Giãn ống tuyến vú

Mô tả bệnh (Nguyên nhân và triệu chứng)

• Định nghĩa: Là tình trạng ống tuyến vú (ống dẫn sữa) bị tắc nghẽn hoặc giãn rộng, dẫn đến xuất hiện dịch tiết và viêm; có thể kèm theo những thay đổi dạng sẹo/viêm quanh ống tuyến vú. Thường gặp ở nhóm tuổi quanh thời kỳ mãn kinh nhưng có thể xảy ra ở mọi lứa tuổi.
• Sinh lý bệnh: Tích tụ dịch tiết trong ống tuyến vú → giãn ống → viêm các mô xung quanh (=periductal inflammation) → gây tiết dịch núm vú, tụt núm vú, khối khu trú và vôi hóa. Nếu kèm nhiễm khuẩn, có thể hình thành áp-xe.
• Triệu chứng chính: Đau vú, khối u ở vú (sờ thấy như cục u), đỏ và sưng quanh núm vú, tiết dịch núm vú (có thể đa dạng như màu xanh lá, nâu, có máu), tụt núm vú (bị kéo vào trong). Các triệu chứng toàn thân (sốt, ớn lạnh) có thể xuất hiện khi có biến chứng viêm.

Phương pháp điều trị

• Điều trị bảo tồn (khi triệu chứng nhẹ hoặc không có triệu chứng)
  • Theo dõi: Nếu không có triệu chứng hoặc triệu chứng nhẹ, theo dõi mà không cần điều trị đặc hiệu.
  • Điều trị triệu chứng: Chườm ấm, mặc áo ngực nâng đỡ, sử dụng thuốc chống viêm giảm đau không steroid (NSAIDs) để giảm đau.
• Điều trị bằng thuốc
  • Khi nghi ngờ có viêm hoặc nhiễm khuẩn, dùng kháng sinh thích hợp trong thời gian ngắn (thông thường là kháng sinh bao phủ các vi khuẩn gây nhiễm khuẩn da và ống tuyến vú). Việc lựa chọn thuốc tùy thuộc vào biểu hiện lâm sàng và kết quả nuôi cấy.
• Thủ thuật/phẫu thuật
  • Khi hình thành áp-xe: Chọc hút bằng kim (needle aspiration) hoặc rạch và dẫn lưu (incision & drainage).
  • Khi tiết dịch núm vú kéo dài hoặc có máu, nhiễm khuẩn tái phát, không xác định rõ chẩn đoán (nghi ngờ ung thư): Cắt bỏ ống tuyến vú (cắt bỏ ống tuyến trung tâm/microdochectomy hoặc cắt bỏ ống tuyến chính) hoặc sinh thiết mô (sinh thiết lõi kim/sinh thiết cắt bỏ).
• Lưu ý và tự chăm sóc
  • Bệnh có thể tái phát ngay cả sau điều trị. Sau khi dẫn lưu, cần tuân thủ việc chăm sóc nhiễm khuẩn vết thương và dùng thuốc theo hướng dẫn.
  • Nếu xuất hiện tiết dịch núm vú kéo dài hoặc có máu, khối u to dần, đổi màu da, loét, đau dữ dội hoặc sốt, cần đi khám ngay.
• Tiên lượng: Phần lớn cải thiện với điều trị bảo tồn, nhưng có khả năng tái phát và một số trường hợp cần điều trị phẫu thuật. Việc phân biệt với bệnh ác tính (loại trừ ung thư vú) rất quan trọng.

Các điểm cần kiểm tra trước khi khám ngoại trú (Vật dụng cần chuẩn bị và ví dụ câu hỏi)

• Vật dụng/thông tin cần mang theo
  • Danh sách các thuốc hiện đang sử dụng (bao gồm thuốc kê đơn, thuốc không kê đơn và thực phẩm bổ sung)
  • Tiền sử bệnh (phẫu thuật vú, bệnh lý tuyến vú, tiền sử gia đình mắc ung thư vú) và tiền sử sinh sản (tiền sử mang thai, cho con bú)
  • Kết quả kiểm tra vú gần đây (chụp X-quang tuyến vú, siêu âm vú, kết quả sinh thiết, v.v.) hoặc tệp hình ảnh/kết quả báo cáo xét nghiệm
  • Ghi chép triệu chứng: thời điểm xuất hiện, diễn tiến, mức độ đau, màu sắc·lượng dịch tiết·việc tiết dịch một bên/hai bên, mối liên quan với chu kỳ kinh nguyệt
• Ví dụ về những nội dung chính cần giải thích với nhân viên y tế khi đến khám
  • Thời điểm lần đầu xuất hiện dịch tiết và đặc điểm (màu sắc, mùi, có máu hay không)
  • Dịch tiết xuất hiện ở một bên hay cả hai bên vú
  • Có cảm giác nóng·sốt·đỏ tại chỗ hay thay đổi kích thước khối u hay không
  • Gần đây có bị chấn thương hoặc phẫu thuật ở vú hay không

Ví dụ về các câu hỏi chung cần hỏi bác sĩ

• "Với tình trạng hiện tại, tôi có cần làm thêm xét nghiệm hình ảnh hoặc sinh thiết không?"
• "Thời gian dùng thuốc kháng sinh được kê dự kiến là bao lâu và các tác dụng phụ chính là gì?"
• "Khả năng tình trạng này liên quan đến ung thư vú là bao nhiêu? Tôi cần theo dõi như thế nào?"
• "Để giảm nguy cơ tái phát sau điều trị, tôi cần lưu ý điều gì trong lối sống?"

Ví dụ về các câu hỏi dành riêng cho bệnh

• "Nếu tình trạng tiết dịch núm vú tiếp diễn, trong trường hợp nào bác sĩ sẽ khuyến nghị cắt bỏ ống tuyến vú (phẫu thuật)?"
• "Tôi đã từng bị áp-xe một lần; để giảm nguy cơ tái phát, tôi cần thực hiện biện pháp chăm sóc hoặc kiểm tra đặc biệt nào (ví dụ: khuyến nghị cai thuốc lá) không?"

(Tham khảo: Khi cần, mang theo kết quả chụp X-quang tuyến vú·siêu âm·chụp ống tuyến vú (galactography)·xét nghiệm tế bào·sinh thiết lõi kim và các kết quả khác khi đi khám sẽ giúp ích cho việc lập kế hoạch chẩn đoán và điều trị.)