Viêm mũi dị ứng

Xác nhận tên bệnh

• Tên bệnh: Viêm mũi dị ứng (Allergic rhinitis) — đây là tên gọi chính xác được sử dụng phổ biến trong y khoa.
  (Bệnh viêm mũi xảy ra do phản ứng quá mẫn với các kháng nguyên dạng hít qua trung gian IgE)

---

1) Mô tả bệnh (nguyên nhân và triệu chứng)

• Nguyên nhân và bệnh sinh
  • Khi các kháng nguyên dạng hít (mạt bụi nhà, vảy da thú cưng, chất gây dị ứng từ gián, phấn hoa, v.v.) tiếp xúc với niêm mạc mũi, phản ứng Th2 → tạo IgE đặc hiệu → các chất trung gian như histamine và leukotriene được giải phóng từ dưỡng bào và bạch cầu ưa base → gây viêm niêm mạc mũi, giãn mạch, tăng tiết chất nhầy và tăng tính nhạy cảm của thần kinh.
  • Được phân loại thành dị ứng theo mùa (như phấn hoa) và dị ứng quanh năm (như mạt bụi nhà, thú cưng).
• Triệu chứng chính
  • Hắt hơi (từng tràng), chảy nước mũi trong (dạng nước), ngứa mũi, họng, cổ và mắt, nghẹt mũi, giảm khứu giác, đỏ mắt và chảy nước mắt.
  • Triệu chứng có thể xảy ra từng đợt hoặc kéo dài tùy theo độ tuổi và mức độ tiếp xúc; có thể kèm theo hen suyễn, viêm da dị ứng, v.v.
• Tỷ lệ mắc bệnh (tham khảo)
  • Đây là bệnh phổ biến trên toàn thế giới, được báo cáo xảy ra ở khoảng 5–20% dân số.

---

2) Phương pháp điều trị và lưu ý

• Điều trị không dùng thuốc (tránh tác nhân và quản lý môi trường)
  • Mạt bụi nhà: duy trì độ ẩm trong nhà ở mức 50% trở xuống, sử dụng vỏ bọc chăn ga gối (ngăn chất gây dị ứng), khuyến nghị giặt chăn ga gối ở nhiệt độ từ 60°C trở lên mỗi tuần 1 lần, tránh thảm và ghế sofa vải, vệ sinh bằng máy hút bụi có bộ lọc HEPA hoặc lau ướt.
  • Thú cưng: nếu có thể, tránh tiếp xúc, hạn chế đưa vào trong nhà và thường xuyên vệ sinh.
  • Gián: giữ nhà bếp sạch sẽ, sử dụng thuốc diệt côn trùng.
  • Phấn hoa: hạn chế ra ngoài vào mùa và thời điểm có nhiều phấn hoa (thường là buổi sáng), đeo khẩu trang và kính khi ra ngoài, loại bỏ phấn hoa bằng cách thay quần áo và tắm sau khi về nhà.
• Điều trị bằng thuốc (điều trị tiêu chuẩn)
  • Corticosteroid tại chỗ (xịt mũi): hiệu quả nhất đối với tất cả các triệu chứng (bao gồm nghẹt mũi) và là thuốc điều trị hàng đầu.
  • Thuốc kháng histamine (dạng uống và tại chỗ): có hiệu quả đối với hắt hơi, chảy nước mũi và ngứa (tương đối hạn chế đối với nghẹt mũi).
  • Thuốc đối kháng thụ thể leukotriene: hữu ích trong việc giảm triệu chứng ở một số bệnh nhân.
  • Thuốc co mạch niêm mạc mũi (dạng xịt tại chỗ): chỉ nên sử dụng trong thời gian ngắn (thường 3–7 ngày) (sử dụng lâu dài có nguy cơ gây viêm mũi do sung huyết).
  • Thuốc kháng cholinergic tại chỗ (như ipratropium): hữu ích khi chảy nước mũi là triệu chứng chủ yếu.
• Liệu pháp miễn dịch (liệu pháp miễn dịch dị nguyên)
  • Được tiến hành có chọn lọc sau khi xác định kháng nguyên gây bệnh bằng xét nghiệm da hoặc xét nghiệm máu.
  • Có dạng tiêm dưới da hoặc ngậm dưới lưỡi, thường điều trị theo chu kỳ 3–5 năm; có thể giúp giảm triệu chứng lâu dài và phòng ngừa khởi phát hen suyễn.
• Điều trị phẫu thuật
  • Trong trường hợp có vấn đề cấu trúc như phì đại cuốn mũi dưới kéo dài không kiểm soát được bằng điều trị bằng thuốc, có thể cân nhắc phẫu thuật thu nhỏ cuốn mũi, v.v.
• Lưu ý
  • Không sử dụng thuốc co mạch niêm mạc mũi tại chỗ lâu dài (nguy cơ viêm mũi do phản ứng bật lại).
  • Dịch tiết màu vàng hoặc có mủ, sốt, đau mặt dữ dội, v.v. có thể là dấu hiệu viêm xoang (viêm xoang có mủ), cần đi khám.
  • Khi lựa chọn thuốc cho trẻ em, phụ nữ mang thai và người có bệnh nền, cần trao đổi với bác sĩ.

