U lympho không Hodgkin

1) Mô tả bệnh (nguyên nhân và triệu chứng)

• Tóm tắt định nghĩa: U lympho không Hodgkin là bệnh tăng sinh ác tính tế bào lympho phát sinh trong hệ bạch huyết (hạch bạch huyết, lách, tuyến ức, amidan, v.v.), gồm nhiều phân nhóm như tế bào B và tế bào T; diễn tiến lâm sàng và tiên lượng rất khác nhau tùy theo phân nhóm và giai đoạn bệnh.
• Sinh lý bệnh: Các biến đổi di truyền và phân tử của tế bào lympho bất thường (chủ yếu là tế bào B hoặc tế bào T) khiến các tín hiệu tăng sinh và sống sót của tế bào tiếp tục hoạt động, từ đó hình thành khối u. Hạch bạch huyết thường bị xâm lấn, nhưng bệnh cũng có thể phát sinh tại các vị trí ngoài hệ bạch huyết trên toàn cơ thể như da, dạ dày–ruột, phổi, gan và hệ thần kinh trung ương.
• Nguyên nhân chính (yếu tố liên quan): Chưa xác định được một nguyên nhân duy nhất rõ ràng. Các yếu tố liên quan gồm EBV (virus Epstein–Barr), Helicobacter pylori (đặc biệt trong u lympho MALT dạ dày), viêm mạn tính, suy giảm miễn dịch (sau ghép tạng, HIV/AIDS), bệnh tự miễn, tiền sử xạ trị hoặc hóa trị, v.v.
• Triệu chứng chính:
  • Hạch bạch huyết to không đau (vùng cổ, nách, bẹn, v.v.)
  • Sốt, đổ mồ hôi ban đêm, sụt cân (“triệu chứng B”)
  • Mệt mỏi, ngứa (triệu chứng da), các triệu chứng tại chỗ tùy theo vị trí khối u (khó thở, đau bụng, rối loạn tiểu tiện, triệu chứng thần kinh, v.v.)

2) Phương pháp điều trị và lưu ý

• Nguyên tắc điều trị: Điều trị cá thể hóa tùy theo phân nhóm (hình thái mô học), kiểu hình miễn dịch (dấu ấn CD), giai đoạn bệnh và tình trạng toàn thân của người bệnh. Cách tiếp cận khác nhau tùy bệnh có tính xâm lấn (aggressive) hay diễn tiến chậm (indolent).
• Phương pháp điều trị chính:
  • Hóa trị: Thường sử dụng phác đồ phối hợp tiêu chuẩn (ví dụ: trong u lympho tế bào B xâm lấn, R‑CHOP: rituximab + CHOP).
  • Điều trị đích/điều trị miễn dịch: rituximab cho u lympho tế bào B dương tính với CD20; điều trị bằng tế bào CAR‑T trong trường hợp kháng trị hoặc tái phát (một số chỉ định cụ thể); thuốc điều trị đích phân tử (ví dụ: thuốc ức chế BTK trong một số phân nhóm).
  • Xạ trị: Xạ trị đơn thuần hoặc phối hợp với hóa trị trong trường hợp tổn thương khu trú (giai đoạn khu trú).
  • Theo dõi chủ động (Watchful waiting): Có thể lựa chọn theo dõi diễn tiến thay vì điều trị tích cực ban đầu ở thể diễn tiến chậm không có triệu chứng (ví dụ: một số u lympho dạng nang).
  • Ghép tế bào gốc tạo máu: Cân nhắc ghép tế bào gốc tạo máu tự thân hoặc đồng loài ở người bệnh tái phát hoặc thuộc nhóm nguy cơ cao.
  • Tổn thương liên quan đến nhiễm trùng (ví dụ: MALT dạ dày): Có thể cải thiện bằng điều trị tiệt trừ tác nhân gây bệnh (Helicobacter pylori).
• Điều trị hỗ trợ và quản lý: Phòng ngừa nhiễm trùng, truyền máu và sử dụng yếu tố tăng trưởng (khi cần), phòng ngừa hội chứng ly giải khối u (ở người nguy cơ cao: thuốc hạ acid uric và bù dịch), kiểm soát đau và dinh dưỡng, theo dõi định kỳ bằng xét nghiệm máu.
• Lưu ý (trong và sau điều trị):
  • Tăng nguy cơ nhiễm trùng trong quá trình điều trị — cần được đánh giá ngay khi bị sốt, ho hoặc nhiễm trùng vết thương.
  • Vắc-xin: Không được tiêm vắc-xin sống trong khi đang hóa trị; cần tham khảo thời điểm tiêm chủng trước điều trị.
  • Bảo tồn khả năng sinh sản: Khuyến nghị người bệnh trong độ tuổi sinh sản tư vấn về các lựa chọn bảo tồn (lưu trữ tinh trùng hoặc trứng).
  • Tác dụng phụ của thuốc: Có thể xảy ra ức chế tủy xương, buồn nôn, rụng tóc, bệnh lý thần kinh, v.v. — cần trao đổi với bác sĩ điều trị khi xuất hiện tác dụng phụ.
  • Theo dõi biến chứng lâu dài: Ung thư thứ phát, độc tính trên tim (với một số thuốc), suy giảm miễn dịch mạn tính, v.v.

