Viêm màng bồ đào

Mô tả bệnh (nguyên nhân và triệu chứng)

Viêm màng bồ đào là tình trạng viêm xảy ra ở màng bồ đào (uvea), bao gồm mống mắt (iris), thể mi (ciliary body) và hắc mạc (choroid). Nguyên nhân được chia thành hai nhóm lớn: không nhiễm trùng (tự miễn, vô căn) và nhiễm trùng (lao, giang mai, virus herpes, v.v.). Về mặt bệnh sinh, tình trạng viêm màng bồ đào gây tổn thương hàng rào máu–thủy dịch, thâm nhiễm tế bào và rò rỉ protein, từ đó gây tế bào và đục tiền phòng (cells & flare) ở phần trước, cũng như đục dịch kính và tổn thương võng mạc, mạch máu võng mạc ở phần sau.

Các triệu chứng chính:

• Đau mắt, nhạy cảm với ánh sáng, chói mắt (photophobia)
• Nhìn mờ hoặc suy giảm thị lực
• Mắt đỏ (đặc biệt là đỏ quanh tiền phòng), ruồi bay (các chấm trôi nổi)
• Nếu triệu chứng nghiêm trọng, có thể mất thị lực nhanh chóng

Phương pháp điều trị

Điều trị thay đổi tùy theo nguyên nhân (nhiễm trùng hay không nhiễm trùng), vị trí viêm (phần trước, phần sau hoặc toàn bộ) và mức độ nghiêm trọng.

Điều trị bằng thuốc

• Điều trị tại chỗ: sử dụng thuốc chống viêm mạnh (chủ yếu là thuốc nhỏ mắt corticosteroid tại chỗ, ví dụ: prednisolone acetate), kết hợp với thuốc giãn đồng tử (mydriatic/cycloplegic, ví dụ: atropine, cyclopentolate) để giảm đau và phòng ngừa dính mống mắt (iris synechiae).
• Tiêm tại chỗ: trong trường hợp viêm khu trú nghiêm trọng, có thể cân nhắc tiêm steroid dưới kết mạc, dưới bao Tenon hoặc vào dịch kính.
• Điều trị toàn thân: đối với viêm màng bồ đào lan rộng/viêm màng bồ đào phần sau hoặc tình trạng viêm nghiêm trọng ở cả hai mắt, có thể sử dụng steroid đường uống (thường bắt đầu với prednisone ở mức 0,5–1 mg/kg/ngày, cần cá thể hóa) hoặc steroid liều cao.
• Thuốc ức chế miễn dịch: đối với viêm màng bồ đào không do nhiễm trùng phụ thuộc steroid hoặc kéo dài, có thể sử dụng methotrexate, azathioprine, mycophenolate, cyclosporine, v.v.
• Thuốc sinh học: trong trường hợp khó điều trị hoặc tái phát, có thể cân nhắc sử dụng các thuốc kháng TNF (ví dụ: adalimumab, infliximab), v.v.

Điều trị nguyên nhân nhiễm trùng

• Viêm màng bồ đào do lao: điều trị phối hợp bằng thuốc chống lao (theo chỉ định của bác sĩ/chuyên gia)
• Giang mai: kháng sinh nhóm penicillin
• Virus herpes: thuốc kháng virus (như acyclovir)
• Nếu nghi ngờ nhiễm trùng, điều trị ức chế miễn dịch có thể bị chống chỉ định hoặc nguy hiểm, do đó trước tiên cần phân biệt và xác định tác nhân nhiễm trùng

Thủ thuật/phẫu thuật

• Tùy theo các biến chứng (đục thủy tinh thể, glaucoma, biến chứng võng mạc, v.v.), có thể cần điều trị bằng laser hoặc phẫu thuật (phẫu thuật đục thủy tinh thể, phẫu thuật glaucoma, cắt dịch kính, v.v.).

