Mô tả bệnh (nguyên nhân và triệu chứng)
- Định nghĩa: Di căn phổi là tình trạng các tế bào u ác tính phát sinh ở bộ phận khác của cơ thể đến phổi qua đường máu (hoặc hiếm hơn là hệ bạch huyết) và tăng sinh tại đó.
- Sinh lý bệnh: Vì phần lớn máu của cơ thể đi qua phổi nên nhiều loại ung thư nguyên phát dễ di căn đến phổi. Các tế bào u mắc lại trong mao mạch phổi, tăng sinh và hình thành các nốt. Trong trường hợp sarcoma, di căn hạch bạch huyết tương đối hiếm.
- Nguyên nhân chính (các ung thư nguyên phát thường gặp): ung thư vú, ung thư thận, sarcoma xương (osteosarcoma), ung thư tuyến giáp; cũng có thể xảy ra ở tất cả các loại ung thư khác.
- Triệu chứng: thường không có triệu chứng. Khi xuất hiện triệu chứng, có thể gồm ho, ho ra máu, khó thở (khi phạm vi di căn rộng), đau ngực, viêm phổi tái phát/chảy máu phổi, v.v.
- Tóm tắt chẩn đoán: X-quang ngực/CT cho thấy nốt phổi hoặc nhiều nốt phổi; PET-CT được sử dụng để đánh giá vị trí ung thư nguyên phát và kiểm tra di căn toàn thân. Sinh thiết (sinh thiết kim qua ngực hoặc xét nghiệm mô bệnh học mẫu bệnh phẩm phẫu thuật) giúp phân biệt ung thư phổi nguyên phát với tổn thương di căn (tiền sử bệnh và kết quả hình ảnh cũng hỗ trợ chẩn đoán).
Phương pháp điều trị và lưu ý
- Nguyên tắc điều trị: Điều trị cá thể hóa dựa trên loại ung thư nguyên phát và tình trạng toàn thân, số lượng/kích thước/phân bố các tổn thương di căn phổi, sự hiện diện của di căn ở các cơ quan khác và chức năng phổi.
- Điều trị tại chỗ
- Phẫu thuật (cắt bỏ di căn, metastasectomy): được cân nhắc khi ung thư nguyên phát đã được kiểm soát (hoặc có thể kiểm soát), không có hoặc chỉ có ít di căn ngoài phổi và chức năng phổi đủ tốt. Các phẫu thuật cắt bỏ thường gặp là cắt hình chêm (wedge resection), khi cần có thể cắt thùy phổi (lobectomy) và nạo vét hạch bạch huyết.
- Xạ trị: có thể sử dụng xạ trị tại chỗ (ví dụ: xạ trị định vị [SABR/SBRT]) khi điều trị toàn thân chưa đủ hiệu quả hoặc để giảm nhẹ triệu chứng.
- Điều trị toàn thân
- Hóa trị, điều trị nhắm trúng đích, thuốc miễn dịch chống ung thư, v.v. được quyết định tùy theo loại u nguyên phát. Ngay cả khi có di căn phổi, vẫn tuân theo hướng dẫn điều trị ung thư nguyên phát.
- Điều trị bảo tồn và hỗ trợ: liệu pháp oxy, thuốc giảm đau, điều trị chống chảy máu (khi cần), điều trị nhiễm trùng, v.v.
- Biến chứng và nguy cơ: biến chứng phẫu thuật (chảy máu, viêm phổi, tràn khí màng phổi), tác dụng phụ của xạ trị/thuốc chống ung thư (ức chế tủy xương, độc tính ở phổi, v.v.), tình trạng khó thở nặng hơn.
- Tự chăm sóc và lưu ý: Khuyến nghị bỏ thuốc lá. Hạn chế uống rượu trong thời gian hóa trị/xạ trị. Tránh tự ý dùng thực phẩm bổ sung hoặc thuốc bổ khi chưa trao đổi với bác sĩ (có thể gây độc cho gan và thận). Cần phòng ngừa nhiễm trùng và được đánh giá y tế sớm khi xuất hiện các triệu chứng hô hấp.
Điểm cần kiểm tra trước khi khám ngoại trú (vật dụng cần chuẩn bị và ví dụ câu hỏi)
- Vật dụng cần chuẩn bị
- Danh sách các thuốc và thực phẩm bổ sung đang sử dụng gần đây (bao gồm liều lượng và thời gian dùng thuốc)
- Bản sao hoặc CD kết quả xét nghiệm và hình ảnh trước đây (CT, PET-CT, MRI, báo cáo mô bệnh học)
- Tiền sử phẫu thuật, hóa trị, xạ trị (năm thực hiện, cơ sở y tế, nội dung điều trị)
- Ghi chép thay đổi triệu chứng (ngày bắt đầu, tần suất và mức độ nghiêm trọng của ho, ho ra máu, khó thở)
- Thông tin về việc hút thuốc và lượng thuốc hút, lượng rượu uống, thông tin dị ứng
- Thay đổi cân nặng gần đây, tình trạng thể chất tổng quát (khả năng hoạt động; tham khảo thang điểm hoạt động ECOG/WHO)
- Những điều cần báo trước cho bác sĩ khi khám ngoại trú
- Các triệu chứng hiện tại (nếu nghiêm trọng, bác sĩ có thể khuyến nghị đến khoa cấp cứu)
- Nếu có kết quả xét nghiệm gần đây hoặc đã được chẩn đoán tại bệnh viện khác, hãy mang theo bản sao
Ví dụ các câu hỏi chung có thể hỏi bác sĩ
- Có thể xác định chắc chắn tổn thương ở phổi này là di căn của ung thư nguyên phát không? Có cần làm thêm xét nghiệm (sinh thiết) không?
- Những lựa chọn điều trị nào được khuyến nghị trong trường hợp của tôi, và hiệu quả kỳ vọng cũng như tác dụng phụ của từng lựa chọn là gì?
- Tôi có thể phẫu thuật không, và phẫu thuật giúp cải thiện tỷ lệ sống hoặc triệu chứng ở mức độ nào?
- Trong thời gian dùng thuốc chống ung thư hoặc xạ trị, cần lưu ý những gì trong sinh hoạt hằng ngày?
Ví dụ các câu hỏi dành riêng cho bệnh
- Di căn phổi của tôi có phải là 'oligometastasis' (di căn ít) và có thể thuộc đối tượng phẫu thuật hoặc điều trị tại chỗ không? Chỉ định và nguy cơ của phẫu thuật là gì?
- Nếu chưa xác định được ung thư nguyên phát (khi chưa biết nguồn gốc của ung thư), các xét nghiệm được khuyến nghị để tìm vị trí ung thư nguyên phát là gì và khi nào sẽ tiến hành sinh thiết?