Mô tả bệnh (nguyên nhân và triệu chứng)
- Định nghĩa và sinh lý bệnh: Tuyến tiền liệt là cơ quan sinh sản nam nằm ngay dưới bàng quang; kháng nguyên đặc hiệu tuyến tiền liệt (PSA) do biểu mô tuyến tiền liệt tiết ra tồn tại trong máu. Ung thư tuyến tiền liệt bắt đầu chủ yếu do sự tăng sinh ác tính của các tế bào biểu mô phát triển dưới tác động của androgen (hormone nam), có xu hướng xâm lấn tại chỗ rồi di căn đến hạch bạch huyết và xương. Do đặc điểm giải phẫu bao quanh niệu đạo, bệnh có thể gây triệu chứng tiểu tiện ngay cả khi khối u còn tương đối nhỏ.
- Nguyên nhân và yếu tố nguy cơ chính: Nguyên nhân chính xác chưa được biết, nhưng bệnh có liên quan đến tuổi cao, nguồn gốc người châu Phi, tiền sử gia đình (khuynh hướng di truyền), béo phì và chế độ ăn nhiều chất béo (mỡ động vật).
- Triệu chứng chính:
- Rối loạn tiểu tiện: khó tiểu, tiểu nhiều lần, cảm giác tiểu không hết, tiểu đêm, buồn tiểu gấp, bí tiểu cấp (hoàn toàn không tiểu được)
- Tiểu máu (khi xâm lấn bàng quang)
- Ứ nước thận và đau lưng, đau thắt lưng do tắc nghẽn niệu quản
- Khi di căn: đau khu trú do di căn xương, nguy cơ gãy xương, sưng hạch bạch huyết, thiếu máu và triệu chứng toàn thân
Phương pháp điều trị
(Kế hoạch điều trị thay đổi tùy theo giai đoạn bệnh (khu trú, tiến triển tại chỗ, di căn), điểm Gleason/nhóm Grade, PSA, tuổi và tình trạng toàn thân của người bệnh.)
- Tổn thương khu trú (nguy cơ thấp đến trung bình)
- Theo dõi chủ động (Active surveillance): Theo dõi diễn tiến ở nhóm nguy cơ thấp bằng PSA, thăm trực tràng bằng ngón tay, chẩn đoán hình ảnh và sinh thiết lại định kỳ
- Điều trị phẫu thuật: Cắt tuyến tiền liệt tận gốc (mổ mở, nội soi, robot hỗ trợ), khi cần có thể nạo vét hạch bạch huyết vùng chậu
- Xạ trị: Xạ trị ngoài (xạ trị định vị, xạ trị điều biến liều), xạ trị áp sát (brachytherapy)
- Tiến triển tại chỗ/nguy cơ cao
- Phẫu thuật hoặc xạ trị + ức chế androgen (điều trị hormone; điều trị bổ trợ)
- Ung thư tuyến tiền liệt di căn
- Điều trị triệt tiêu androgen (ADT): Chất chủ vận LHRH (agonist)/chất đối kháng (antagonist), thiến phẫu thuật (orchiectomy), phối hợp thuốc kháng androgen
- Điều trị toàn thân bổ sung: Ở một số trường hợp, có thể khuyến cáo phối hợp hóa trị (docetaxel) hoặc thuốc ức chế androgen thế hệ mới (abiraterone, enzalutamide, v.v.) ngay từ giai đoạn di căn ban đầu
- Ung thư tuyến tiền liệt kháng thiến (Castration-resistant): Thuốc chống ung thư bổ sung (như cabazitaxel), radium-223 (một số trường hợp di căn xương có triệu chứng), điều trị phóng xạ nhắm trúng đích như Lutetium-177-PSMA (tùy theo chỉ định)
- Kiểm soát di căn xương
- Thuốc bảo vệ hệ xương: zoledronic acid (bisphosphonate), denosumab (ức chế tiêu xương)
- Xạ trị tại chỗ (giảm đau xương), can thiệp chỉnh hình (khi có nguy cơ gãy xương bệnh lý)
- Giảm nhẹ triệu chứng và điều trị hỗ trợ
- Kiểm soát tiểu không tự chủ và rối loạn cương dương (phục hồi chức năng, thuốc, hỗ trợ phẫu thuật)
- Kiểm soát tác dụng phụ của điều trị hormone (mật độ xương, hội chứng chuyển hóa, kiểm soát nguy cơ tim mạch)
- Tác dụng phụ và lưu ý
- Phẫu thuật: Tiểu không tự chủ, suy giảm chức năng tình dục (rối loạn cương dương), biến chứng phẫu thuật
- Xạ trị: Triệu chứng kích thích bàng quang và trực tràng, suy giảm chức năng tình dục
- ADT: Bốc hỏa, giảm ham muốn tình dục, giảm khối cơ và loãng xương, tăng nguy cơ chuyển hóa và tim mạch
- Hóa trị: Ức chế tủy xương, nôn, rụng tóc, v.v.
