Ung thư phổi

Mô tả bệnh (nguyên nhân và triệu chứng)

• Tóm tắt định nghĩa: Đây là bệnh trong đó các tế bào ung thư bất thường trong phổi tăng sinh không kiểm soát, hình thành khối u và khi tiến triển có thể di căn đến toàn thân qua hạch bạch huyết và đường máu, như xương, gan, tuyến thượng thận, thận, não, tủy sống, v.v. Hai loại chính là ung thư phổi không tế bào nhỏ (NSCLC) và ung thư phổi tế bào nhỏ (SCLC).
• Nguyên nhân / sinh lý bệnh: Hút thuốc là yếu tố nguy cơ quan trọng nhất (nguy cơ mắc bệnh tăng đáng kể so với người không hút thuốc). Các yếu tố liên quan gồm chất gây ung thư nghề nghiệp (amiăng, crôm, v.v.), ô nhiễm không khí, bệnh phổi trước đây và yếu tố di truyền. Sinh lý bệnh cốt lõi là sự tăng sinh bất thường của tế bào ung thư, xâm lấn các mô xung quanh và di căn qua mạch máu, mạch bạch huyết.
• Triệu chứng chính: Thường không có triệu chứng ở giai đoạn đầu. Ho (ho mạn tính nặng hơn), ho ra máu (đờm lẫn máu), khó thở, thay đổi giọng nói (liệt dây thanh âm), các triệu chứng toàn thân (sụt cân, mệt mỏi).

Phương pháp điều trị (điều trị tiêu chuẩn, thuốc, thủ thuật/phẫu thuật, quản lý lối sống và lưu ý)

• Nguyên tắc lựa chọn điều trị: Việc điều trị được quyết định dựa trên loại mô học của ung thư (SCLC so với NSCLC), giai đoạn bệnh (khu trú/khu vực/di căn), tình trạng toàn thân của người bệnh (thể lực, chức năng phổi) và kết quả xét nghiệm di truyền phân tử.
• Ung thư phổi không tế bào nhỏ (NSCLC)
  • Giai đoạn sớm (chủ yếu I–II, một phần IIIa): Phẫu thuật triệt căn (cắt một phần, cắt thùy phổi, cắt toàn bộ phổi, v.v.) là tiêu chuẩn và có khả năng chữa khỏi. Tùy theo giai đoạn bệnh và tiên lượng sau phẫu thuật, có thể khuyến nghị điều trị hóa chất bổ trợ (thuốc chống ung thư).
  • Giai đoạn tiến triển tại chỗ (một phần giai đoạn III): Hóa xạ trị đồng thời hoặc phối hợp hóa trị/xạ trị trước và sau phẫu thuật.
  • Giai đoạn di căn (IV) hoặc không thể phẫu thuật: Điều trị nhắm trúng đích phân tử (ví dụ: khi dương tính với các đột biến EGFR, ALK, ROS1, BRAF, MET, RET, v.v. thì sử dụng liệu pháp nhắm vào đích tương ứng), thuốc ức chế điểm kiểm soát miễn dịch (thuốc ức chế PD‑1/PD‑L1) đơn độc hoặc phối hợp với hóa trị, hóa trị toàn thân (thuốc chống ung thư tiêu chuẩn), v.v.
• Ung thư phổi tế bào nhỏ (SCLC)
  • Giai đoạn giới hạn: Phối hợp điều trị hóa chất (chủ yếu) và xạ trị. Khi đáp ứng điều trị tốt, có thể cân nhắc xạ trị dự phòng toàn não (PCI).
  • Giai đoạn tiến triển (giai đoạn lan rộng): Hóa trị toàn thân là tiêu chuẩn. Mục tiêu là giảm nhẹ bệnh và kéo dài thời gian sống hơn là chữa khỏi.
• Xạ trị: Được sử dụng để kiểm soát tại chỗ (thu nhỏ khối u), giảm đau và hỗ trợ cho điều trị toàn thân. Ở một số người bệnh, có thể được sử dụng với mục đích chữa khỏi.
• Bổ sung cho tiêu chuẩn hiện nay: Tùy theo kết quả xét nghiệm di truyền phân tử (đột biến gen, PD‑L1), ưu tiên áp dụng điều trị nhắm trúng đích và thuốc điều trị miễn dịch ung thư.
• Điều trị hỗ trợ và quản lý lối sống: Bỏ thuốc lá (biện pháp phòng ngừa và hỗ trợ điều trị quan trọng nhất), bảo tồn chức năng phổi (phục hồi chức năng hô hấp), quản lý dinh dưỡng, phòng ngừa nhiễm trùng (cân nhắc tiêm chủng), kiểm soát đau và khó thở, hỗ trợ tâm lý – xã hội.
• Lưu ý và biến chứng: Các tác dụng phụ cấp tính và mạn tính liên quan đến điều trị (ức chế tủy xương và nhiễm trùng, buồn nôn và nôn, mệt mỏi, viêm phổi do xạ trị, v.v.), suy hô hấp, chảy máu và nhiễm trùng sau phẫu thuật, các biến chứng do chính khối u (viêm phế quản tắc nghẽn, tràn khí màng phổi, đau và triệu chứng thần kinh do di căn). Cần đánh giá chức năng phổi (dung tích phổi, DLCO) trước và sau điều trị.

