Gan nhiễm mỡ

Mô tả bệnh (nguyên nhân và triệu chứng)

• Định nghĩa: U thần kinh gian ngón (Interdigital neuroma, u thần kinh Morton) là tình trạng dây thần kinh gian ngón đi đến các ngón chân bị xơ hóa và dày lên do chịu chèn ép・kích thích mạn tính ở giữa các chỏm xương bàn (chủ yếu ở gian đốt bàn-ngón thứ 2–3 hoặc 3–4), không phải là khối u thực sự.
• Nguyên nhân/cơ chế bệnh sinh: Lực chèn ép・trượt lặp đi lặp lại gây xơ hóa xung quanh dây thần kinh gian ngón; dây chằng gian đốt bàn-ngón ngang dày lên hoặc các cấu trúc xung quanh (nang hạch, nang hoạt dịch, u mỡ, v.v.) gây chèn ép. Giày có mũi hẹp・gót cao thường được xem là yếu tố nguy cơ liên quan.
• Triệu chứng chính: Đau nóng rát tập trung ở phần trước bàn chân (bàn chân trước), cảm giác kim châm, tê hoặc mất cảm giác. Thông thường triệu chứng nặng hơn khi đi bộ hoặc mang giày chật và cao gót, và có xu hướng giảm khi tháo giày hoặc xoa bóp bàn chân. Khi thực hiện nghiệm pháp chèn ép vùng kẽ (nghiệm pháp ép khe gian ngón), có thể gây đau và tiếng lách cách (tiếng click Mulder).

Phương pháp điều trị và lưu ý

• Điều trị bước đầu (bảo tồn) — phương pháp tiếp cận ban đầu tiêu chuẩn
  • Điều chỉnh giày: Khuyến nghị giày có phần mũi rộng và gót thấp (giày có mũi thoải mái), đế tròn và có khả năng hấp thụ chấn động.
  • Dụng cụ hỗ trợ: Dùng miếng đệm vùng xương bàn (metatarsal) hoặc lót giày chức năng để tăng khoảng cách giữa các xương bàn, từ đó giảm chèn ép dây thần kinh.
  • Điều chỉnh hoạt động và kiểm soát cân nặng: Giảm các hoạt động phải đứng lâu hoặc gây nhiều áp lực lên phần trước bàn chân.
  • Thuốc: Kiểm soát đau bằng NSAIDs tạm thời hoặc thuốc giảm đau đường uống (có thể giúp ích phần nào vì cơ chế viêm đóng vai trò đáng kể).
• Điều trị tiêm (kết hợp chẩn đoán・điều trị)
  • Tiêm thuốc gây tê tại chỗ đơn độc hoặc steroid+kết hợp thuốc gây tê vào tổn thương: Nếu cơn đau biến mất ngay lập tức về mặt chẩn đoán, tổn thương thần kinh được xác định chắc chắn. Steroid có hiệu quả cải thiện triệu chứng trong thời gian ngắn, nhưng có khả năng tái phát.
  • Phương pháp thay thế không phẫu thuật: Tiêm alcohol vào dây thần kinh (phá hủy u thần kinh để ngăn phát triển), cắt đốt bằng sóng cao tần/đông lạnh, v.v. (có sự khác biệt tùy ca bệnh・trung tâm).
• Điều trị phẫu thuật (cân nhắc khi điều trị bảo tồn/tiêm thất bại)
  • Cắt dây thần kinh (neurectomy): Cắt bỏ dây thần kinh bị tổn thương. Ưu điểm: loại bỏ rõ ràng tổn thương. Nhược điểm: giảm cảm giác ở ngón chân tương ứng (có thể vĩnh viễn), đau do sẹo, khả năng tái phát (hoặc u thần kinh đầu cụt).
  • Giải ép (decompression, cắt dây chằng gian đốt bàn-ngón ngang): Nhằm giải phóng chèn ép dây thần kinh. Có khả năng bảo tồn cảm giác, nhưng khó bảo đảm triệu chứng biến mất hoàn toàn.
  • Kết quả phẫu thuật: Có sự khác biệt giữa các tài liệu; một số báo cáo cho thấy mức độ hài lòng khoảng 64%, v.v., và kết quả rất đa dạng. Về lâu dài, có thể còn vấn đề tái phát・đau lòng bàn chân, vì vậy cần quyết định phẫu thuật thận trọng.
• Biến chứng・lưu ý
  • Sau phẫu thuật: Có khả năng mất cảm giác một phần hoặc hoàn toàn, đau do sẹo, nhiễm trùng, tụ máu, tái phát (u thần kinh đầu cụt).
  • Khi có bệnh toàn thân (như đái tháo đường), cần cân nhắc tình trạng giảm cảm giác・chậm lành vết thương. Nếu đang dùng thuốc chống đông, hãy trao đổi với bác sĩ trước khi thực hiện thủ thuật・phẫu thuật.
  • Cấm tự tiêm hoặc thực hiện thủ thuật bởi người không chuyên môn.

