Đau thần kinh tọa

Mô tả bệnh (nguyên nhân và triệu chứng)

Tên bệnh: Đau thần kinh tọa (Sciatica) — đây là tên gọi được sử dụng phổ biến trong y khoa.

• Định nghĩa và sinh lý bệnh: Là chứng đau thần kinh bắt nguồn từ dây thần kinh tọa, gây đau lan và rối loạn cảm giác từ mông qua đùi, cẳng chân đến bàn chân do chèn ép hoặc kích thích rễ thần kinh thắt lưng (chủ yếu do thoát vị đĩa đệm ở phần thắt lưng dưới), hoặc do tổn thương chính dây thần kinh. Hẹp ống sống, khối u, nhiễm trùng, chấn thương và chèn ép do cơ (ví dụ: cơ hình lê) cũng có thể là nguyên nhân.
• Triệu chứng chính: Đau nhức hoặc đau rát lan xuống một bên chân, tê bì·mất cảm giác, yếu cơ, rối loạn đi lại. Có xu hướng nặng hơn khi ho, hắt hơi, ngồi hoặc cúi người. Trong trường hợp nặng, có thể xảy ra rối loạn tiểu tiện·đại tiện (hội chứng đuôi ngựa).

Phương pháp điều trị (điều trị tiêu chuẩn, thuốc, thủ thuật/phẫu thuật, quản lý lối sống và lưu ý)

• Điều trị bảo tồn (không phẫu thuật) (ưu tiên trong giai đoạn đầu)
  • Điều chỉnh hoạt động: Không khuyến nghị nằm nghỉ hoàn toàn trên giường; khi đau dữ dội, nên nghỉ ngơi trong thời gian ngắn rồi dần dần trở lại các hoạt động thường ngày
  • Điều trị bằng thuốc: NSAIDs (ví dụ: ibuprofen), acetaminophen, thuốc giãn cơ, steroid đường uống ngắn hạn (có thể lựa chọn), thuốc điều trị đau thần kinh (gabapentin·pregabalin, một số thuốc chống trầm cảm)
  • Vật lý trị liệu: Kéo giãn, bài tập tăng cường cơ trung tâm, trị liệu bằng tay, các bài tập phục hồi chức năng có hệ thống
  • Điều trị bảo tồn bằng thủ thuật: Tiêm steroid ngoài màng cứng (epidural), phong bế rễ thần kinh, v.v. (được sử dụng nhằm giảm triệu chứng)
  • Dụng cụ hỗ trợ: Có thể sử dụng trong thời gian ngắn các dụng cụ như đai lưng
• Điều trị phẫu thuật
  • Chỉ định: Hội chứng đuôi ngựa (rối loạn tiểu tiện·đại tiện, mất cảm giác·vận động nghiêm trọng ở cả hai chân), thiếu hụt thần kinh tiến triển nhanh, đau dữ dội·bất thường thần kinh kéo dài sau điều trị bảo tồn (thường kéo dài hoặc nặng hơn từ 4–6 tuần trở lên)
  • Ví dụ về thủ thuật: Vi phẫu giải ép (vi phẫu cắt đĩa đệm), cắt cung sau đốt sống (phẫu thuật giải ép), mở rộng lỗ liên hợp, và khi cần có thể cố định (trong trường hợp mất vững)
• Quản lý lối sống và phục hồi chức năng
  • Vận động sớm (trong giới hạn chịu đau), kiểm soát cân nặng, bỏ thuốc lá (hút thuốc có liên quan đến việc chậm lành), thường xuyên kéo giãn và tăng cường cơ bắp
• Lưu ý và nguy cơ biến chứng
  • Nếu để kéo dài không điều trị, có thể phát sinh đau mạn tính·suy giảm chức năng
  • Khi xuất hiện hội chứng đuôi ngựa, cần cấp cứu ngay lập tức (cần phẫu thuật)
  • Nếu tổn thương thần kinh kéo dài, có thể xảy ra rối loạn cảm giác·vận động vĩnh viễn

Những điểm cần kiểm tra trước khi khám ngoại trú (kèm ví dụ câu hỏi)

Vật dụng và hồ sơ cần chuẩn bị

• Danh sách các thuốc đang dùng (bao gồm thuốc kê đơn·thuốc không kê đơn·thực phẩm bổ sung)
• Bản sao hoặc CD kết quả các xét nghiệm hình ảnh trước đây (MRI/CT/X-quang gần đây)
• Phiếu kết quả các xét nghiệm gần đây (xét nghiệm máu, xét nghiệm thần kinh, v.v.)
• Ghi chép triệu chứng: thời điểm bắt đầu, yếu tố làm nặng·làm giảm, cường độ đau (thang điểm đau), phạm vi đau (từ đâu đến đâu), các triệu chứng kèm theo (tê bì·mất cảm giác·yếu cơ·bất thường tiểu tiện)
• Tiền sử điều trị trước đây: thuốc, vật lý trị liệu, điều trị bằng tiêm, phẫu thuật, v.v.
• Nghề nghiệp·thói quen vận động·việc có phải mang vác vật nặng hay không

Nội dung cần đề cập khi giải thích với bác sĩ tại phòng khám ngoại trú (ví dụ)

• Thời điểm bắt đầu và diễn biến cơn đau (đột ngột? từ từ?)
• Cơn đau thay đổi như thế nào khi ngồi·đứng·ho·hắt hơi
• Chân bị yếu (có từng bị ngã không), có rối loạn tiểu tiện·đại tiện hay không
• Hoạt động gây bất tiện nhất trong sinh hoạt hằng ngày (ví dụ: đi bộ, mang giày, v.v.)

Ví dụ về các câu hỏi chung cần hỏi bác sĩ

• Tác dụng phụ chính và hiệu quả dự kiến của thuốc này là gì?
• Nguyên nhân gây đau của tôi là gì, chẩn đoán chính xác là gì?
• Cần chờ bao lâu với phương pháp điều trị không phẫu thuật trước khi cân nhắc phẫu thuật?
• Khi nào tôi có thể bắt đầu tập thể dục hoặc trở lại làm việc?
• Tôi cần thay đổi những thói quen sinh hoạt nào để ngăn triệu chứng tái phát?

Ví dụ về các câu hỏi phù hợp với từng bệnh

• Bác sĩ có thể giải thích cụ thể dựa trên kết quả hình ảnh (MRI) của tôi liệu mức độ có cần phẫu thuật hay không không?
• Dựa trên cơn đau hiện tại và kết quả khám thần kinh, khả năng các thủ thuật như tiêm steroid ngoài màng cứng giúp ích cho tôi là khoảng bao nhiêu?