Tên bệnh
U trung biểu mô ác tính (Malignant mesothelioma)
1) Mô tả bệnh (nguyên nhân và triệu chứng)
- Nguyên nhân và bệnh sinh
- Là khối u ác tính của trung biểu mô (màng phổi, phúc mạc, màng tim), phần lớn có liên quan chặt chẽ với việc phơi nhiễm amiăng (asbestos).
- Sau khi phơi nhiễm amiăng, thời gian tiềm ẩn rất dài (vài chục năm, trung bình khoảng 20–40 năm), vì vậy triệu chứng xuất hiện muộn.
- Khi khối u xâm lấn màng phổi, tình trạng dày màng phổi, hình thành tràn dịch màng phổi (pleural effusion) và chèn ép phổi gây ra khó thở.
- U trung biểu mô phúc mạc có thể gây cổ trướng, đau bụng, chán ăn, v.v.
- Triệu chứng chính
- Khó thở (thường gặp nhất), ho, đau ngực (đau khu trú hoặc đau lan), sụt cân, mệt mỏi, khàn giọng hoặc khó nuốt.
- Do dịch màng phổi, có thể quan sát thấy tràn dịch màng phổi hoặc dày màng phổi trên X-quang ngực/CT.
- Dịch tễ học (thông tin bổ sung)
- Ngay cả sau khi amiăng bị cấm sử dụng, do thời gian tiềm ẩn dài, xu hướng gia tăng số ca mắc vẫn được ghi nhận (một báo cáo dự đoán số bệnh nhân sẽ đạt đỉnh vào khoảng năm 2045), và nhiều trường hợp đã ở giai đoạn tiến triển khi được chẩn đoán.
- Tóm tắt tiên lượng
- Đây là bệnh tiến triển, thường khó chữa khỏi hoàn toàn; thời gian sống trung bình sau chẩn đoán nhìn chung khoảng 1 năm (có sự khác biệt tùy tình trạng bệnh nhân, giai đoạn bệnh và phương pháp điều trị).
2) Phương pháp điều trị
- Mục tiêu điều trị
- Do thường khó chữa khỏi hoàn toàn, mục tiêu chính là kéo dài thời gian sống và giảm nhẹ triệu chứng (cải thiện chất lượng cuộc sống).
- Phẫu thuật tại chỗ (lựa chọn ở một số trường hợp)
- Được cân nhắc ở một số bệnh nhân có thể cắt bỏ hoàn toàn khối u và có tình trạng toàn thân tốt.
- Các loại phẫu thuật: cắt màng phổi/bóc tách màng phổi (pleurectomy/decortication, P/D) hoặc cắt phổi ngoài màng phổi (extrapleural pneumonectomy, EPP), bao gồm cắt bỏ phổi. Việc lựa chọn phẫu thuật được quyết định dựa trên giai đoạn bệnh, tình trạng bệnh nhân và kinh nghiệm của trung tâm.
- Trong trường hợp tổn thương phúc mạc: ở những bệnh nhân được lựa chọn, có thể cân nhắc phẫu thuật giảm khối (cytoreductive surgery) + HIPEC (bơm hóa chất chống ung thư tăng nhiệt trong ổ bụng).
- Điều trị toàn thân (tiêu chuẩn)
- Điều trị thuốc bước 1: phối hợp pemetrexed + cisplatin là phác đồ phối hợp tiêu chuẩn.
- Điều trị nhắm trúng đích/chống tạo mạch: bevacizumab có thể được sử dụng phối hợp trong các nghiên cứu và một số hướng dẫn (tùy chọn).
- Thuốc điều trị miễn dịch: phối hợp các thuốc ức chế điểm kiểm soát miễn dịch như nivolumab + ipilimumab đã cho thấy lợi ích sống còn ở một số bệnh nhân (đặc biệt là u trung biểu mô màng phổi không thể phẫu thuật cắt bỏ) và thường được lựa chọn trong các trường hợp phù hợp (cần kiểm tra phê duyệt và hướng dẫn theo từng khu vực).
- Xạ trị
- Được sử dụng như liệu pháp giảm nhẹ tại chỗ (kiểm soát đau và các triệu chứng do khối u xâm lấn) hoặc điều trị hỗ trợ sau phẫu thuật. Lợi ích sống còn trên quy mô lớn còn hạn chế.
- Kiểm soát tràn dịch màng phổi và triệu chứng (điều trị triệu chứng)
- Chọc hút dịch màng phổi (Thoracentesis), dẫn lưu dịch màng phổi lưu trú dài hạn (IPC, indwelling pleural catheter), gây dính màng phổi (pleurodesis), v.v. giúp giảm khó thở.
- Tích cực phối hợp liệu pháp oxy, thuốc giảm đau, quản lý dinh dưỡng, phục hồi chức năng hô hấp và chăm sóc giảm nhẹ (palliative care).