3) Điểm cần kiểm tra trước khi khám ngoại trú (kèm ví dụ câu hỏi)

• Vật dụng/tài liệu cần chuẩn bị:
  • Danh sách các thuốc đang dùng (bao gồm thuốc kê đơn, thuốc không kê đơn, thuốc thảo dược Hàn Quốc và thực phẩm bổ sung)
  • Bản sao các chẩn đoán trước đây (báo cáo giải phẫu bệnh sinh thiết), kết quả kiểu hình miễn dịch (dấu ấn CD) và xét nghiệm phân tử
  • Kết quả xét nghiệm gần đây (xét nghiệm máu, xét nghiệm sinh hóa, chẩn đoán hình ảnh: CT/PET, v.v.)
  • Ghi chép thay đổi triệu chứng (kích thước hạch bạch huyết, sốt, đổ mồ hôi ban đêm, thay đổi cân nặng, mệt mỏi, chảy máu hoặc bầm tím, v.v.)
  • Tiền sử cá nhân (tình trạng suy giảm miễn dịch, tiền sử xạ trị hoặc hóa trị, tiền sử nhiễm trùng: HIV, v.v.), khả năng mang thai
• Những điều cần cung cấp hoặc giải thích cho nhân viên y tế tại buổi khám ngoại trú: Có hay không cảm giác chướng bụng/khó thở/triệu chứng thần kinh, tiền sử nhiễm trùng hoặc sốt gần đây, tiền sử tiếp xúc (ví dụ: bệnh lao), lịch sử tiêm chủng
• Ví dụ về danh sách kiểm tra trước khi đến bệnh viện: Có cần nhịn ăn hay không (tùy theo xét nghiệm), chuẩn bị lấy nước tiểu và máu, xem xét giấy đồng ý (kế hoạch điều trị)

4) Ví dụ về các câu hỏi chung cần hỏi bác sĩ

• Phân nhóm chính xác (chẩn đoán mô học) và giai đoạn của bệnh là gì? Kế hoạch điều trị dự kiến tương ứng như thế nào?
• Mục tiêu của phương pháp điều trị tiêu chuẩn được khuyến nghị cho tôi là gì (chữa khỏi, gây lui bệnh, giảm nhẹ triệu chứng)?
• Các tác dụng phụ chính của phương pháp điều trị được khuyến nghị là gì, và cách phòng ngừa, xử trí tác dụng phụ như thế nào?
• Nếu nghi ngờ bị nhiễm trùng hoặc gặp biến chứng khác trong quá trình điều trị thì phải xử trí như thế nào (cách liên lạc, hướng dẫn hành động trong tình huống khẩn cấp)?
• Điều trị ảnh hưởng như thế nào đến khả năng sinh sản và có những lựa chọn bảo tồn nào?

5) Ví dụ về các câu hỏi cụ thể theo bệnh

• U lympho của tôi là loại tế bào B hay tế bào T trên kết quả sinh thiết? Phương pháp điều trị được khuyến nghị dựa trên kết quả các dấu ấn như CD20 và xét nghiệm di truyền phân tử (MYC/BCL2/BCL6, v.v.) là gì?
• Nếu được chẩn đoán u lympho MALT dạ dày ở giai đoạn khu trú, liệu có thể kỳ vọng lui bệnh nhờ xét nghiệm Helicobacter pylori và điều trị tiệt trừ hay cần điều trị bổ sung? Vui lòng cho biết.

(Tham khảo: Quyết định điều trị cụ thể được bác sĩ huyết học–ung thư phụ trách khuyến nghị sau khi tổng hợp các kết quả chẩn đoán như sinh thiết, chẩn đoán hình ảnh và xét nghiệm tủy xương cùng tình trạng tổng thể của người bệnh.)