Mô tả bệnh (nguyên nhân và triệu chứng)
- Định nghĩa và sinh lý bệnh
- Ung thư phổi không tế bào nhỏ (NSCLC): được chia theo тип mô học thành ung thư biểu mô tuyến (adenocarcinoma), ung thư biểu mô tế bào vảy (squamous cell carcinoma), ung thư biểu mô tế bào lớn (large cell carcinoma) và các loại khác; được phân biệt với ung thư phổi tế bào nhỏ. Biểu hiện lâm sàng và chiến lược điều trị thay đổi tùy theo vị trí phát sinh và тип mô học của khối u. Ung thư phổi thường không có triệu chứng cho đến giai đoạn muộn, nên khó phát hiện sớm.
- Nguyên nhân và yếu tố nguy cơ chính
- Hút thuốc (yếu tố nguy cơ lớn nhất)
- Phơi nhiễm nghề nghiệp (amiăng, asen, v.v.), ô nhiễm không khí
- Yếu tố cá nhân: phơi nhiễm bức xạ, một số khuynh hướng di truyền
- Đặc điểm bệnh lý và vị trí phát sinh
- Ung thư biểu mô tuyến: thường gặp ở vùng ngoại vi phổi (các tiểu phế quản và phần tận cùng của phổi), có tần suất mắc cao ngay cả ở người không hút thuốc và phụ nữ.
- Ung thư biểu mô tế bào vảy: thường phát sinh ở các phế quản lớn vùng trung tâm và có thể gây triệu chứng tắc nghẽn phế quản.
- Ung thư biểu mô tế bào lớn: thường phát sinh gần bề mặt phổi.
- Triệu chứng chính
- Ho, ho ra máu (đờm có máu), đau ngực, khó thở, sụt cân, mệt mỏi
- Thường không có triệu chứng ở giai đoạn sớm → thường đến bệnh viện sau khi bệnh tiến triển
- Triệu chứng biến chứng (hiếm gặp)
- Nhiễm trùng do tắc nghẽn, tràn dịch màng phổi, di căn (não, xương, gan, v.v.), hội chứng cận ung thư (ví dụ: tăng canxi máu ở ung thư biểu mô tế bào vảy, v.v.)
Phương pháp điều trị
- Nguyên tắc chung trong chẩn đoán
- Xác định chẩn đoán bằng sinh thiết (nội soi phế quản, sinh thiết kim qua da, xét nghiệm tế bào học đờm, v.v.), lập kế hoạch điều trị sau khi xác định giai đoạn bệnh (CT, PET-CT, MRI não, xạ hình xương, v.v.).
- Điều trị tại chỗ (giai đoạn sớm)
- Phẫu thuật: cắt thùy phổi (lobectomy), hoặc cắt bỏ giới hạn (segmentectomy, wedge), cắt phế quản, v.v.; nhằm mục đích chữa khỏi. Một số trường hợp cần cắt toàn bộ phổi (pneumonectomy).
- Xạ trị: xạ trị triệt căn cho bệnh nhân không thể phẫu thuật (ví dụ: xạ trị điều biến cường độ liều cao), xạ trị bổ trợ sau phẫu thuật.
- Điều trị toàn thân (giai đoạn tiến triển và di căn)
- Hóa trị: phác đồ phối hợp dựa trên platinum thường được sử dụng trong điều trị bước một tiêu chuẩn.
- Điều trị nhắm trúng đích: ưu tiên áp dụng thuốc nhắm trúng đích phù hợp với đột biến (ví dụ: EGFR-TKI, thuốc ức chế ALK, v.v.) cho bệnh nhân dương tính với các đột biến gen như EGFR, ALK, ROS1, BRAF, MET, RET, v.v.
- Thuốc điều trị miễn dịch ung thư: thuốc ức chế PD-1/PD-L1 (ví dụ: pembrolizumab, v.v.) được sử dụng đơn trị hoặc phối hợp với thuốc chống ung thư. Mức độ biểu hiện PD-L1 ảnh hưởng đến quyết định điều trị.
- Tùy theo giai đoạn bệnh và kết quả xét nghiệm mục tiêu phân tử, quyết định ưu tiên điều trị nhắm trúng đích hoặc điều trị miễn dịch.
- Tóm tắt khuyến nghị theo giai đoạn
- Giai đoạn 1–2: phẫu thuật là điều trị bước một, cân nhắc hóa trị bổ trợ hoặc xạ trị
- Giai đoạn 3A: nếu có thể phẫu thuật thì phẫu thuật và điều trị bổ trợ (hóa trị/xạ trị); nếu không thể phẫu thuật thì hóa xạ trị đồng thời hoặc điều trị toàn thân
- Giai đoạn 3B–4: tập trung vào điều trị toàn thân (điều trị nhắm trúng đích, miễn dịch, hóa trị) và giảm nhẹ triệu chứng
- Điều trị hỗ trợ và quản lý lối sống
- Cai thuốc lá, quản lý dinh dưỡng, phục hồi chức năng hô hấp (duy trì chức năng phổi), kiểm soát đau và khó thở, phòng ngừa nhiễm trùng (cân nhắc tiêm vắc-xin cúm và phế cầu)
- Lưu ý/tác dụng phụ khi điều trị
- Phẫu thuật: suy giảm chức năng phổi, nhiễm trùng, chảy máu, nguy cơ biến chứng (nguy cơ tăng ở người có bệnh tim mạch)
- Xạ trị: viêm phổi do bức xạ, viêm thực quản, v.v.
