Mô tả bệnh (nguyên nhân và triệu chứng)
- Định nghĩa: Nhiễm Campylobacter (Campylobacteriosis) là nhiễm trùng đường tiêu hóa, chủ yếu do Campylobacter jejuni và các loài khác gây ra.
- Nguyên nhân/cơ chế bệnh sinh: Vi khuẩn xâm nhập qua đường miệng thông qua động vật bị nhiễm (đặc biệt là gia cầm) hoặc thực phẩm, nước bị ô nhiễm (thịt sống, sữa tươi chưa tiệt trùng, nước bị ô nhiễm, v.v.), sau đó xâm lấn niêm mạc ruột và gây viêm. Trong một số trường hợp, bệnh có thể gây nhiễm khuẩn huyết và ảnh hưởng đến các cơ quan khác như hệ thần kinh trung ương.
- Thời kỳ ủ bệnh·lây truyền: Thông thường 2–5 ngày (có thể 1–10 ngày). Có thể thải vi khuẩn trong phân đến 2–7 tuần sau khi nhiễm. Lây truyền từ người sang người hiếm gặp, chủ yếu xảy ra qua thực phẩm hoặc tiếp xúc với động vật.
- Triệu chứng chính: Giai đoạn đầu (12–48 giờ) có thể sốt, đau đầu, đau cơ, mệt mỏi toàn thân → sau đó đau bụng dữ dội và tiêu chảy phân nước hoặc phân có máu (từ vài lần đến hơn 10 lần mỗi ngày), có thể kèm buồn nôn·nôn. Ở người suy giảm miễn dịch, triệu chứng thường nặng hơn và có thể mang vi khuẩn mạn tính.
Phương pháp điều trị
- Nguyên tắc chung: Hầu hết trường hợp tự hồi phục (điều trị triệu chứng) — bù dịch và kiểm soát điện giải là trọng tâm.
- Bù dịch/điện giải: Bù đường uống (dung dịch bù nước điện giải đường uống) hoặc truyền dịch tĩnh mạch khi mất nước nặng.
- Kháng sinh:
- Nhìn chung, kháng sinh không cần thiết đối với nhiễm trùng đường tiêu hóa nhẹ/trung bình.
- Khuyến cáo dùng kháng sinh trong các trường hợp sau: triệu chứng nặng như sốt cao·đi ngoài ra máu·tiêu chảy (ví dụ, nhiều lần trong ngày) hoặc kéo dài từ 7 ngày trở lên, người suy giảm miễn dịch, nhóm nguy cơ cao như trẻ em·người cao tuổi·phụ nữ mang thai, hoặc đã xác định nhiễm khuẩn huyết.
- Lựa chọn đầu tay: Nhóm macrolide (dùng azithromycin trong thời gian ngắn; trước đây dùng erythromycin).
- Thay thế: Nhóm quinolone (ví dụ: ciprofloxacin) đang có tình trạng kháng thuốc gia tăng, nên sử dụng tùy theo kết quả xét nghiệm độ nhạy cảm.
- Trường hợp nặng·nhiễm khuẩn huyết: Dùng macrolide đường tĩnh mạch hoặc lựa chọn kháng sinh theo độ nhạy cảm.
- Sử dụng thuốc cầm tiêu chảy: Khi có dấu hiệu viêm ruột xâm lấn như sốt·đi ngoài ra máu, không khuyến cáo dùng thuốc cầm tiêu chảy (như loperamide, v.v.) vì có thể làm nặng thêm triệu chứng. Có thể thận trọng sử dụng trong thời gian ngắn để giảm triệu chứng ở trường hợp tiêu chảy nhẹ không có máu.
- Nhập viện·cách ly: Người sốt cao·mất nước nặng·nhiễm khuẩn huyết·suy giảm miễn dịch, v.v. cần được điều trị nội trú. Trong bệnh viện, cần tuân thủ các biện pháp phòng ngừa tiếp xúc và phòng ngừa tiêu chuẩn.
Điểm cần kiểm tra trước khi khám ngoại trú (bao gồm vật dụng cần chuẩn bị·ví dụ câu hỏi)
- Vật dụng cần mang theo:
- Danh sách các thuốc đang sử dụng (bao gồm thuốc kê đơn·thuốc không kê đơn·thực phẩm bổ sung)
- Kết quả xét nghiệm gần đây (nếu có thể, kết quả xét nghiệm phân/cấy phân)
- Ghi chép ngày bắt đầu và diễn tiến của triệu chứng (có sốt hay không, số lần tiêu chảy, có đi ngoài ra máu hay không, nôn, các triệu chứng mất nước, v.v.)
- Lịch sử ăn uống gần đây (thịt sống·sữa tươi chưa tiệt trùng·ăn ngoài·du lịch nước ngoài) và tiền sử tiếp xúc với động vật
- Bệnh nền (suy giảm miễn dịch, đái tháo đường, bệnh gan thận, v.v.) và tình trạng mang thai
- Nội dung cần báo trước cho nhân viên y tế khi khám ngoại trú:
- Thời điểm bắt đầu và mức độ nặng của tiêu chảy·đi ngoài ra máu (số lần, tính chất)
- Có nôn hoặc không thể uống đủ nước hay không (để đánh giá nguy cơ mất nước)
- Sốt·triệu chứng toàn thân và dị ứng thuốc
Ví dụ các câu hỏi chung nên hỏi bác sĩ
- "Trong trường hợp của tôi, có cần dùng kháng sinh không? Nếu được khuyến cáo, tôi cần dùng thuốc gì và trong bao lâu?"
- "Để phòng ngừa mất nước, mỗi ngày tôi nên uống bao nhiêu nước (hoặc chất điện giải)?"
- "Nếu các triệu chứng không cải thiện, khi nào tôi cần tái khám (hoặc nhập viện)?"
- "Nguy cơ xảy ra biến chứng (ví dụ: hội chứng Guillain–Barré) là bao nhiêu?"
Ví dụ các câu hỏi phù hợp với từng bệnh
- "Nếu tiêu chảy kéo dài từ 7 ngày trở lên, có cần bắt đầu điều trị bằng kháng sinh không và cần làm thêm xét nghiệm nào?"
- "Thời gian thải vi khuẩn kéo dài bao lâu, và cần thực hiện biện pháp nào để giảm nguy cơ lây nhiễm cho gia đình hoặc đồng nghiệp?"
Tóm tắt thông tin bổ sung:
- Tóm tắt phòng ngừa: Nấu chín kỹ gia cầm, không uống sữa tươi chưa tiệt trùng, phòng ngừa lây nhiễm chéo (rửa sạch bề mặt chế biến·dao), rửa tay, đun sôi nước bị ô nhiễm trước khi uống. Campylobacter có thể sống sót trong nhiều tuần ngay cả ở nhiệt độ thấp (4℃), vì vậy chỉ bảo quản lạnh không thể loại bỏ hoàn toàn vi khuẩn.
- Biến chứng: Hội chứng Guillain–Barré (nguy cơ khoảng 1 trên 1.000 bệnh nhân), viêm khớp phản ứng, hiếm gặp là nhiễm khuẩn huyết·viêm màng não, v.v.
- Phương pháp chẩn đoán: Chẩn đoán xác định bằng nuôi cấy phân·xét nghiệm sinh học phân tử (PCR). Có thể thấy dấu hiệu viêm (tăng bạch cầu·CRP) khi bị sốt·xét nghiệm máu.
(Được biên soạn bằng cách tổng hợp tài liệu được cung cấp và các hướng dẫn y khoa tiêu chuẩn)