Viêm tủy ngang

• Mô tả bệnh (nguyên nhân và triệu chứng)

  • Tóm tắt định nghĩa: Viêm tủy cắt ngang là bệnh xảy ra do viêm cấp tính ở tủy sống, gây suy giảm chức năng cảm giác, vận động và thần kinh tự chủ tại một mặt cắt ngang nhất định. Nguyên nhân rất đa dạng, bao gồm phản ứng miễn dịch sau nhiễm trùng, bệnh tự miễn (ví dụ: bệnh đa xơ cứng (MS), viêm thần kinh liên quan đến kháng thể kháng AQP4/kháng MOG), rối loạn lưu lượng máu, v.v.
  • Tóm tắt sinh lý bệnh: Khi các sợi thần kinh tủy sống và bao myelin bị tổn thương do viêm, sự dẫn truyền trên các đường thần kinh tương ứng bị rối loạn, dẫn đến rối loạn cảm giác, yếu vận động, rối loạn chức năng bàng quang và ruột xuất hiện cấp tính.
  • Triệu chứng chính: Yếu hoặc liệt hai chân cấp tính/bán cấp, giảm cảm giác (có thể xảy ra rối loạn cảm giác dạng dải), rối loạn tiểu tiện·đi tiểu, tiểu không tự chủ hoặc rối loạn đại tiện, đau vùng cột sống hoặc đau lan, co cứng cơ/tăng trương lực, cảm giác nóng rát hoặc tê bì, v.v. Các triệu chứng có thể trở nên nặng hơn trong vòng vài giờ đến vài ngày.

• Phương pháp điều trị và lưu ý (điều trị · nguy cơ biến chứng · tự chăm sóc)

  • Điều trị tiêu chuẩn trong giai đoạn cấp tính
    • Steroid tĩnh mạch liều cao (ví dụ: methylprednisolone 1 g/ngày IV, thường trong 3–5 ngày) — được khuyến nghị là điều trị ban đầu.
    • Khi không đáp ứng với steroid, cân nhắc liệu pháp trao đổi huyết tương (thường trao đổi 5–7 lần).
    • Trong một số trường hợp, có thể sử dụng IVIG (globulin miễn dịch tiêm tĩnh mạch) tùy theo ca bệnh và tình huống.
  • Trường hợp tái phát·liên quan đến tự miễn
    • Khi xác định bệnh nền (ví dụ NMO dương tính với AQP4), cân nhắc điều trị ức chế miễn dịch dài hạn (ví dụ: rituximab, azathioprine, mycophenolate, v.v.).
  • Kiểm soát triệu chứng·biến chứng
    • Kiểm soát đau (thuốc điều trị đau thần kinh: gabapentin, pregabalin, thuốc chống trầm cảm ba vòng, v.v.), điều trị co cứng cơ (thuốc uống·Botox, v.v.), phòng ngừa DVT (đặc biệt khi liệt hai chi dưới), phòng ngừa loét do tì đè, phục hồi chức năng bàng quang·ruột (đặt ống thông tiểu·quản lý đại tiện).
    • Vật lý trị liệu·hoạt động trị liệu (việc phục hồi chức năng liên tục từ giai đoạn sớm có ý nghĩa quan trọng đối với tiên lượng).
  • Lưu ý
    • Chẩn đoán sớm và điều trị ngay lập tức có ý nghĩa quyết định đối với tiên lượng.
    • Trong thời gian điều trị ức chế miễn dịch, nguy cơ nhiễm trùng tăng — kiểm tra tiền sử tiêm chủng, tránh vaccine sống.
    • Về lâu dài, cần kiểm soát các vấn đề về tiểu tiện·đại tiện·chức năng tình dục·tâm lý xã hội.
  • Nguy cơ biến chứng
    • Rối loạn vận động vĩnh viễn (liệt một phần hoặc toàn thân), đau mạn tính, nhiễm trùng đường tiết niệu·biến chứng thận (do rối loạn tiểu tiện do bàng quang), loét do tì đè, viêm tĩnh mạch huyết khối, khả năng chuyển thành bệnh thần kinh miễn dịch (MS·NMO).

• Điểm cần kiểm tra trước khi khám ngoại trú (vật dụng·hồ sơ·thông tin)

  • Vật dụng cần chuẩn bị
    • Danh sách tất cả các thuốc đang dùng (bao gồm thuốc kê đơn·OTC·thực phẩm bổ sung), cùng với liều lượng/thời gian dùng thuốc.
    • Bản sao hoặc CD kết quả các xét nghiệm trước đây (MRI, kết quả khám thần kinh, kết quả chọc dò thắt lưng (CSF), v.v.).
    • Ghi chép những thay đổi triệu chứng gần đây: thời điểm bắt đầu, tốc độ nặng lên, phân bố triệu chứng (ví dụ: bắt đầu từ bộ phận nào), thay đổi về tình trạng tiểu tiện·đại tiện, đặc điểm cơn đau.
    • Tiền sử nhiễm trùng (bệnh do virus gần đây, lịch sử tiêm chủng), tiền sử bệnh tự miễn, tiền sử gia đình.
    • Dụng cụ hỗ trợ di chuyển (nếu cần) và ảnh chụp các triệu chứng đang gây khó chịu (ví dụ: vùng nghi ngờ loét do tì đè).
  • Thông tin chính cần trao đổi với bác sĩ khi khám ngoại trú
    • Thời điểm xuất hiện và diễn tiến triệu chứng (xảy ra đột ngột hay tiến triển từ từ), triệu chứng toàn thân (sốt, v.v.), trước đây có từng xuất hiện các triệu chứng thần kinh tương tự hay chưa.

• Ví dụ về các câu hỏi chung để hỏi bác sĩ

  • Hiệu quả dự kiến và các tác dụng phụ chính của thuốc này (steroid·thuốc ức chế miễn dịch) là gì?
  • Tiên lượng của tôi (khả năng hồi phục) ở mức nào và thời gian trung bình để hồi phục là bao lâu?
  • Tôi nên bắt đầu phục hồi chức năng (vật lý trị liệu·hoạt động trị liệu) từ khi nào và thực hiện bao lâu một lần?
  • Tôi cần tiêm chủng hoặc thực hiện biện pháp phòng ngừa nào để phòng nhiễm trùng?
  • Nguy cơ tái phát và phương pháp điều trị dự kiến khi tái phát là gì?

• Ví dụ về các câu hỏi tùy chỉnh theo bệnh

  • Trường hợp của tôi có cần xét nghiệm kháng thể AQP4 (kháng thể kháng aquaporin-4) hoặc kháng thể MOG không? Kế hoạch điều trị dài hạn sẽ thay đổi như thế nào tùy theo kết quả xét nghiệm?
  • Nếu không cải thiện sau điều trị bằng steroid, khi nào sẽ thử liệu pháp trao đổi huyết tương hoặc IVIG? Trình tự điều trị và tiêu chí dự kiến là gì?

(Nếu cần, các xét nghiệm chẩn đoán: MRI tủy sống (xác định vị trí·phạm vi viêm), chọc dò thắt lưng (xét nghiệm CSF để xác định dấu ấn viêm·tác nhân nhiễm trùng·dấu ấn miễn dịch), xét nghiệm máu (nhiễm trùng·kháng thể tự miễn (AQP4, MOG), v.v.).)