Viêm tuyến mồ hôi mủ

Mô tả bệnh (nguyên nhân và triệu chứng)

• Tóm tắt định nghĩa: Là bệnh da mạn tính tái phát, gây các nốt đau, áp xe, đường rò (đường xoang) và để lại sẹo ở nách, bẹn, vùng hậu môn–âm hộ, dưới vú và các vị trí khác.
• Nguyên nhân và bệnh sinh: Tắc nghẽn nang lông (follicular occlusion) được xem là cơ chế bệnh lý ban đầu; bệnh tiến triển theo trình tự vỡ nang lông → phản ứng viêm thứ phát → viêm mạn tính, hình thành đường rò và xơ hóa. Do tuyến apocrine nằm ở các vùng liên quan nên thường có liên quan; vi khuẩn (ví dụ: tụ cầu) có thể góp phần gây nhiễm trùng thứ phát hoặc viêm kéo dài. Yếu tố di truyền, hút thuốc, béo phì và hormone (androgen) là các yếu tố làm bệnh nặng hơn.
• Triệu chứng chính: Nốt đau khi ấn (thường tái phát nhiều lần), ban đỏ, dịch mủ, máu hoặc dịch thanh, mùi hôi, mụn đầu đen kép (comedone), đường rò (các ổ áp xe liên kết với nhau theo hình tổ ong) và sẹo. Thường gặp ở nách ở nữ giới và ở bẹn, quanh hậu môn ở nam giới.
• Phân loại mức độ nặng (tóm tắt): Hurley I (nốt khu trú), II (áp xe và đường rò tái phát), III (đường rò và sẹo lan rộng).

Phương pháp điều trị

• Tiêu chuẩn chẩn đoán: Chủ yếu chẩn đoán dựa trên biểu hiện lâm sàng. Có thể thực hiện bổ trợ nuôi cấy dịch dẫn lưu (dịch tiết) và xét nghiệm máu (như các dấu ấn viêm). Khi cần, đánh giá phạm vi đường rò và áp xe bằng siêu âm/MRI. (Xét nghiệm chức năng tuyến giáp không được thực hiện thường quy, nhưng có thể tiến hành nếu có bệnh sử hoặc nghi ngờ liên quan.)
• Điều trị bằng thuốc
  • Tại chỗ: Bôi kháng sinh như clindamycin tại chỗ (1%) trong trường hợp nhẹ.
  • Kháng sinh đường uống: Nhóm tetracycline (doxycycline, minocycline) là lựa chọn đầu tay; trong trường hợp nặng hoặc tái phát, có thể phối hợp clindamycin+rifampicin. Điều trị kháng sinh dài ngày đồng thời phát huy tác dụng chống viêm và kháng khuẩn.
  • Điều trị hormone: Ở nữ giới, spironolactone, điều chỉnh progestin và thuốc tránh thai đường uống có thể giúp cải thiện triệu chứng.
  • Steroid tại chỗ/tiêm: Tiêm triamcinolone nội tổn thương vào các nốt nhỏ khu trú để giảm đau và viêm.
  • Thuốc sinh học: Trong trường hợp nặng hoặc thất bại với điều trị tiêu chuẩn, thuốc kháng TNF (ví dụ: adalimumab) được phê duyệt và sử dụng.
  • Khác: Isotretinoin nhìn chung có hiệu quả hạn chế theo các báo cáo (được sử dụng ở một số bệnh nhân).
• Thủ thuật và phẫu thuật
  • Rạch và dẫn lưu tạm thời (incision & drainage) chỉ giúp giảm đau và có tỷ lệ tái phát cao.
  • Deroofing (loại bỏ và mở đường rò) hoặc cắt bỏ rộng (wide excision) nhằm phòng ngừa tái phát ở tổn thương từ mức độ trung bình trở lên hoặc tổn thương lan rộng.
  • Laser (ví dụ: Nd:YAG bước sóng dài) hoặc loại bỏ lông có thể giúp giảm tái phát.
• Kiểm soát lối sống
  • Khuyến cáo cai thuốc lá, giảm cân (điều chỉnh béo phì), mặc quần áo thông thoáng, chăm sóc vết thương và dẫn lưu phù hợp, kiểm soát đau (thuốc giảm đau) và các biện pháp khác.
• Lưu ý (liên quan đến điều trị)
  • Tự dẫn lưu đơn giản có thể làm vết thương nặng hơn và khiến đường rò sâu hơn.
  • Khi sử dụng kháng sinh dài ngày hoặc thuốc sinh học, cần theo dõi tác dụng phụ (tương tác thuốc, nguy cơ nhiễm trùng và các vấn đề khác).
  • Khi có kế hoạch mang thai, cần xác nhận độ an toàn của thuốc (như isotretinoin).
• Biến chứng: Sẹo và tăng sắc tố mạn tính, phù bạch huyết, nhiễm trùng kéo dài; hiếm gặp là ung thư biểu mô tế bào vảy (SCC) được báo cáo ở các tổn thương mạn tính.
• Tiên lượng: Bệnh có diễn tiến mạn tính tái phát; điều trị tích cực sớm có thể làm giảm tiến triển và biến chứng.