---

3) Điểm cần kiểm tra trước khi khám ngoại trú (vật dụng cần chuẩn bị và ví dụ câu hỏi)

• Vật dụng cần chuẩn bị (khuyến nghị mang theo)
  • Danh sách tất cả các thuốc đang sử dụng (bao gồm thuốc kê đơn và OTC)
  • Kết quả các xét nghiệm dị ứng trước đây (xét nghiệm máu, xét nghiệm phản ứng da), nếu có
  • Giấy chẩn đoán trước đây và hồ sơ phẫu thuật (như phẫu thuật mũi)
  • Nhật ký triệu chứng (thời điểm xuất hiện, có theo mùa hay không, yếu tố khởi phát, mức độ và thời điểm trong ngày của triệu chứng, ảnh hưởng đến giấc ngủ và sinh hoạt hằng ngày)
  • Ảnh (khi cần hình ảnh bên trong mũi hoặc hình dáng bên ngoài mũi)
• Những thông tin nên cung cấp trước tại phòng khám ngoại trú
  • Tiền sử gia đình (hen suyễn, bệnh dị ứng, v.v.), có nuôi thú cưng hay không, nghề nghiệp (các chất gây dị ứng tại nơi làm việc), cấu trúc nhà ở (thảm, nấm mốc), độ ẩm trong nhà.
• Các nội dung bác sĩ có thể hỏi khi thăm khám (cần chuẩn bị)
  • Thời điểm bắt đầu và diễn tiến của triệu chứng, phản ứng và tác dụng phụ đối với thuốc, đã từng điều trị miễn dịch hay chưa.

---

4) Ví dụ các câu hỏi chung để hỏi bác sĩ

• Hiệu quả dự kiến của thuốc này bắt đầu xuất hiện từ khi nào? Tác dụng phụ là gì?
• Sử dụng steroid dạng xịt mũi trong thời gian dài có an toàn không?
• Liệu pháp miễn dịch có phù hợp với các triệu chứng của tôi không? Thời gian điều trị dự kiến và hiệu quả như thế nào?
• Trong khi sử dụng thuốc, thuốc có tương tác với thai kỳ, việc cho con bú hoặc các bệnh mạn tính khác (tăng huyết áp, tiểu đường, v.v.) không?
• Tôi bị nghẹt mũi nghiêm trọng, khi nào cần phẫu thuật? Hiệu quả kỳ vọng và nguy cơ của phẫu thuật là gì?

---

5) Ví dụ các câu hỏi phù hợp với từng bệnh

• Nếu nghi ngờ dị ứng với mạt bụi nhà, trước tiên nên bắt đầu cải thiện môi trường tại nhà từ những việc nào?
• Dị ứng theo mùa (phấn hoa) nghiêm trọng, vậy các biện pháp phòng ngừa cụ thể khi ra ngoài và trong nhà (loại khẩu trang, cài đặt máy lọc không khí, v.v.) là gì?
• Tôi đã sử dụng thuốc co mạch niêm mạc mũi (dạng xịt) trong thời gian dài và cảm thấy mũi càng nghẹt hơn; phương pháp điều trị thay thế an toàn là gì?

---

Lưu ý: Việc lựa chọn chẩn đoán và điều trị thay đổi tùy theo biểu hiện triệu chứng, mức độ nghiêm trọng, bệnh kèm theo và kết quả xét nghiệm dị nguyên của từng người. Vui lòng trao đổi với bác sĩ chuyên khoa dị ứng hoặc bác sĩ tai mũi họng để được xét nghiệm chính xác và xây dựng kế hoạch điều trị phù hợp với từng cá nhân.