Viêm khớp do gout

Mô tả bệnh (nguyên nhân và triệu chứng)

• Tóm tắt định nghĩa: Axit uric (uric acid), một sản phẩm chuyển hóa purin, tích tụ quá mức trong máu, khiến các tinh thể axit uric (monosodium urate) lắng đọng tại khớp và các mô xung quanh, gây viêm; tình trạng này được gọi là viêm khớp do gút (gouty arthritis).
• Sinh lý bệnh: Tăng chuyển hóa purin hoặc giảm thải axit uric gây tăng axit uric máu → tinh thể axit uric lắng đọng trong khoang khớp và các mô xung quanh → phản ứng viêm tại chỗ và cơn viêm khớp cấp. Nếu tái diễn, có thể hình thành hạt tophi, gây tổn thương khớp mạn tính và tổn thương thận.
• Nguyên nhân chính: Chế độ ăn nhiều purin (rượu bia, đặc biệt là bia, thịt đỏ, nội tạng), thừa cân, một số thuốc (như thuốc lợi tiểu), suy giảm chức năng thận, các yếu tố di truyền và chuyển hóa.
• Triệu chứng đặc trưng: Thường là đau dữ dội, đỏ và sưng cấp tính ở một khớp đơn lẻ (đặc biệt xuất hiện vào ban đêm). Thường bắt đầu ở ngón chân cái (khớp bàn-ngón chân thứ nhất, 1st MTP), mắt cá chân, đầu gối, v.v. Có thể xuất hiện viêm khớp tái phát, biến dạng khớp và hạn chế vận động khi các cơn tái diễn và thời gian mắc bệnh kéo dài. Có thể kèm theo triệu chứng toàn thân (sốt).

Phương pháp điều trị và lưu ý

• Điều trị cơn cấp
  • Thuốc hàng đầu: Thuốc chống viêm không steroid (NSAIDs; ví dụ: naproxen, indomethacin) hoặc colchicine (tuân thủ giới hạn liều ban đầu).
  • Steroid: Có thể sử dụng toàn thân (đường uống/tiêm) hoặc tiêm trong khớp (khi chống chỉ định NSAID/colchicine).
  • Nguyên tắc điều trị: Kiểm soát đau và viêm càng sớm càng tốt. Việc bắt đầu thuốc hạ axit uric trong giai đoạn cấp cần được trao đổi với bác sĩ điều trị (trong một số trường hợp, có thể được khuyến cáo tạm thời ngừng hoặc tiếp tục thuốc trong giai đoạn cấp).
• Điều trị hạ axit uric (bệnh nền) — quản lý mạn tính
  • Thuốc ức chế sản xuất axit uric: allopurinol, febuxostat.
  • Thuốc tăng thải axit uric (uricosuric): probenecid, v.v. (lựa chọn tùy theo chức năng thận và tình trạng sỏi đường tiết niệu).
  • Gút có hạt tophi kháng trị/nặng: Cân nhắc các chế phẩm sinh học như pegloticase, v.v.
  • Mục tiêu điều trị: Thông thường, axit uric trong máu <6,0 mg/dL (khuyến nghị <5,0 mg/dL khi có hạt tophi hoặc các cơn tái phát). Cần theo dõi định kỳ axit uric trong máu.
• Quản lý lối sống (lưu ý)
  • Kiêng rượu bia (đặc biệt là bia), tăng lượng nước uống (mục tiêu lượng nước tiểu khoảng 2 L/ngày), tránh nhịn ăn hoặc giảm cân đột ngột, khuyến nghị hạn chế ăn các thực phẩm quá nhiều purin (nội tạng, thịt đỏ, động vật có vỏ, v.v.).
  • Khuyến nghị duy trì cân nặng phù hợp và tập thể dục (lưu ý tránh mất nước).
  • Một số thuốc (như thuốc lợi tiểu nhóm thiazide) có thể gây tăng axit uric, vì vậy cần trao đổi với bác sĩ điều trị để điều chỉnh thuốc.
• Theo dõi và độ an toàn của thuốc
  • Theo dõi chức năng thận (creatinin), chức năng gan và tác dụng phụ của thuốc (ví dụ: phản ứng quá mẫn liên quan đến allopurinol, nguy cơ tim mạch đã được báo cáo với febuxostat, v.v.).
  • Khi bắt đầu điều trị hạ axit uric, trong vài tháng đầu có thể tăng các cơn do axit uric dao động → cân nhắc dùng colchicine liều thấp hoặc NSAID dự phòng.

Điểm cần kiểm tra trước khi khám ngoại trú (bao gồm vật dụng cần chuẩn bị và ví dụ câu hỏi)

• Vật dụng cần chuẩn bị (khuyến nghị mang theo)
  • Danh sách tất cả thuốc và thực phẩm bổ sung đang dùng (bao gồm liều lượng và thời gian dùng)
  • Kết quả xét nghiệm máu gần đây (axit uric, creatinin, eGFR, v.v.) và hồ sơ các xét nghiệm liên quan đến chẩn đoán (X-quang, siêu âm khớp, v.v.)
  • Ghi chép triệu chứng: ngày giờ bắt đầu cơn, thời gian kéo dài, khớp bị ảnh hưởng, mức độ đau, sốt, yếu tố khởi phát (uống rượu bia, ăn quá nhiều, v.v.)
  • Số lần từng bị cơn gút, đáp ứng điều trị và ảnh chụp về sự hiện diện của hạt tophi (cục dưới da)
• Thông tin chính cần cung cấp cho nhân viên y tế khi khám ngoại trú (ví dụ)
  • "Gần đây tôi có kết quả xét nghiệm axit uric và chức năng thận không?"
  • "Trong số các thuốc tôi đang dùng, có thuốc nào có thể ảnh hưởng đến bệnh gút không?"
  • "Khi lên cơn gút, tôi đã dùng thuốc gì với liều lượng bao nhiêu và hiệu quả như thế nào?"

Ví dụ các câu hỏi chung để hỏi bác sĩ

• "Phương pháp điều trị tốt nhất để giảm cơn cấp này nhanh nhất là gì?"
• "Tôi có cần bắt đầu dùng thuốc hạ axit uric không? Thời điểm bắt đầu và mức axit uric mục tiêu là bao nhiêu?"
• "Các thuốc tôi đang dùng (hoặc thuốc điều trị bệnh khác) có ảnh hưởng đến bệnh gút không?"
• "Các tác dụng phụ chính của thuốc và những triệu chứng nào cần theo dõi là gì?"

Ví dụ các câu hỏi phù hợp với từng bệnh

• "Mức axit uric trong máu mục tiêu của tôi là bao nhiêu và tôi cần xét nghiệm bao lâu một lần?"
• "Tôi có hạt tophi (nốt dưới da) hoặc dấu hiệu sỏi thận; tôi cần làm thêm những xét nghiệm nào (siêu âm/CT/xét nghiệm thận)?"

Hướng dẫn bổ sung: Quản lý định kỳ (xét nghiệm axit uric trong máu và chức năng thận) cùng với thay đổi lối sống đóng vai trò quan trọng trong phòng ngừa tái phát. Kế hoạch điều trị và lựa chọn thuốc thay đổi tùy theo chức năng thận, bệnh đi kèm và khả năng dung nạp thuốc của từng người; hãy trao đổi với bác sĩ chuyên khoa điều trị để được điều trị phù hợp với cá nhân.