Ung thư lách

Mô tả bệnh (Nguyên nhân và triệu chứng)

• Xác định tên bệnh: Ung thư lách (tiếng Anh: spleen cancer) có thể được dùng để chỉ thuật ngữ u ác tính phát sinh ở lách, tuy nhiên ung thư đặc phát sinh nguyên phát ở lách cực kỳ hiếm gặp. Vì lách rất giàu mô lympho, các bệnh lý ác tính xảy ra ở lách thường gặp hơn dưới dạng u lympho (ung thư máu) hoặc di căn từ ung thư của các cơ quan khác.
• Nguyên nhân và sinh lý bệnh: Nguyên nhân rõ ràng của ung thư đặc nguyên phát ở lách hiếm khi được biết đến; bệnh thường phát sinh do bất thường tăng sinh tế bào lympho (u lympho) hoặc do di căn theo đường máu từ ung thư của cơ quan khác. Lách lọc máu, loại bỏ hồng cầu già và tham gia vào miễn dịch (sản xuất kháng thể, loại bỏ tác nhân gây bệnh), vì vậy tổn thương hoặc khối u ở lách có thể gây ra các bất thường về huyết học và miễn dịch.
• Triệu chứng chính: Đau hoặc cảm giác khó chịu âm ỉ ở vùng bụng trên bên trái, cảm giác chướng bụng (do lách to/khối u), sốt và đổ mồ hôi ban đêm (đặc biệt ở bệnh u lympho), sụt cân, chán ăn, khó tiêu (do chèn ép dạ dày), hiếm khi đau bụng cấp và sốc khi lách bị vỡ. Xu hướng chảy máu (bầm tím/chấm xuất huyết do giảm tiểu cầu) có thể xảy ra trong các bệnh lý hệ lympho, nhưng các triệu chứng đặc hiệu như chảy máu âm đạo không phải là triệu chứng điển hình của ung thư lách.

Phương pháp điều trị

• Sau khi xác định chẩn đoán, phương pháp điều trị được quyết định tùy theo nguyên nhân (nguyên phát hay di căn, loại mô bệnh học: ví dụ u lympho, ung thư di căn), giai đoạn bệnh và tình trạng toàn thân.
  • Phẫu thuật: Trong trường hợp tổn thương đơn độc hoặc có nguy cơ vỡ, cắt lách (cắt toàn bộ lách) là phương pháp điều trị tiêu chuẩn. Cắt lách không thiết yếu cho sự sống còn, nhưng có thể làm tăng nguy cơ suy giảm miễn dịch và nhiễm trùng.
  • Điều trị toàn thân: Trong trường hợp là u lympho, hóa trị (ví dụ R-CHOP), điều trị đích hoặc liệu pháp miễn dịch được áp dụng. Đối với ung thư đặc di căn, tiến hành điều trị toàn thân tùy theo loại ung thư nguyên phát (hóa trị, điều trị đích, thuốc điều trị miễn dịch chống ung thư, v.v.).
  • Xạ trị: Có thể được sử dụng trong những tình huống nhất định nhằm giảm nhẹ triệu chứng hoặc kiểm soát tại chỗ (chủ yếu trong u lympho, v.v.).
  • Sinh thiết mô xâm lấn: Có thể thực hiện sinh thiết dưới hướng dẫn hình ảnh để xác định chẩn đoán, tuy nhiên do lách có nhiều mạch máu nên có nguy cơ chảy máu; việc có thực hiện hay không cần được quyết định thận trọng.
• Lưu ý / quản lý biến chứng:
  • Tăng nguy cơ nhiễm trùng sau khi cắt lách (đặc biệt tăng tính nhạy cảm với vi khuẩn có vỏ) → khuyến nghị tiêm chủng (phế cầu, não mô cầu, Hib) và dự phòng bằng kháng sinh khi cần thiết.
  • Do nguy cơ huyết khối vì tình trạng tăng tiểu cầu tạm thời sau phẫu thuật (tăng tiểu cầu phản ứng), cần xét nghiệm máu và cân nhắc dùng thuốc chống đông khi cần.
  • Khi lách bị vỡ có nguy cơ chảy máu ồ ạt, cần phẫu thuật cấp cứu ngay lập tức.
  • Quản lý tác dụng phụ của điều trị toàn thân (như hóa trị, v.v.) (ức chế tủy xương, nhiễm trùng, nôn, v.v.).

Các điểm cần kiểm tra trước khi khám ngoại trú (kèm ví dụ câu hỏi)

• Vật dụng/tài liệu cần chuẩn bị:
  • Danh sách các thuốc đang dùng (bao gồm thuốc kê đơn, thuốc không kê đơn và thực phẩm bổ sung)
  • Tiền sử dị ứng (đặc biệt là dị ứng thuốc và vaccine)
  • Kết quả các xét nghiệm trước đây (xét nghiệm máu, hình ảnh siêu âm, CT, MRI, PET; nếu có thể, mang bản gốc hoặc CD/USB)
  • Ghi chép những thay đổi triệu chứng gần đây (vị trí và mức độ đau, sốt, thay đổi cân nặng, triệu chứng tiêu hóa, v.v.)
  • Xu hướng chảy máu (bầm tím, chảy máu cam, chảy máu nướu, thay đổi kinh nguyệt, v.v.) và tiền sử phẫu thuật, chảy máu
  • Lịch sử tiêm chủng (đặc biệt là phế cầu, não mô cầu và Hib)
• Những điều cần thông báo trước cho nhân viên y tế khi khám ngoại trú:
  • Có đang dùng thuốc chống đông hay không (quan trọng để đánh giá nguy cơ chảy máu)
  • Tình trạng suy giảm miễn dịch (điều trị chống ung thư trước đây, steroid, v.v.)
• Ví dụ câu hỏi (những nội dung bệnh nhân nên tự chuẩn bị trước khi khám ngoại trú):
  • Hãy ghi chú ngắn gọn các triệu chứng gần đây (bắt đầu từ khi nào, đã thay đổi như thế nào) và mang theo.
  • Hãy mang theo các tài liệu hình ảnh trước đây nếu có thể.

Ví dụ các câu hỏi chung để hỏi bác sĩ

• "Loại mô bệnh học chính xác của bệnh này là gì (ví dụ: u lympho, ung thư di căn hay ung thư đặc nguyên phát)? Xin hãy giải thích kết quả sinh thiết mô cho tôi."
• "Các lựa chọn điều trị được khuyến nghị là gì, và lợi ích dự kiến cũng như tác dụng phụ của từng lựa chọn là gì?"
• "Sau phẫu thuật (cắt lách), cần tiêm chủng và thực hiện những biện pháp dự phòng nào để phòng ngừa nhiễm trùng?"
• "Các biến chứng do điều trị (chảy máu, nhiễm trùng, huyết khối, v.v.) được theo dõi và phòng ngừa như thế nào?"

Ví dụ câu hỏi phù hợp với từng bệnh

• "Tổn thương này là nguyên phát hay có vẻ là di căn từ cơ quan khác (ví dụ: gan, dạ dày, phổi)? Có cần thực hiện thêm xét nghiệm để tìm ung thư nguyên phát (như CT/PET toàn thân, v.v.) không?"
• "Nếu thực hiện sinh thiết mô thì có nguy cơ chảy máu không? Vì sao bác sĩ khuyến nghị cắt lách ngay thay vì sinh thiết dưới hướng dẫn hình ảnh?"
• "Nếu phải cắt lách, tôi cần tiêm những vaccine nào và vào thời điểm nào (bao gồm thời điểm được khuyến nghị trước và sau phẫu thuật)?"