- Theo dõi định kỳ: Xét nghiệm PSA định kỳ sau điều trị (theo dõi xu hướng), chẩn đoán hình ảnh khi cần
Điểm cần kiểm tra trước khi khám ngoại trú (bao gồm vật dụng, hồ sơ và ví dụ câu hỏi)
- Vật dụng và hồ sơ nên mang theo
- Nồng độ PSA trong máu gần đây và ngày xét nghiệm (nếu có thể, mang theo xu hướng trong quá khứ)
- Kết quả sinh thiết tuyến tiền liệt (báo cáo bệnh lý; điểm Gleason/nhóm Grade)
- Kết quả chẩn đoán hình ảnh gần đây: MRI tuyến tiền liệt, CT bụng/chậu hoặc kết quả xạ hình xương/PSMA-PET
- Danh sách thuốc đang dùng (thuốc hormone, thuốc chống đông, v.v.), tiền sử dị ứng
- Tiền sử phẫu thuật và các bệnh lý chính trước đây (bệnh tim mạch, đái tháo đường, v.v.)
- Ghi chép thay đổi của triệu chứng tiểu tiện (tần suất, cảm giác tiểu không hết, từng bị bí tiểu cấp hay chưa), vị trí và mức độ đau
- Kiểm tra các hạng mục có thể được đo trực tiếp tại phòng khám ngoại trú
- Nước tiểu (có tiểu máu hay không), có thực hiện thăm trực tràng bằng ngón tay (DRE) và kết quả hay không, cân nặng và huyết áp
- Ví dụ câu hỏi (các vấn đề nên hỏi trực tiếp khi khám)
- Nồng độ PSA gần đây và xu hướng thay đổi như thế nào?
- Ý nghĩa của giai đoạn bệnh của tôi (Gleason/PSA/kết quả chẩn đoán hình ảnh) là gì?
- Các lựa chọn điều trị được đề xuất cho tôi và hiệu quả kỳ vọng, tác dụng phụ của từng lựa chọn là gì?
Ví dụ các câu hỏi chung để hỏi bác sĩ
- Các lựa chọn điều trị được khuyến nghị cho giai đoạn bệnh này là gì, ưu điểm và nhược điểm của từng lựa chọn là gì?
- Điều trị sẽ ảnh hưởng như thế nào đến chức năng tình dục, chức năng tiểu tiện và chất lượng cuộc sống của tôi? Khả năng hồi phục ra sao?
- Các tác dụng phụ thường gặp của điều trị hormone và cách phòng ngừa, kiểm soát là gì?
- Sau điều trị cần theo dõi những hạng mục nào và với tần suất bao lâu một lần?
- Nếu có di căn xương thì kiểm soát cơn đau như thế nào, thời điểm sử dụng và tác dụng phụ của thuốc tăng cường xương là gì?
Ví dụ câu hỏi tùy chỉnh theo bệnh
- Xét đến nồng độ PSA gần đây của tôi (ví dụ: 10 ng/mL) và điểm Gleason (ví dụ: 3+4=7), tôi có thể theo dõi chủ động không, hay bác sĩ khuyến nghị phẫu thuật/xạ trị?
- Đã xác nhận có di căn xương (vị trí cụ thể: xương chậu/cột sống thắt lưng). Để giảm đau và phòng ngừa gãy xương, nên dùng phối hợp các phương pháp nào (xạ trị tại chỗ, radium-223, zoledronic acid/denosumab)?
Nếu bạn cần thêm tài liệu (ví dụ: bản tóm tắt dùng cho giấy chẩn đoán, giải thích kết quả xét nghiệm, bảng so sánh các lựa chọn điều trị, v.v.), hãy cho chúng tôi biết để chúng tôi tổng hợp theo nhu cầu của bạn.