Viêm dây thần kinh tiền đình

Mô tả bệnh (nguyên nhân và triệu chứng)

• Định nghĩa: Viêm thần kinh tiền đình (Vestibular neuronitis) là bệnh xảy ra do viêm cấp tính dây thần kinh tiền đình, vốn truyền cảm giác từ cơ quan tiền đình của tai trong, gây chóng mặt dữ dội kiểu xoay tròn và rối loạn thăng bằng.
• Nguyên nhân/cơ chế bệnh sinh: Nguyên nhân chính xác chưa được xác định, nhưng bệnh thường được cho là do viêm do virus hoặc viêm qua trung gian miễn dịch ở dây thần kinh tiền đình sau nhiễm virus đường hô hấp trên. Hiếm khi, khả năng rối loạn lưu lượng máu (thiếu máu cục bộ) đến dây thần kinh tiền đình cũng được đề cập. Tổn thương thường chỉ giới hạn ở hệ thần kinh ngoại biên (cơ quan tiền đình và dây thần kinh tiền đình).
• Triệu chứng chính: Chóng mặt dữ dội kiểu xoay tròn khởi phát đột ngột (kéo dài từ vài giờ đến vài ngày), buồn nôn·nôn, rối loạn đi lại·thăng bằng, nôn nao, đôi khi ù tai·mệt mỏi·đổ mồ hôi. Điển hình là không kèm theo các triệu chứng thần kinh trung ương khác (rối loạn ngôn ngữ, liệt mặt, liệt tay chân, v.v.). Ban đầu, triệu chứng kéo dài và dữ dội, sau vài ngày sẽ dần thuyên giảm, nhưng tình trạng mất thăng bằng nhẹ có thể còn kéo dài từ vài tuần đến vài tháng.

Phương pháp điều trị

• Giai đoạn cấp tính (vài ngày đầu)
  • Thuốc giảm triệu chứng: Thuốc chống nôn (ví dụ: metoclopramide, v.v.) và thuốc ức chế tiền đình (ví dụ: meclizine hoặc thuốc nhóm benzodiazepine sử dụng trong thời gian ngắn) để kiểm soát buồn nôn·nôn và chóng mặt dữ dội.
  • Steroid: Một số hướng dẫn/nghiên cứu báo cáo rằng steroid đường uống liều cao trong giai đoạn đầu (ví dụ: prednisone) có thể giúp phục hồi chức năng tiền đình ngoại biên, nhưng việc sử dụng hay không sẽ được quyết định tùy theo tình trạng bệnh nhân và đánh giá của bác sĩ.
  • Cân nhắc điều trị nội trú: Trong trường hợp nôn nhiều·mất nước·không thể đi lại hoặc cần chẩn đoán phân biệt (loại trừ bệnh não).
• Giai đoạn hồi phục (sau khi triệu chứng thuyên giảm)
  • Khuyến khích vận động sớm: Tránh sử dụng thuốc an thần trong thời gian dài và khôi phục các hoạt động hằng ngày·đi bộ càng sớm càng tốt để thúc đẩy sự bù trừ của hệ thần kinh trung ương và thích nghi tiền đình.
  • Phục hồi chức năng tiền đình (vật lý trị liệu): Nếu còn mất thăng bằng hoặc chóng mặt kéo dài, các bài tập phục hồi chức năng tiền đình chuyên môn (điều khiển mắt–đầu, luyện tập cảm giác thân thể–tiền đình, v.v.) sẽ thúc đẩy quá trình hồi phục.
• Thủ thuật/phẫu thuật: Viêm thần kinh tiền đình về cơ bản là bệnh không cần phẫu thuật, không cần tiến hành phẫu thuật.
• Quản lý sinh hoạt·lưu ý
  • Trong giai đoạn cấp tính, nguy cơ té ngã cao nên cần có người hỗ trợ khi đi lại và cấm lái xe·vận hành máy móc.
  • Tránh sử dụng quá mức thuốc an thần·rượu vì có thể làm chậm quá trình hồi phục.
  • Nếu triệu chứng đột ngột thay đổi hoặc xuất hiện triệu chứng thần kinh mới (rối loạn ngôn ngữ, yếu tay chân, liệt một bên mặt, v.v.), cần lập tức đến khoa cấp cứu.

Các điểm cần kiểm tra trước khi khám ngoại trú (bao gồm vật dụng cần chuẩn bị và ví dụ câu hỏi)

• Vật dụng/tài liệu cần mang theo
  • Danh sách tất cả các thuốc đang dùng (bao gồm thuốc kê đơn·thuốc không kê đơn·thuốc Đông y) hoặc túi thuốc
  • Kết quả các xét nghiệm gần đây tại bệnh viện (CT/MRI, xét nghiệm máu, xét nghiệm tai mũi họng, v.v.) và hồ sơ khám bệnh (nếu có)
  • Ghi chú về thời điểm bắt đầu và diễn tiến triệu chứng (thời điểm bắt đầu chóng mặt, thời gian kéo dài, yếu tố làm nặng·giảm, triệu chứng đi kèm: nôn·ù tai, v.v.)
  • Ghi lại những hạn chế trong hoạt động khi chóng mặt nghiêm trọng (ảnh hưởng đến việc lái xe·công việc·sinh hoạt hằng ngày)
• Khuyến nghị cho bác sĩ xem ảnh/video khi khám ngoại trú: Nếu có video thể hiện tình trạng đi lại hoặc các cử động không tự chủ của mắt (rung giật nhãn cầu) khi phát bệnh, video đó sẽ giúp ích cho việc chẩn đoán.

Ví dụ các câu hỏi chung để hỏi bác sĩ

• "Các tác dụng phụ chính của thuốc bác sĩ kê là gì, và tôi cần dùng thuốc trong bao lâu?"
• "Tiên lượng của tôi như thế nào? Thông thường mất bao lâu để có thể trở lại sinh hoạt hằng ngày·lái xe·làm việc?"
• "Khả năng tái phát là bao nhiêu, và có quy tắc sinh hoạt nào giúp giảm tái phát không?"

Ví dụ các câu hỏi phù hợp với từng bệnh

• "Làm thế nào để xác định chắc chắn liệu triệu chứng này có phải do nguyên nhân trung ương như đột quỵ hay không? Tôi có cần chụp MRI hoặc làm thêm xét nghiệm không?"
• "Nên bắt đầu phục hồi chức năng tiền đình (vật lý trị liệu) từ khi nào, thời gian điều trị và hiệu quả dự kiến là bao nhiêu?"

(Tham khảo: Khi cần thiết, bác sĩ có thể đề nghị khám thần kinh, quan sát rung giật nhãn cầu, và nếu cần thì chụp MRI não hoặc kiểm tra chức năng tiền đình (VEMP, kiểm tra thị giác động, điện cơ gợi tiền đình, v.v.).)