- Hóa trị: ức chế tủy xương (nguy cơ nhiễm trùng), buồn nôn/nôn, bệnh lý thần kinh, v.v.
- Điều trị nhắm trúng đích: phát ban da, tăng chỉ số men gan và các tác dụng phụ đặc hiệu tùy từng thuốc
- Điều trị miễn dịch: các phản ứng bất lợi liên quan đến miễn dịch (viêm toàn thân ở da, ruột, gan, hệ nội tiết, v.v.) — cần phát hiện và điều trị sớm
Điểm cần kiểm tra trước khi khám ngoại trú (kèm ví dụ câu hỏi)
- Những thứ cần chuẩn bị và kiểm tra
- Danh sách các thuốc đang dùng (bao gồm thuốc kê đơn, OTC và thực phẩm bổ sung) cùng tiền sử dị ứng
- Bản sao hoặc tệp kỹ thuật số của các kết quả xét nghiệm và hình ảnh trước đây (X-quang ngực, CT, PET, kết quả sinh thiết, báo cáo bệnh lý, v.v.)
- Ghi lại thời điểm xuất hiện và diễn biến thay đổi của triệu chứng (ví dụ: ngày bắt đầu ho, tần suất ho ra máu, tình trạng khó thở có nặng lên hay không)
- Tiền sử hút thuốc (hiện có hút thuốc hay không, pack-year), tiền sử nghề nghiệp (phơi nhiễm amiăng và hóa chất)
- Thay đổi cân nặng, sốt, mức độ mệt mỏi, khả năng vận động (ECOG/mức độ hoạt động)
- Có từng điều trị hóa trị hoặc xạ trị trước đây hay không và kinh nghiệm về tác dụng phụ
- Chuẩn bị trong ngày khám ngoại trú
- Kiểm tra có yêu cầu nhịn ăn khi cần làm xét nghiệm hay không (tuân theo hướng dẫn trước khi nội soi phế quản hoặc thực hiện thủ thuật)
- Mặc trang phục phù hợp cho việc xét nghiệm, khuyến nghị có người nhà đi cùng (để chuẩn bị cho khả năng thực hiện thủ thuật hoặc nhập viện)
- Ví dụ câu hỏi (câu hỏi bệnh nhân nên chuẩn bị để hỏi bác sĩ trước khi khám)
- “Với các kết quả xét nghiệm hiện có (hình ảnh, bệnh lý), có thể lập kế hoạch điều trị mà không cần làm thêm xét nghiệm không?”
- “Các triệu chứng gần đây (ví dụ: ho ra máu, khó thở) đã nặng lên; tôi có cần được làm xét nghiệm/xử trí ngay không?”
Ví dụ các câu hỏi chung cần hỏi bác sĩ
- Giai đoạn chính xác của bệnh này (staging) là như thế nào? Tiên lượng ra sao?
- Với kết quả sinh thiết của tôi, có cần làm thêm các xét nghiệm mục tiêu phân tử (EGFR, ALK, ROS1, PD-L1, v.v.) không?
- Điều trị bước một được khuyến nghị là gì, hiệu quả dự kiến và tác dụng phụ là gì?
- Nếu có thể phẫu thuật, thời gian dự kiến để hồi phục và trở lại sinh hoạt hằng ngày sau phẫu thuật là bao lâu?
- Nếu có thể điều trị miễn dịch hoặc điều trị nhắm trúng đích, các biến chứng chính của thuốc và phương pháp theo dõi là gì?
Ví dụ câu hỏi tùy theo bệnh
- Liên quan đến mục tiêu phân tử
- “Xét nghiệm bệnh lý đã kiểm tra các đột biến EGFR/ALK/ROS1/BRAF/MET/RET và mức độ biểu hiện PD-L1 chưa? Hãy giải thích thuốc điều trị nhắm trúng đích nào được khuyến nghị tùy theo kết quả.”
- Liên quan đến lựa chọn điều trị
- “Ở giai đoạn bệnh của tôi, phẫu thuật có phải là lựa chọn tốt nhất không, hay nên dùng phối hợp hóa trị, xạ trị và điều trị miễn dịch nào? Hãy giải thích cụ thể lý do và sự khác biệt dự kiến về thời gian sống cũng như chất lượng cuộc sống.”