Mô tả bệnh (nguyên nhân và triệu chứng)
- Định nghĩa: Nốt phổi (Pulmonary nodule) là một khối khu trú (nốt) có đường kính không quá 3 cm, được quan sát thấy trên hình ảnh học trong phổi. Nếu chỉ có một nốt thì gọi là nốt phổi đơn độc (SPN), nếu có nhiều nốt thì gọi là đa nốt phổi.
- Nguyên nhân chính
- Lành tính: u hạt do lao hoặc không do lao (lao, nhiễm nấm, v.v.), u mô thừa (ví dụ: u lành tính ở phổi, áp xe phổi), sẹo sau viêm, v.v.
- Ác tính: ung thư phổi nguyên phát (ung thư phổi không tế bào nhỏ, ung thư phổi tế bào nhỏ), di căn phổi từ ung thư ở cơ quan khác
- Tóm tắt bệnh sinh: Nốt được hình thành do những thay đổi khu trú của mô (u hạt viêm, sự tăng sinh khối u, v.v.). Khả năng ác tính được ước tính dựa trên các đặc điểm hình ảnh (kích thước, hình dạng bờ, có vôi hóa hay không, khả năng phát triển, v.v.). Nếu nốt không thay đổi trong thời gian dài và có vôi hóa rõ rệt thì khả năng lành tính cao.
- Triệu chứng: Phần lớn không có triệu chứng (tình cờ được phát hiện trên hình ảnh lồng ngực). Nếu kích thước lớn hoặc chèn ép đường thở hay mạch máu, có thể xuất hiện các triệu chứng như ho, khó thở, viêm phổi tái diễn.
Phương pháp điều trị
- Nguyên tắc: Nốt phổi tự nó không phải là tên của một bệnh, nên phương pháp điều trị được quyết định tùy theo nguyên nhân gây ra nốt. Kế hoạch theo dõi, xét nghiệm và điều trị được xây dựng bằng cách tổng hợp kích thước, hình dạng, tình trạng phát triển của nốt phổi, kết quả PET và bệnh sử của bệnh nhân (tiền sử ung thư, nguy cơ mắc lao, v.v.).
- Cách tiếp cận chung dựa trên đặc điểm hình ảnh
- Nguy cơ thấp (nhỏ và ổn định, có các dấu hiệu lành tính như vôi hóa): Theo dõi định kỳ (khoảng thời gian và thời hạn được quyết định tùy theo các yếu tố nguy cơ của bệnh nhân).
- Dấu hiệu nghi ngờ (tăng kích thước, bờ không đều, hấp thu FDG mạnh, v.v.): Cân nhắc thực hiện thêm hình ảnh học (PET-CT) và sinh thiết mô.
- Điều trị bằng thuốc
- Nguyên nhân nhiễm trùng: Nếu là áp xe do vi khuẩn thì dùng thuốc kháng sinh, nếu là lao thì dùng thuốc chống lao, nếu là nhiễm nấm thì dùng thuốc kháng nấm, v.v.; điều trị bằng thuốc tùy theo chủng vi sinh vật gây bệnh.
- Trường hợp ác tính: Hóa trị chống ung thư quanh thời điểm phẫu thuật (điều trị bổ trợ), điều trị đích, liệu pháp miễn dịch, v.v., tùy theo loại khối u và kết quả xét nghiệm gen.
- Thủ thuật và phẫu thuật
- Quy trình chẩn đoán và điều trị: Xét nghiệm tế bào đờm, sinh thiết qua nội soi phế quản (nội soi phế quản), sinh thiết kim phổi qua da dưới hướng dẫn CT ngực (sinh thiết bằng kim), cắt bỏ và chẩn đoán mô bệnh học qua phẫu thuật nội soi lồng ngực có hỗ trợ video (VATS) hoặc phẫu thuật mở lồng ngực.
- Cắt bỏ để điều trị: Nếu được xác định là ung thư phổi nguyên phát và có chỉ định phẫu thuật, có thể thực hiện cắt bỏ một phần (cắt hình chêm, cắt một phần phổi), cắt thùy phổi, v.v.
- Xạ trị: Có thể cân nhắc xạ phẫu (SBRT), v.v. ở bệnh nhân không thể phẫu thuật.
- Quản lý lối sống và lưu ý
- Người hút thuốc cần cai thuốc (điều này bắt buộc để giảm nguy cơ ung thư và duy trì chức năng phổi còn lại).
