viêm âm đạo cấp tính

Mô tả bệnh (nguyên nhân và triệu chứng)

• Định nghĩa: Viêm âm đạo cấp tính là tình trạng niêm mạc âm đạo bị viêm cấp do mất cân bằng vi sinh vật hoặc nhiễm trùng trong âm đạo. Tùy theo nguyên nhân, bệnh được chia thành viêm âm đạo do vi khuẩn (BV), viêm âm đạo do Trichomonas, viêm âm đạo do Candida (nấm), viêm âm đạo do tuổi già (teo) và các loại khác.
• Sinh lý bệnh: Độ pH âm đạo bình thường (khoảng 3.8–4.5) và các vi khuẩn có lợi (chủ yếu là Lactobacillus) cần được duy trì; tuy nhiên, quan hệ tình dục, thụt rửa âm đạo, thuốc kháng sinh, thay đổi hormone (mãn kinh, thuốc tránh thai đường uống, v.v.) và bệnh tiểu đường có thể làm mất cân bằng vi sinh vật, dẫn đến sự phát triển của vi khuẩn gây bệnh hoặc viêm.
• Triệu chứng chính:
  • Dịch tiết âm đạo bất thường (thay đổi màu sắc, lượng hoặc mùi) — màu xám, loãng và có mùi tanh (BV), nhiều bọt và màu vàng xanh (Trichomonas), các cục đông màu trắng dạng bã đậu (Candida)
  • Ngứa, cảm giác nóng rát
  • Đau khi quan hệ tình dục, nóng rát khi đi tiểu (kích ứng niệu đạo)
  • Trong một số trường hợp, có thể bị đỏ, sưng và mùi hôi

Phương pháp điều trị

• Nguyên tắc: Điều trị nhắm mục tiêu vào tác nhân gây bệnh theo nguyên nhân + giảm triệu chứng + điều chỉnh nguyên nhân (cải thiện lối sống).
• Điều trị bằng thuốc sau khi chẩn đoán (phác đồ tiêu chuẩn điển hình; điều chỉnh tùy theo hướng dẫn địa phương và tình trạng lâm sàng)
  • Viêm âm đạo do vi khuẩn (BV)
    • Metronidazole đường uống 500 mg, 2 lần/ngày, trong 7 ngày
    • Hoặc viên đặt âm đạo/gel metronidazole 0,75%, dùng trong âm đạo 1 lần/ngày, trong 5 ngày
    • Hoặc kem bôi âm đạo clindamycin 2%, dùng trong âm đạo 1 lần/ngày, trong 7 ngày
  • Viêm âm đạo do Trichomonas
    • Metronidazole đường uống 2 g, dùng một liều duy nhất (thay thế: metronidazole 500 mg, 2 lần/ngày, trong 7 ngày)
    • Khuyến cáo điều trị đồng thời cho bạn tình
  • Viêm âm đạo do Candida (Candida không định danh)
    • Fluconazole đường uống 150 mg, dùng một liều duy nhất (lặp lại hoặc điều trị duy trì khi bệnh nặng hoặc tái phát)
    • Hoặc thuốc chống nấm tại chỗ ở âm đạo (như clotrimazole, miconazole, v.v.), dùng trong 1–7 ngày
  • Viêm âm đạo do tuổi già (teo)
    • Cải thiện triệu chứng bằng estrogen tại chỗ (kem hoặc thuốc dùng trong âm đạo)
• Thủ thuật/phẫu thuật: Thông thường không cần thiết. Nếu xảy ra biến chứng (viêm vùng chậu nặng, áp xe, v.v.), cần điều trị sản phụ khoa.
• Chăm sóc và lưu ý trong sinh hoạt
  • Không thụt rửa âm đạo (douching), hạn chế sử dụng xà phòng có mùi thơm, nước hoa và các sản phẩm có hương thơm ở bên ngoài âm đạo
  • Khuyến cáo mặc đồ lót bằng cotton thoáng khí, tránh quần áo bó sát
  • Tuân thủ và hoàn tất việc dùng thuốc kháng sinh theo chỉ dẫn của bác sĩ
  • Khi bị nhiễm Trichomonas, không quan hệ tình dục và điều trị cho bạn tình
  • Khi mang thai, cần thận trọng trong việc lựa chọn thuốc (tham khảo ý kiến bác sĩ)
  • Đối với viêm âm đạo do Candida tái phát, khuyến cáo đánh giá các bệnh nền như tiểu đường

