi phù hợp với từng bệnh

• Làm thế nào để xác định chảy máu của tôi là chảy máu mũi trước (phía trước mũi) hay chảy máu mũi sau (phía sau mũi)? Cần thực hiện những xét nghiệm nào để xác định (nội soi mũi, chụp mạch, v.v.)?
• Tôi có cần làm xét nghiệm đông máu (ví dụ: INR, số lượng tiểu cầu, v.v.) và xét nghiệm bệnh về máu (xét nghiệm máu ngoại vi, xét nghiệm huyết học khi cần) không? Nếu đang sử dụng thuốc chống đông thì cần điều chỉnh như thế nào?

(Tham khảo: Thông tin trên là thông tin y khoa chung; việc khám và điều trị cụ thể có thể thay đổi tùy theo quyết định của bác sĩ điều trị.)