Những điểm cần kiểm tra trước khi khám ngoại trú (kèm ví dụ câu hỏi)

• Vật dụng và thông tin cần chuẩn bị
  • Danh sách các thuốc đang dùng (bao gồm thuốc kê đơn, không kê đơn và thực phẩm bổ sung) cùng tiền sử dị ứng
  • Ảnh chụp tổn thương (nếu có ảnh cho thấy diễn biến theo thời gian thì rất hữu ích)
  • Ghi chép thời điểm xuất hiện triệu chứng và chu kỳ tái phát, mức độ đau (thang điểm đau), sự thay đổi về màu sắc/lượng/mùi của dịch tiết
  • Ghi chép các phương pháp điều trị trước đây (thuốc tại chỗ, kháng sinh đường uống, phẫu thuật, laser và các phương pháp khác) cùng hiệu quả/tác dụng phụ
  • Tình trạng hút thuốc, cân nặng·BMI, tiền sử kinh nguyệt và việc sử dụng biện pháp tránh thai (ở nữ giới)
  • Kết quả các xét nghiệm trước đây (nuôi cấy, xét nghiệm máu, chẩn đoán hình ảnh và các xét nghiệm khác)
• Ví dụ câu hỏi nên hỏi khi khám ngoại trú
  • "Trong vài năm gần đây, các tổn thương đã thay đổi như thế nào?"
  • "Tôi đã dùng loại thuốc nào trong bao lâu và hiệu quả ra sao?"
  • "Có thời điểm nào cơn đau hoặc dịch tiết trở nên nghiêm trọng hơn không?"

Ví dụ các câu hỏi chung để hỏi bác sĩ

• Mục tiêu của phương pháp điều trị này là gì (giảm đau, phòng ngừa tái phát, giảm thiểu sẹo và các mục tiêu khác)?
• Điều trị đầu tay được khuyến nghị (thuốc tại chỗ/đường uống) là gì, hiệu quả và thời gian dự kiến ra sao?
• Các tác dụng phụ chính của thuốc là gì (thuốc sinh học, kháng sinh, thuốc hormone và các thuốc khác)?
• Tiêu chí để bác sĩ khuyến nghị phẫu thuật (deroofing hoặc cắt bỏ rộng) là gì?
• Có khuyến cáo hoặc hạn chế điều trị nào trong thời kỳ mang thai hoặc cho con bú không?

Ví dụ các câu hỏi phù hợp với từng bệnh

• Tổn thương của tôi đang ở mức Hurley nào, và chiến lược điều trị được khuyến nghị tương ứng là gì?
• Tôi nhận thấy có mối liên quan giữa triệu chứng và kinh nguyệt (hormone); liệu điều trị hormone (spironolactone·thuốc tránh thai) có giúp ích không?
• Tôi có thuộc trường hợp cần cân nhắc thuốc sinh học như adalimumab không, và khi sử dụng thì hiệu quả kỳ vọng cũng như việc quản lý nguy cơ nhiễm trùng sẽ được thực hiện như thế nào?

---

Nếu cần, bạn có thể cung cấp các triệu chứng hiện tại (kèm ảnh) và thông tin về các phương pháp điều trị trước đây để hỗ trợ tư vấn cụ thể hơn. Tài liệu này chỉ cung cấp thông tin chung; hãy trao đổi với bác sĩ phụ trách về chẩn đoán cuối cùng và kế hoạch điều trị.