Xác nhận tên bệnh
Đông máu nội mạch lan tỏa (phân tán trong lòng mạch, Diffuse or disseminated intravascular coagulation; DIC) là tên gọi được sử dụng phổ biến trong y khoa. Nội dung dưới đây là bản tóm tắt tổng hợp thông tin lâm sàng được cung cấp và kiến thức y học chung.
1) Mô tả bệnh (nguyên nhân và triệu chứng)
- Định nghĩa và sinh lý bệnh
- Đây là tình trạng hệ thống đông máu bị hoạt hóa quá mức trong lòng mạch, hình thành rộng rãi các huyết khối vi mạch, từ đó tiêu hao tiểu cầu, yếu tố đông máu, fibrinogen và các thành phần khác, đồng thời gây xu hướng chảy máu và thiếu máu cục bộ mô (thiếu máu cục bộ cơ quan). Khi kèm theo tiêu fibrin thứ phát, có thể quan sát thấy FDP/D‑dimer tăng.
- Nguyên nhân chính
- Nhiễm khuẩn huyết (nhiễm khuẩn huyết do vi khuẩn hoặc virus), chấn thương nặng·phẫu thuật, các tình trạng cấp cứu sản phụ khoa như nhau bong non·thuyên tắc ối·tiền sản giật, truyền máu khối lượng lớn·phản ứng tan máu, bỏng nặng, khối u ác tính tiến triển (ví dụ: ung thư dạ dày·phổi·tuyến tụy·tuyến tiền liệt·vú, ung thư máu và các bệnh khác), u máu khổng lồ, v.v.
- Triệu chứng chính
- Chảy máu: da (chấm xuất huyết, bầm tím), niêm mạc, chảy máu tại vị trí tiêm·lấy máu, xuất huyết tiêu hóa, v.v.
- Triệu chứng liên quan đến huyết khối·thiếu máu cục bộ: tiểu nhiều·vô niệu (thiếu máu cục bộ thận), khó thở (huyết khối phổi hoặc thiếu máu cục bộ phổi), đau bụng (thiếu máu cục bộ ruột), giảm ý thức·co giật (thiếu máu cục bộ hệ thần kinh trung ương), tím đầu chi
- Toàn thân: sốc do hạ huyết áp, suy đa cơ quan
2) Phương pháp điều trị và lưu ý
- Nguyên tắc điều trị
- Trước tiên, cần nhanh chóng điều chỉnh bệnh nguyên càng sớm càng tốt (ví dụ: điều trị nhiễm khuẩn huyết bằng kháng sinh, xử trí sản khoa đối với nhau bong non, điều trị phù hợp bệnh ung thư).
- Bản thân DIC được xử trí bằng điều trị hỗ trợ·điều trị nâng đỡ (bao gồm hỗ trợ huyết động·hô hấp).
- Điều trị bằng thuốc·truyền máu (khuyến cáo chung)
- Chế phẩm máu
- Khối tiểu cầu: khi chảy máu nặng hoặc tiểu cầu<50×10^9/L trước phẫu thuật/can thiệp (trong xuất huyết não nặng·phẫu thuật thần kinh, thường khuyến cáo mức cao hơn).
- Huyết tương tươi đông lạnh (FFP): khi cần bổ sung yếu tố đông máu (thiếu hụt yếu tố đông máu lan rộng, PT/aPTT kéo dài).
- Tủa lạnh: nhằm bổ sung fibrinogen thấp (thông thường khi fibrinogen <1.5 g/L hoặc có chảy máu trên lâm sàng).
- Thuốc chống đông
- Heparin liều thấp (chủ yếu được cân nhắc trong DIC không chảy máu·thể ưu thế huyết khối). Thông thường chống chỉ định khi chảy máu là biểu hiện chính.
- Việc lựa chọn heparin trọng lượng phân tử thấp hoặc heparin không phân đoạn được quyết định tùy theo tình trạng bệnh nhân và nguy cơ chảy máu.
- Điều trị bổ sung (trong một số tình huống nhất định)
- Dịch cô đặc antithrombin (AT): cân nhắc khi AT giảm nghiêm trọng và cần chống đông (bằng chứng còn hạn chế, cần thận trọng).
- Thrombomodulin người tái tổ hợp (rTM): được sử dụng ở một số quốc gia (ví dụ: Nhật Bản), nhưng bằng chứng còn không nhất quán. Tuân theo hướng dẫn của từng cơ sở.
- Thuốc chống tiêu fibrin
- Acid tranexamic và các thuốc tương tự thường không được sử dụng cho toàn bộ các trường hợp DIC. Tuy nhiên, có thể cân nhắc thận trọng trong tình trạng tiêu fibrin quá mức rõ rệt (kèm chảy máu nghiêm trọng), nhưng có thể làm tăng nguy cơ huyết khối, do đó cần có đánh giá của bác sĩ chuyên khoa.