- Tuân thủ theo dõi định kỳ (theo khoảng thời gian bác sĩ chỉ định); liên hệ ngay khi xuất hiện triệu chứng mới như triệu chứng hô hấp hoặc sụt cân.
- Sau sinh thiết và thủ thuật, cần theo dõi khả năng xảy ra các biến chứng như tràn khí màng phổi, chảy máu, v.v.
- Biến chứng (liên quan đến thủ thuật hoặc không điều trị)
- Tràn khí màng phổi, chảy máu, nhiễm trùng khi sinh thiết
- Nếu chỉ theo dõi nốt ác tính trong thời gian dài, bệnh có thể tiến triển và xuất hiện di căn
Những điểm cần kiểm tra trước khi khám ngoại trú (bao gồm vật dụng cần chuẩn bị và câu hỏi gợi ý)
- Vật dụng cần chuẩn bị/mang theo
- Tất cả hình ảnh trước đây như X-quang và CT ngực (nếu có thể, mang đĩa CD/USB bản gốc hoặc chuyển đến bệnh viện)
- Danh sách các thuốc đang sử dụng (bao gồm thuốc kê đơn, thuốc không kê đơn và thực phẩm bổ sung)
- Tiền sử bệnh: tiền sử mắc lao, nhiễm nấm, ung thư; tình trạng nhiễm trùng gần đây (sốt, ho, v.v.)
- Tiền sử hút thuốc (đang hút/đã từng hút, pack-year), tiền sử nghề nghiệp (tiếp xúc với bụi hoặc chất gây ung thư)
- Dị ứng và khuynh hướng chảy máu (ví dụ: có sử dụng thuốc chống đông hay không)
- Thông tin nên整理 sẵn để cung cấp cho bác sĩ khi khám ngoại trú
- Ngày phát hiện nốt lần đầu/loại xét nghiệm, có hay không có thay đổi so với hình ảnh trước đây (nếu có thể, mang hình ảnh để so sánh)
- Các triệu chứng toàn thân như thay đổi cân nặng gần đây, chán ăn, mệt mỏi, ho ra máu
- Những nội dung thường được hỏi khi thăm khám (các ghi chép bệnh nhân nên chuẩn bị)
- Thay đổi về kích thước và hình dạng của nốt (nếu có, ghi chú theo từng thời điểm), thời điểm xuất hiện gần đây và đặc điểm của các triệu chứng hô hấp
- Câu hỏi gợi ý (câu ngắn để cho nhân viên y tế xem)
- "So với CT ngực trước đây, kích thước nốt có thay đổi không?"
- "Khoảng thời gian theo dõi định kỳ sẽ như thế nào?"
Các câu hỏi chung gợi ý để hỏi bác sĩ
- "Khả năng ác tính (mức độ nguy cơ) của nốt này được đánh giá như thế nào?"
- "Lý do bác sĩ khuyến nghị theo dõi định kỳ hoặc làm thêm xét nghiệm là gì, và khoảng thời gian khuyến nghị là bao lâu?"
- "Nếu khuyến nghị sinh thiết (hoặc PET-CT), nguy cơ (tràn khí màng phổi, chảy máu) và lợi ích chẩn đoán dự kiến là gì?"
- "Trong tình trạng hiện tại của tôi, có điểm nào nhất thiết phải thay đổi về việc cai thuốc lá hoặc lối sống không?"
Câu hỏi gợi ý tùy theo bệnh
- "Kích thước của nốt này (ví dụ: bao nhiêu mm) và hình dạng bờ (bờ nhẵn, dạng phân thùy hay dạng gai) gợi ý khả năng ác tính ở mức độ nào?"
- "Nếu nốt phổi của tôi có kích thước 6–8 mm, chỉ theo dõi có đủ không, hay cần thực hiện PET-CT/sinh thiết trước; tiêu chí bác sĩ khuyến nghị là gì?"
Lưu ý: Kế hoạch xét nghiệm, điều trị thực tế và khoảng thời gian theo dõi thay đổi tùy theo các yếu tố nguy cơ của từng bệnh nhân, chẳng hạn như tuổi, tiền sử hút thuốc, tiền sử ung thư và đặc điểm hình ảnh học của nốt. Vui lòng trao đổi với bác sĩ phụ trách để được đánh giá và khuyến nghị cụ thể.