Điểm cần kiểm tra trước khi khám ngoại trú (bao gồm vật dụng cần chuẩn bị và ví dụ câu hỏi)

• Vật dụng cần chuẩn bị (khuyến nghị mang theo)
  • Danh sách các thuốc・thực phẩm bổ sung đang dùng (bao gồm thuốc chống đông, thuốc chống kết tập tiểu cầu).
  • Tiền sử bệnh: đái tháo đường, viêm khớp dạng thấp, hồ sơ phẫu thuật・chấn thương bàn chân trước đây.
  • Ghi chép triệu chứng: thời điểm bắt đầu, tình huống làm nặng hơn (giày, hoạt động), mức độ đau (thang điểm số/thang tương tự thị giác), phạm vi tê・mất cảm giác.
  • Các xét nghiệm・hình ảnh trước đây (nếu có: kết quả X-ray, siêu âm, MRI, điện cơ) và hồ sơ điều trị (lót giày, tiêm, vật lý trị liệu).
  • Quần áo thoải mái・quần short (để khám bàn chân)
• Ảnh/video nên cho bác sĩ xem khi khám ngoại trú (tùy chọn)
  • Ảnh giày・hình dạng bàn chân khi xuất hiện triệu chứng, video về động tác gây đau (nếu có).
• Ví dụ câu hỏi đơn giản để hỏi bác sĩ khi khám
  • "Cần thực hiện những xét nghiệm nào để xác định chắc chắn triệu chứng của tôi có phải là u thần kinh gian ngón hay không?"
  • "Cần thử điều trị bảo tồn trong bao lâu trước khi cân nhắc phẫu thuật?"

Ví dụ các câu hỏi chung để hỏi bác sĩ

• Tác dụng phụ tức thời・dài hạn của thuốc (hoặc mũi tiêm) này là gì?
• Nếu không tiêm hoặc phẫu thuật, mức độ kỳ vọng thực tế trong việc kiểm soát triệu chứng là bao nhiêu? (khả năng giảm triệu chứng, tỷ lệ tái phát)
• Nếu phẫu thuật, thời gian hồi phục và thời điểm có thể trở lại sinh hoạt hằng ngày là khi nào?
• Bệnh nền của tôi (ví dụ: đái tháo đường, đang dùng thuốc chống đông) ảnh hưởng như thế nào đến lựa chọn điều trị?

Ví dụ câu hỏi tùy theo bệnh

• "Nghiệm pháp chèn ép vùng kẽ (nghiệm pháp gian ngón) hoặc tiêm thuốc gây tê tại chỗ để chẩn đoán có thể xác định chắc chắn u thần kinh gian ngón hay không? Khi thực hiện xét nghiệm, cần dự kiến phản ứng nào?"
• "Nếu tôi phẫu thuật (cắt bỏ), tình trạng mất cảm giác ở ngón chân tương ứng có vĩnh viễn không? Có thể dự kiến mức độ bất tiện về chức năng do mất cảm giác là bao nhiêu?"

(Lưu ý: Nội dung trên là phần tóm tắt các bằng chứng lâm sàng và khuyến nghị chung; kế hoạch chẩn đoán・điều trị có thể thay đổi tùy tình trạng mỗi người. Hãy trao đổi với bác sĩ phụ trách về việc kê đơn・thực hiện thủ thuật cụ thể.)