- Chế phẩm máu
- Điều trị hỗ trợ
- Hỗ trợ huyết động·hô hấp·thận ở mức độ chăm sóc đặc biệt (dịch truyền·thuốc giãn mạch·thông khí nhân tạo·chạy thận nhân tạo, v.v.).
- Hạn chế các thủ thuật xâm lấn (do nguy cơ chảy máu).
- Quản lý sinh hoạt và lưu ý (tự chăm sóc)
- Báo ngay khi có dấu hiệu chảy máu (chảy máu nướu, tiểu ra máu, bầm tím, v.v.).
- Trao đổi với bác sĩ điều trị khi bị chấn thương·vết cắt hoặc thực hiện thủ thuật nha khoa trong thời gian điều trị chống đông.
- Khuyến nghị kiểm soát các bệnh nền mạn tính (nhiễm trùng·ung thư, v.v.) và khám, xét nghiệm theo dõi định kỳ.
- Biến chứng
- Suy đa cơ quan, tử vong do chảy máu nghiêm trọng, biến chứng huyết khối (thuyên tắc phổi, v.v.).
3) Điểm cần kiểm tra trước khi khám ngoại trú (bao gồm đồ cần chuẩn bị và ví dụ câu hỏi)
- Đồ cần chuẩn bị (mang theo)
- Danh sách thuốc·thực phẩm bổ sung đang sử dụng (bao gồm liều lượng·thời điểm dùng)
- Tiền sử bệnh (đặc biệt là bệnh chảy máu, bệnh gan, khối u ác tính, phẫu thuật·chấn thương·truyền máu gần đây) và thông tin dị ứng
- Kết quả xét nghiệm gần đây (nếu có thể, trong vòng 2 tuần gần nhất: CBC, PT/INR, aPTT, fibrinogen, D‑dimer/FDP, v.v.)
- Ghi chú tóm tắt thời điểm·vị trí·mức độ nghiêm trọng khi xảy ra chảy máu hoặc huyết khối
- Khả năng mang thai (đối với phụ nữ)
- Những mục cần chuẩn bị trước tại phòng khám ngoại trú
- Thời điểm khởi phát và diễn tiến triệu chứng (bắt đầu từ khi nào, nặng lên trong tình huống nào)
- Dấu hiệu sốt·nhiễm trùng, có phẫu thuật·sinh con·sảy thai gần đây hay không
- Ví dụ câu hỏi nên hỏi bác sĩ trước tại phòng khám ngoại trú (chuẩn bị ngắn gọn)
- “Dựa trên các kết quả xét nghiệm hiện có, bác sĩ đánh giá mức độ nguy cơ DIC của tôi như thế nào?”
- “Tôi có thể tiếp tục dùng các thuốc đang dùng (ví dụ: thuốc chống đông·thuốc chống kết tập tiểu cầu) không?”
4) Ví dụ các câu hỏi chung để hỏi bác sĩ
- “Bác sĩ cho rằng nguyên nhân chính xác của DIC này là gì?”
- “Tôi cần làm thêm những xét nghiệm hoặc theo dõi những hạng mục nào?”
- “Nếu xảy ra chảy máu hoặc huyết khối, cần xử trí cấp cứu như thế nào?”
- “Sau điều trị, cần theo dõi những hạng mục nào và với tần suất bao lâu một lần?”
- “Tiên lượng thay đổi như thế nào tùy theo bệnh nguyên?”
5) Ví dụ câu hỏi phù hợp với từng bệnh
- Đối với bệnh nhân DIC liên quan đến ung thư:
- “Hiện tại ung thư có ảnh hưởng lớn đến DIC không? Thời điểm bắt đầu·tạm dừng điều trị ung thư được quyết định như thế nào?”
- Đối với bệnh nhân liên quan đến nguyên nhân sản khoa (ví dụ: nhau bong non, thuyên tắc ối):
- “Phương thức sinh hoặc xử trí phẫu thuật được quyết định như thế nào để ngăn DIC nặng lên? Sau khi sinh cần theo dõi như thế nào?”
Lưu ý: Quyết định chẩn đoán·điều trị được bác sĩ phụ trách đưa ra trên cơ sở tổng hợp tình trạng cụ thể của từng bệnh nhân (biểu hiện chảy máu so với huyết khối, bệnh nền, giá trị xét nghiệm, v.v.). Nếu có triệu chứng cấp cứu (chảy máu nghiêm trọng, sốc, giảm ý thức đột ngột, v.v.), hãy ngay lập tức đến phòng cấp cứu hoặc gọi 119/sử dụng hệ thống cấp cứu tại địa phương.