Quản lý sinh hoạt và lưu ý

• Khi dùng steroid, cần theo dõi các tác dụng phụ toàn thân như tăng cân, phù, tăng huyết áp, tăng đường huyết và mất ngủ.
• Không tự ý ngừng đột ngột steroid tại chỗ hoặc toàn thân nếu chưa có chỉ định của bác sĩ.
• Không tự ý sử dụng thuốc ức chế miễn dịch khi chưa loại trừ nguyên nhân nhiễm trùng.
• Cần thận trọng vì làm việc quá sức, cảm lạnh, uống quá nhiều rượu và hút thuốc có thể gây tái phát.

Các điểm cần kiểm tra trước khi khám ngoại trú (kèm ví dụ câu hỏi)

Những thứ cần chuẩn bị (mang theo)

• Danh sách các thuốc đang sử dụng (bao gồm thuốc nhỏ mắt), cùng liều lượng và thời gian dùng
• Kết quả khám mắt trước đây (bảng đo thị lực, nhãn áp, OCT, chụp huỳnh quang đáy mắt, v.v.) và ngày thực hiện xét nghiệm
• Ghi chép về thời điểm bắt đầu triệu chứng gần đây và diễn biến thay đổi (thị lực, đau, ruồi bay, nhạy cảm với ánh sáng, v.v.)
• Tiền sử bệnh toàn thân (viêm khớp dạng thấp, lao, giang mai, nhiễm trùng gần đây, v.v.) và kết quả xét nghiệm gần đây (xét nghiệm máu, chẩn đoán hình ảnh)
• Tiền sử dị ứng và lịch sử sử dụng steroid, thuốc ức chế miễn dịch trước đây

Ví dụ các câu hỏi bác sĩ thường hỏi (để bệnh nhân chuẩn bị)

• Các triệu chứng bắt đầu từ khi nào? Có ngày càng nặng hơn không?
• Chỉ bị một mắt hay cả hai mắt?
• Gần đây có triệu chứng toàn thân như sốt, sụt cân, tổn thương da, loét miệng hoặc đau khớp không?
• Có từng tiếp xúc với bệnh lao, được chẩn đoán lao trước đây, hoặc từng xét nghiệm giang mai/bệnh lây truyền qua đường tình dục không?
• Hiện đang dùng thuốc gì hoặc gần đây có tiền sử tiêm thuốc, phẫu thuật nào không?

Ví dụ các xét nghiệm bác sĩ có thể thực hiện khi khám ngoại trú

• Đo thị lực, đo nhãn áp, kiểm tra bằng kính hiển vi đèn khe (phần trước), khám võng mạc và phần sau sau khi giãn đồng tử
• OCT, chụp huỳnh quang đáy mắt (khi cần), siêu âm B (khi môi trường quang học bị đục)
• Xét nghiệm máu: CBC, ESR/CRP, HLA-B27, xét nghiệm giang mai (FTA-ABS, VDRL), xét nghiệm lao (QuantiFERON/PPD), và khi cần các xét nghiệm liên quan đến bệnh tự miễn
• Xét nghiệm toàn thân như chụp X-quang ngực (khi nghi ngờ lao)

Ví dụ các câu hỏi chung nên hỏi bác sĩ

• Nguyên nhân viêm màng bồ đào của tôi là nhiễm trùng hay không nhiễm trùng (tự miễn)?
• Thời gian điều trị được khuyến nghị và các tác dụng phụ dự kiến là gì?
• Cần lưu ý điều gì khi ngừng hoặc thay đổi thuốc?
• Khả năng tái phát ở mức nào và cần làm gì để giảm tái phát?
• Về lâu dài, thị lực có khả năng diễn biến như thế nào?

Ví dụ các câu hỏi tùy theo bệnh

• Trường hợp của tôi có cần xét nghiệm toàn thân bổ sung (ví dụ: xét nghiệm lao, giang mai, thấp khớp) không? Nên ưu tiên thực hiện xét nghiệm nào?
• Nếu tình trạng viêm hiện tại ở phần sau (võng mạc, phía sau màng bồ đào), tôi có cần điều trị toàn thân (steroid, thuốc ức chế miễn dịch) không, hay điều trị tại chỗ là đủ?

(Hết)