Bệnh thoái hóa cột sống

Mô tả bệnh (nguyên nhân và triệu chứng)

Rối loạn thoái hóa cột sống (= bệnh thoái hóa cột sống) là tình trạng các cấu trúc như đĩa đệm, thân đốt sống, khớp liên mỏm và dây chằng bị thoái hóa theo tuổi tác, khiến ống sống hoặc lỗ liên hợp bị hẹp, chèn ép thần kinh và gây ra các triệu chứng. Các cơ chế bệnh sinh chính bao gồm mất nước·thoát vị đĩa đệm, phì đại khớp liên mỏm và hình thành gai xương, dày dây chằng (ví dụ: cốt hóa dây chằng dọc sau), trực tiếp chèn ép tủy sống hoặc rễ thần kinh.
Các triệu chứng chính:

• Đau thắt lưng, đau cổ, cứng khớp
• Đau lan theo đường thần kinh (đau lan xuống mông·đùi·bắp chân hoặc cánh tay)
• Tê·giảm cảm giác, yếu cơ
• Đau hoặc cảm giác căng kéo ở chân khi đi bộ khiến khó đi lâu — khập khiễng cách hồi do thần kinh
• Trường hợp nặng có thể gây rối loạn tiểu tiện·đại tiện hoặc không thể đi lại (cần phẫu thuật cấp cứu)

Vôi hóa (cốt hóa) dây chằng dọc sau khiến dây chằng dày lên và chèn ép thần kinh, có thể gây tê và liệt tay·chân; trong nhiều trường hợp, nguyên nhân chưa được xác định rõ.

Phương pháp điều trị

1. Điều trị bảo tồn (giai đoạn đầu hoặc mức độ nhẹ)

   • Thuốc: thuốc chống viêm không steroid (NSAIDs), thuốc giảm đau, gabapentin/pregabalin dùng cho đau thần kinh, thuốc giãn cơ, v.v.
   • Vật lý trị liệu và liệu pháp vận động: bài tập tăng cường cơ trung tâm·bài tập duỗi·bài tập cải thiện độ linh hoạt. (Ví dụ bài tập được khuyến nghị: gập bụng nhẹ (biến thể của bài tập ngồi dậy), kéo gối về ngực, nằm sấp nâng chân, nằm sấp nâng nửa thân trên — ngừng tập nếu triệu chứng nặng lên)
   • Điều trị tiêm: tiêm steroid ngoài màng cứng (nhằm giảm triệu chứng)
   • Quản lý lối sống: giảm cân, bỏ thuốc lá, điều chỉnh tư thế (tránh ngồi lâu/cúi lưng), sử dụng dụng cụ hỗ trợ, v.v.

2. Điều trị can thiệp·phẫu thuật (chỉ định: điều trị bảo tồn thất bại, khiếm khuyết thần kinh tiến triển, hẹp ống sống nghiêm trọng hoặc mất vững)

   • Phẫu thuật giải ép: giải ép phía sau (cắt bản sống một phần hoặc toàn bộ), giải ép rễ thần kinh
   • Phẫu thuật cố định và hàn xương (khi kèm mất vững cột sống): thực hiện cố định·hàn xương đồng thời với giải ép
   • Đối với các tổn thương đặc biệt (như cốt hóa dây chằng dọc sau), lựa chọn phẫu thuật tiếp cận phía trước·phía sau hoặc phẫu thuật bao gồm hàn xương tùy theo vị trí và mức độ tổn thương
   • Phục hồi chức năng sau phẫu thuật: vật lý trị liệu để phục hồi sức cơ·độ linh hoạt, tăng dần mức độ hoạt động

3. Tiên lượng

   • Khác nhau tùy theo triệu chứng và mức độ tổn thương. Phần lớn trường hợp có thể cải thiện triệu chứng bằng điều trị bảo tồn, nhưng khiếm khuyết thần kinh tiến triển (yếu cơ, rối loạn tiểu tiện, v.v.) thì phẫu thuật sớm giúp cải thiện tiên lượng lâu dài.

Những điều cần lưu ý đối với bệnh này

• Cần thận trọng vì việc nâng vật nặng, đột ngột cúi hoặc xoay lưng có thể làm bệnh nặng hơn.
• Nếu đang dùng thuốc chống đông, nhất định phải trao đổi với bác sĩ trước khi thực hiện thủ thuật·phẫu thuật.
• Cần theo dõi tác dụng phụ của thuốc (tác dụng phụ trên đường tiêu hóa của NSAIDs, buồn ngủ·chóng mặt, v.v.).
• Nếu có rối loạn tiểu tiện·đại tiện, liệt tiến triển nhanh (sức cơ giảm đột ngột) hoặc rối loạn vận động nghiêm trọng, cần đi khám cấp cứu ngay lập tức.
• Bỏ thuốc lá, kiểm soát cân nặng và tập luyện sức cơ·độ linh hoạt thường xuyên rất quan trọng để phòng tái phát.

Danh sách kiểm tra trước khi khám ngoại trú (kèm ví dụ về vật dụng cần chuẩn bị·câu hỏi)

Vật dụng cần chuẩn bị:

• Các thuốc đang dùng (bao gồm đơn thuốc) và thông tin về dị ứng
• Kết quả xét nghiệm và hình ảnh trước đây (nếu có thể, phim hoặc CD MRI/CT/X-quang, cùng báo cáo đọc kết quả)
• Nhật ký triệu chứng (thời điểm bắt đầu triệu chứng, yếu tố làm nặng·giảm triệu chứng, thay đổi cường độ đau, giới hạn quãng đường đi bộ, v.v.)
• Thông tin về tiền sử phẫu thuật, bệnh mạn tính (đái tháo đường, tăng huyết áp, dùng thuốc chống đông, v.v.)

Ví dụ về các nội dung nên hỏi khi khám (những điều bác sĩ có khả năng cao sẽ hỏi):

• Các triệu chứng bắt đầu từ khi nào? Có nặng dần lên không?
• Đau·tê lan đến những vùng nào? Có thay đổi tùy theo việc đi bộ hoặc tư thế không?
• Có yếu cơ, vấn đề về thăng bằng hoặc thay đổi tiểu tiện·đại tiện không?
• Những phương pháp điều trị hoặc thuốc nào đã giúp giảm đau?

Ví dụ về các câu hỏi chung nên hỏi bác sĩ

• Nguyên nhân của bệnh này là gì và trong trường hợp của tôi, tên chẩn đoán chính xác là gì?
• Các phương án điều trị được khuyến nghị cho những triệu chứng hiện tại là gì? Ưu và nhược điểm của từng phương án?
• Hiệu quả dự kiến và tác dụng phụ của điều trị bằng thuốc là gì?
• Nếu cần phẫu thuật, quy trình và thời gian hồi phục như thế nào, nguy cơ biến chứng ở mức nào?
• Trong sinh hoạt hằng ngày cần lưu ý những gì (tập luyện, trở lại công việc, lái xe, v.v.)?

Ví dụ về các câu hỏi tùy theo bệnh

• Trên phim MRI (hoặc CT, X-quang) của tôi, mức độ hẹp ống sống là như thế nào và có khả năng cải thiện bằng điều trị bảo tồn không?
• Nếu phát hiện cốt hóa dây chằng dọc sau (hoặc bác sĩ nghi ngờ có tình trạng này), chỉ giải ép bằng phẫu thuật có đủ không, hay cần hàn xương? Dự đoán khả năng cải thiện các triệu chứng thần kinh sau phẫu thuật như thế nào?