Mô tả bệnh (nguyên nhân và triệu chứng)
- Định nghĩa: Viêm hạch bạch huyết cổ (phì đại hạch bạch huyết cổ) là tình trạng các hạch bạch huyết quanh cổ to lên do nhiễm trùng, viêm hoặc tổn thương ác tính. Ở người trưởng thành khỏe mạnh, thông thường không sờ thấy các hạch bạch huyết ở cổ; sau 5–6 tuổi, hạch có đường kính từ 1 cm trở xuống được xem là trong giới hạn bình thường.
- Nguyên nhân chính: Nhiễm trùng đường hô hấp trên (viêm amidan, cảm lạnh), nhiễm trùng răng miệng, virus (sởi, rubella, quai bị, v.v.), nhiễm khuẩn (liên cầu khuẩn·tụ cầu khuẩn), viêm hạch bạch huyết do lao, u lympho·ung thư di căn, v.v.
- Sinh lý bệnh: Đáp ứng miễn dịch với tác nhân nhiễm trùng làm tăng sinh tế bào lympho·đại thực bào và giãn mạch trong hạch bạch huyết → sưng hạch·hình thành nốt. Khi nhiễm khuẩn, có thể hình thành mủ·áp xe.
- Triệu chứng chính: Đau khi ấn tại chỗ, sốt, đỏ·nóng tại chỗ, nốt không đau to dần từ từ (có khả năng là khối u), đau quanh tai·cổ hoặc khó phát âm·nuốt (khi hạch lớn hoặc tình trạng nặng).
- Dấu hiệu cảnh báo (nghi ngờ ung thư·nhiễm trùng nghiêm trọng): Nốt cứng và cố định, từ 2 cm trở lên hoặc ngày càng to, to dai dẳng·không đau chỉ ở một bên, các triệu chứng toàn thân như sụt cân·đổ mồ hôi ban đêm·sốt kéo dài.
Phương pháp điều trị
- Nguyên tắc chung: Điều trị tùy theo nguyên nhân. Phần lớn trường hợp là phản ứng (do nhiễm trùng) và cải thiện với điều trị bảo tồn.
- Điều trị bảo tồn·điều trị triệu chứng: Nghỉ ngơi, uống đủ nước, thuốc hạ sốt giảm đau (acetaminophen·NSAIDs), chườm ấm (cải thiện lưu lượng máu tại chỗ), cải thiện vệ sinh răng miệng·răng.
- Kháng sinh: Khi nghi ngờ nhiễm khuẩn (có mủ tại chỗ·sốt cao·một bên·khởi phát cấp tính, v.v.), dùng kháng sinh đường uống theo kinh nghiệm (nhắm vào liên cầu khuẩn·tụ cầu khuẩn). Cần cân nhắc tình trạng kháng thuốc·tỷ lệ lưu hành MRSA tại địa phương. Nếu điều trị thất bại hoặc có dấu hiệu áp xe, cần thay đổi kháng sinh·tiến hành xét nghiệm nuôi cấy chuyên sâu.
- Hình thành áp xe: Cần rạch·dẫn lưu (dẫn lưu phẫu thuật).
- Viêm hạch bạch huyết do lao: Điều trị dài hạn bằng thuốc chống lao (phác đồ phối hợp nhiều thuốc (4 thuốc)) theo chỉ định của bác sĩ chuyên khoa lao.
- Do khối u (u lympho·ung thư di căn): Sau khi xác định chẩn đoán bằng sinh thiết (sinh thiết cắt bỏ hoặc chọc hút bằng kim nhỏ), phối hợp với khoa ung bướu nội khoa·khoa tai mũi họng·khoa huyết học ung bướu để tiến hành điều trị thích hợp như hóa trị·xạ trị·phẫu thuật.
- Lưu ý/tự chăm sóc: Tuyệt đối không ấn hoặc nặn, uống hết kháng sinh đã được kê đơn, tái khám ngay khi triệu chứng nặng lên.
Điểm cần kiểm tra trước khi khám ngoại trú (bao gồm đồ cần chuẩn bị·câu hỏi ví dụ)
- Đồ cần chuẩn bị và thông tin:
- Thời điểm bắt đầu và diễn tiến của triệu chứng (từ khi nào, thay đổi kích thước, có đau hay không)
- Có sốt·triệu chứng toàn thân (thay đổi cân nặng·đổ mồ hôi ban đêm·mệt mỏi) hay không
- Gần đây có nhiễm trùng đường hô hấp trên, điều trị nha khoa, tiếp xúc với động vật, tiền sử đi du lịch, phơi nhiễm với bệnh lao hay không
- Các thuốc đang dùng (kháng sinh·thuốc ức chế miễn dịch, v.v.), tiền sử dị ứng
- Nếu có kết quả xét nghiệm máu·chẩn đoán hình ảnh (siêu âm·CT) trước đây, hãy mang theo
- Câu hỏi ví dụ khi khám ngoại trú:
- Ngày bắt đầu triệu chứng và diễn biến thay đổi (kích thước·đau·sốt, v.v.)
- Có xuất hiện đau hay không, có đỏ da hoặc tiết dịch giống mủ hay không
- Gần đây có nhiễm trùng (viêm họng·viêm nha chu) hoặc chấn thương hay không
Ví dụ các câu hỏi chung để hỏi bác sĩ
- "Tình trạng sưng hạch bạch huyết này sẽ trở lại bình thường sau bao lâu?"
- "Tác dụng phụ của thuốc bác sĩ định kê là gì và cần lưu ý những điểm nào?"
- "Khả năng cần sinh thiết (chọc hút bằng kim nhỏ·sinh thiết cắt bỏ) là khoảng bao nhiêu?"
- "Trong sinh hoạt hằng ngày cần lưu ý những gì (tập thể dục·ăn uống·chăm sóc vết thương, v.v.)?"
Ví dụ các câu hỏi phù hợp với từng bệnh
- "Nếu hạch bạch huyết không nhỏ lại sau 2 tuần hoặc ngày càng to thì có cần sinh thiết không?"
- "Đối với hạch bạch huyết to dần từ từ mà không đau, khả năng là khối u ác tính (u lympho·ung thư di căn) ở mức nào và cần tiến hành thêm những xét nghiệm nào?"
Hướng dẫn bổ sung: Nếu có triệu chứng kéo dài·nghiêm trọng hoặc dấu hiệu nặng lên (tăng nhanh kích thước, khó thở·khó nuốt, suy nhược toàn thân, v.v.), khuyến cáo đi khám bác sĩ chuyên khoa ngay, không trì hoãn.