- Thử nghiệm lâm sàng
- Có nhiều thử nghiệm lâm sàng đang được tiến hành để đánh giá các thuốc điều trị miễn dịch mới, liệu pháp nhắm trúng đích và phác đồ phối hợp, vì vậy bệnh nhân có thể phù hợp để tham gia.
- Lưu ý liên quan đến điều trị
- Cả phẫu thuật, hóa trị và xạ trị đều có nguy cơ gây tác dụng phụ và biến chứng (suy giảm chức năng hô hấp, nhiễm trùng, ức chế tủy xương, v.v.), do đó việc đánh giá đa chuyên khoa tại trung tâm chuyên môn là rất quan trọng.
3) Các điểm cần kiểm tra trước khi khám ngoại trú (vật dụng cần chuẩn bị và thông tin cần xác nhận)
-
Vật dụng/tài liệu cần chuẩn bị
- Danh sách tất cả các loại thuốc đang dùng (bao gồm thuốc kê đơn, thuốc không kê đơn, thuốc thảo dược và thực phẩm bổ sung)
- Tiền sử bệnh, tiền sử phẫu thuật, tiền sử dị ứng
- Tiền sử nghề nghiệp và phơi nhiễm amiăng (nơi làm việc, nơi cư trú, công việc đã từng làm, thời điểm và thời gian phơi nhiễm)
- Kết quả xét nghiệm trước đây (X-quang ngực, CT, PET-CT, báo cáo sinh thiết, v.v.) hoặc hình ảnh đã chụp
- Ghi chép thay đổi triệu chứng (mức độ khó thở, ho, thay đổi cân nặng, vị trí và mức độ đau, thời điểm bắt đầu)
- Hiện có cần oxy hay không, có sử dụng thiết bị hỗ trợ hay không
-
Thông tin quan trọng cần báo trước cho nhân viên y tế khi đến khám ngoại trú
- Có hay không các triệu chứng cấp cứu như khó thở cấp tính, sốt, đau ngực dữ dội, v.v.
- Khả năng mang thai (có thể ảnh hưởng đến kế hoạch điều trị)
-
Ví dụ câu hỏi khi đến khám (ngắn gọn)
- Trong 1–2 tháng gần đây, cân nặng đã thay đổi bao nhiêu?
- Khó thở bắt đầu từ khi nào và nặng lên trong những tình huống nào?
- Có tiền sử phơi nhiễm nghề nghiệp hoặc môi trường nào nghi ngờ liên quan đến amiăng không?
4) Ví dụ các câu hỏi chung cần hỏi bác sĩ
- Bệnh đang ở giai đoạn nào và tiên lượng ra sao? (Thời gian sống dự kiến và mục tiêu điều trị theo từng cá nhân)
- Lựa chọn điều trị phù hợp nhất với tôi hiện nay là gì? (Lý do lựa chọn giữa phẫu thuật, hóa trị, điều trị miễn dịch và thử nghiệm lâm sàng)
- Hiệu quả và các tác dụng phụ dự kiến của phác đồ hóa trị bước 1 được khuyến nghị cho tôi là gì?
- Làm thế nào để kiểm soát hiệu quả nhất tình trạng khó thở do tràn dịch màng phổi?
- Trong thời gian điều trị, cần lưu ý những gì về sinh hoạt, công việc và tập thể dục?
- Tôi có cần được giới thiệu đến thử nghiệm lâm sàng hoặc trung tâm điều trị chuyên môn (trung tâm ung thư hiếm gặp nặng) không?
5) Ví dụ các câu hỏi tùy chỉnh theo bệnh
- Trong trường hợp của tôi (dựa trên kết quả hình ảnh và giải phẫu bệnh), bệnh đang ở giai đoạn có thể phẫu thuật cắt bỏ hoàn toàn không? Nếu có thể, bác sĩ khuyến nghị phẫu thuật P/D hay EPP? Chức năng dự kiến sau phẫu thuật (hô hấp) sẽ thay đổi như thế nào?
- Các phương pháp điều trị mới như thuốc ức chế điểm kiểm soát miễn dịch (nivolumab + ipilimumab) hoặc phối hợp bevacizumab, hay thử nghiệm lâm sàng, có phù hợp với tình trạng của tôi không? Khả năng áp dụng và lợi ích dự kiến ở mức nào?
- Nếu xác nhận có di căn phúc mạc (u trung biểu mô phúc mạc), bác sĩ có thể đánh giá liệu tôi có đáp ứng các điều kiện để cân nhắc phẫu thuật giảm khối + HIPEC hay không?
Lưu ý: Nội dung này không thay thế cho quyết định chẩn đoán và điều trị; phương pháp điều trị tối ưu sẽ khác nhau tùy tình trạng của từng bệnh nhân. Hãy trao đổi với bác sĩ chuyên khoa phụ trách để quyết định về các triệu chứng nghi ngờ hoặc kế hoạch điều trị.