Điểm cần kiểm tra trước khi khám ngoại trú (vật dụng cần chuẩn bị và ví dụ câu hỏi)

• Vật dụng nên mang theo
  • Danh sách các loại thuốc đang sử dụng (bao gồm thuốc kê đơn, OTC và tất cả thực phẩm bổ sung cho sức khỏe)
  • Tóm tắt tiền sử dị ứng và các phẫu thuật, bệnh tật trước đây
  • Tiền sử hút thuốc (hiện có hút hay không, năm bắt đầu và kết thúc, số lượng hút mỗi ngày → tính pack‑years), tiền sử uống rượu và nghề nghiệp (phơi nhiễm chất độc hại)
  • Bản gốc hoặc bản sao các kết quả xét nghiệm và hình ảnh trước đây (X‑quang ngực, CT, PET, MRI, kết quả sinh thiết và báo cáo giải phẫu bệnh, v.v.) (nếu có thể, mang theo CD hình ảnh)
  • Ghi chép những thay đổi triệu chứng gần đây (ho, ho ra máu, thay đổi cân nặng, v.v.) và thời điểm cân nặng, khó thở trở nên nặng hơn
  • Thông tin về việc sử dụng oxy và thiết bị oxy di động (nếu đang sử dụng)
• Ví dụ câu hỏi nên chuẩn bị để hỏi trong buổi khám ngoại trú (những câu đơn giản có thể hỏi trực tiếp bác sĩ)
  • “Phương pháp điều trị đầu tiên được khuyến nghị cho giai đoạn bệnh hiện tại của tôi là gì?”
  • “Dựa trên kết quả xét nghiệm (hình ảnh/sinh thiết), tôi có thể điều trị nhắm trúng đích hoặc điều trị miễn dịch không?”

Ví dụ các câu hỏi chung nên hỏi bác sĩ

• Giai đoạn của bệnh ung thư này và ý nghĩa của nó (mục tiêu điều trị: chữa khỏi so với kéo dài thời gian sống/giảm nhẹ triệu chứng) là gì?
• Các lựa chọn điều trị được khuyến nghị cho tôi, ưu nhược điểm và các tác dụng phụ dự kiến của từng lựa chọn là gì?
• Khả năng phẫu thuật/chức năng sau phẫu thuật (khả năng hồi phục hô hấp) dự kiến như thế nào?
• Tôi đã được xét nghiệm gen đích (PCR/NGS) và PD‑L1 chưa, kết quả là gì?
• Làm thế nào để kiểm soát các tác dụng phụ như đau, khó thở và nôn trong quá trình điều trị?
• Tôi có khả năng tham gia thử nghiệm lâm sàng (thuốc mới) không, có thử nghiệm nào đáng được giới thiệu không?
• Trong và sau khi điều trị, khi nào tôi có thể trở lại làm việc và có những hạn chế nào trong sinh hoạt hằng ngày?

Ví dụ các câu hỏi tùy chỉnh theo bệnh (1–2 câu)

• Kết quả sinh thiết có bao gồm xét nghiệm các dấu ấn phân tử như EGFR/ALK/ROS1/PD‑L1 không? (Tùy theo kết quả, khả năng điều trị nhắm trúng đích và điều trị miễn dịch sẽ khác nhau.)
• Kết quả xét nghiệm chức năng phổi (FEV1, DLCO) của tôi có ở mức có thể chịu được phẫu thuật không? Nếu không thể phẫu thuật, phương án điều trị thay thế nào được khuyến nghị?