Mô tả bệnh (nguyên nhân và triệu chứng)
- Nguyên nhân: Đây là bệnh nhiễm trùng đường hô hấp do virus parainfluenza (thuộc họ Paramyxoviridae) gây ra. Bệnh chủ yếu lây truyền qua giọt bắn và tiếp xúc.
- Sinh bệnh học: Bệnh gây nhiễm trùng đường hô hấp trên; ở trẻ em có thể gây tổn thương thanh quản (co thắt thanh quản, croup), dẫn đến tắc nghẽn đường thở, và nếu lan xuống đường hô hấp dưới có thể tiến triển thành viêm tiểu phế quản hoặc viêm phổi.
- Triệu chứng chính: Sốt, ho (ho ông ổng), thở khò khè, tiếng thở rít khi hít vào (stridor), sổ mũi, đờm, chán ăn, nôn, amidan to, màng nhĩ sung huyết, v.v. Khi nặng có thể xuất hiện thở nhanh, co kéo liên sườn, giảm oxy máu và thay đổi ý thức.
- Tóm tắt chẩn đoán: Phát hiện virus trong dịch tiết đường hô hấp (dịch phết mũi họng/dịch rửa mũi họng/dịch tiết thanh quản)—sử dụng xét nghiệm khuếch đại gen (PCR) hoặc nuôi cấy tế bào. Khi có triệu chứng hô hấp nặng, có thể cần bổ sung chẩn đoán hình ảnh lồng ngực, đo độ bão hòa oxy và xét nghiệm máu.
Phương pháp điều trị
- Nguyên tắc chung: Hầu hết trường hợp chỉ cần điều trị triệu chứng (điều trị hỗ trợ). Bổ sung nước, dùng thuốc hạ sốt (khi cần) và nghỉ ngơi.
- Thuốc/thủ thuật:
- Khi trẻ bị viêm thanh quản (croup) hoặc khó thở: Dùng epinephrine dạng hít (qua máy khí dung) trong thời gian ngắn và dùng corticosteroid đường uống hoặc dạng tiêm (ví dụ: dexamethasone) để giảm phù nề đường thở.
- Khi bị giảm oxy máu: Liệu pháp oxy.
- Khi nghi ngờ biến chứng do vi khuẩn (viêm xoang, viêm tai giữa, viêm phổi thứ phát do vi khuẩn, v.v.): Sử dụng kháng sinh thích hợp.
- Khi tắc nghẽn đường thở nặng hoặc suy hô hấp: Có thể cần duy trì đường thở (đặt nội khí quản) và thở máy.
- Chăm sóc tại nhà: Sử dụng máy tạo ẩm để làm loãng chất nhầy đường thở, uống đủ nước, nghỉ ngơi, dùng thuốc hạ sốt khi sốt (acetaminophen/ibuprofen).
- Lưu ý:
- Nếu tiếng thở rít khi hít vào hoặc khó thở ở trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ trở nên nặng hơn, cần được đánh giá cấp cứu ngay lập tức.
- Steroid và epinephrine phải được sử dụng theo chỉ định của bác sĩ; việc dùng lặp lại hoặc kéo dài có thể gây tác dụng phụ.
- Kháng sinh không có tác dụng đối với nhiễm virus và chỉ được sử dụng khi nghi ngờ có biến chứng.
Điểm cần kiểm tra trước khi khám ngoại trú (kèm ví dụ câu hỏi)
Đồ dùng/tài liệu cần chuẩn bị:
- Danh sách các loại thuốc và thực phẩm bổ sung đang sử dụng (bao gồm liều lượng và thời gian dùng)
- Tiền sử bệnh (đặc biệt là hen suyễn, bệnh tim, tình trạng suy giảm miễn dịch), hồ sơ nhập viện và phẫu thuật gần đây
- Thân nhiệt đo gần đây, nhịp thở và độ bão hòa oxy (nếu có), thời điểm khởi phát và diễn tiến triệu chứng (yếu tố làm nặng hoặc giảm triệu chứng)
- Tần suất và thời điểm khó thở (chẳng hạn vào ban đêm/khi vận động), thay đổi về việc bú và giấc ngủ, thay đổi lượng thức ăn
- Bản sao kết quả các xét nghiệm trước đây (X-quang ngực, PCR, v.v.) (nếu có)
Ví dụ về các triệu chứng cần báo trước cho nhân viên y tế khi khám ngoại trú:
- Khó thở (thở nhanh, co kéo ngực/co kéo liên sườn), bầm tím hoặc tím tái, giảm ý thức
- Không thể ăn uống hoặc lượng nước đưa vào cơ thể giảm đáng kể
Ví dụ câu hỏi cần chuẩn bị trước khi khám ngoại trú (bệnh nhân tự chuẩn bị):
- Triệu chứng bắt đầu vào thời điểm nào và triệu chứng đầu tiên là gì?
- Có tình huống nào liên quan đến việc triệu chứng nặng lên hoặc giảm đi không (chẳng hạn có nặng hơn vào ban đêm không)?
- Trong gia đình có ai có triệu chứng tương tự hoặc gần đây bị nhiễm trùng đường hô hấp không?
Ví dụ về các câu hỏi chung cần hỏi bác sĩ
- Tác dụng phụ của thuốc này (ví dụ: steroid, epinephrine qua máy khí dung) là gì?
- Tiên lượng của đợt nhiễm trùng này như thế nào? Có khả năng tái phát hoặc để lại di chứng lâu dài không?
- Khi triệu chứng trở nên nặng hơn tại nhà, đâu là tiêu chí cần đến bệnh viện ngay (dấu hiệu cấp cứu)?
- Nếu có bệnh nền (chẳng hạn hen suyễn), cần làm gì thêm để kiểm soát và phòng ngừa bệnh?
Ví dụ câu hỏi phù hợp với từng bệnh
- Tôi (hoặc con tôi) ho nặng hơn vào ban đêm và có tiếng thở rít khi hít vào. Khi nào cần cân nhắc đến phòng cấp cứu hoặc đặt nội khí quản?
- Sau khi dùng steroid (hoặc epinephrine qua máy khí dung), triệu chứng sẽ cải thiện nhanh đến mức nào và tiêu chí cần dùng thêm liều hoặc nhập viện là gì?
(Dấu hiệu cấp cứu: co kéo ngực kéo dài hoặc nặng dần, độ bão hòa oxy từ 92% trở xuống, lừ đừ nghiêm trọng hoặc hôn mê, không thể bù nước do nôn tái diễn, v.v. cần đến phòng cấp cứu ngay lập tức.)