Điểm cần kiểm tra trước khi khám ngoại trú (kèm ví dụ câu hỏi)

• Vật dụng/thông tin cần chuẩn bị trước khi khám
  • Danh sách các thuốc đang dùng (bao gồm thuốc kê đơn, thuốc không kê đơn và thảo dược)
  • Dị ứng (đặc biệt là với thuốc kháng sinh và azathioprine, v.v.)
  • Ngày bắt đầu kỳ kinh cuối (chu kỳ kinh cuối), tiền sử quan hệ tình dục (thời điểm quan hệ tình dục gần đây nhất), phương pháp tránh thai
  • Khả năng mang thai hoặc tình trạng mang thai (phải thông báo nếu đang mang thai)
  • Thời điểm bắt đầu và diễn biến của triệu chứng (lượng, màu sắc, mùi và độ đặc của dịch tiết; có hay không ngứa, đau và sốt)
  • Các triệu chứng tương tự và tiền sử điều trị trước đây (đã dùng thuốc gì và vào thời điểm nào)
  • Bệnh mạn tính (tiểu đường, suy giảm miễn dịch, v.v.) hoặc có dùng thuốc kháng sinh gần đây hay không
  • Nếu có kết quả xét nghiệm gần đây (xét nghiệm nước tiểu, xét nghiệm STI, v.v.) hoặc giấy ghi nhận ý kiến của bác sĩ, hãy mang theo
• Hướng dẫn về các xét nghiệm có thể được thực hiện khi khám ngoại trú
  • Phết dịch âm đạo (soi tươi, KOH, nhuộm Gram), đo pH, nuôi cấy/NAAT (bao gồm STI), khi cần có thể khám vùng chậu và siêu âm
• Ví dụ câu hỏi (bệnh nhân → khi khám)
  • Sau khi các triệu chứng bắt đầu, tôi sẽ được làm những xét nghiệm nào?
  • Bao lâu thì có kết quả xét nghiệm?

Ví dụ các câu hỏi chung cần hỏi bác sĩ

• Thuốc này có những tác dụng phụ nào? (Các tác dụng phụ cụ thể có thể dự kiến và cách xử trí khi xảy ra)
• Tôi hiện đang mang thai/cho con bú, sử dụng thuốc này có an toàn không?
• Tôi cần thay đổi điều gì trong lối sống để ngăn bệnh tái phát?
• Khi nào có thể quan hệ tình dục trở lại? Bạn tình có cần điều trị không?
• Nếu kết quả xét nghiệm âm tính thì bước tiếp theo là gì?

Ví dụ câu hỏi tùy theo từng bệnh

• Liên quan đến thai kỳ: "Tôi đang mang thai lần này, thuốc bác sĩ định kê có an toàn cho thai nhi không? Có thuốc thay thế không?"
• Tái phát/phức tạp: "Tôi bị viêm âm đạo tái phát nhiều lần. Tôi cần làm thêm những xét nghiệm nào, chẳng hạn như xét nghiệm tiểu đường hoặc suy giảm miễn dịch?"

Tài liệu tham khảo thêm

• Các trường hợp có thể cần khám cấp cứu: sốt cao, đau vùng chậu dữ dội, chảy máu âm đạo hoặc đau dữ dội khi đang mang thai, bệnh diễn biến xấu cấp tính; khuyến cáo đến ngay cơ sở y tế.
• Nhìn chung, viêm âm đạo cấp tính sẽ cải thiện khi được điều trị phù hợp với nguyên nhân, nhưng việc xác định nguyên nhân, quản lý bạn tình và cải thiện lối sống rất quan trọng; BV có tỷ lệ tái phát tương đối cao.