Hội chứng Lynch

Mô tả bệnh (nguyên nhân và triệu chứng)

• Tóm tắt định nghĩa: Hội chứng Lynch (Lynch syndrome) là hội chứng ung thư di truyền trội trên nhiễm sắc thể thường, chủ yếu phát sinh do các biến thể có hại trong những gen sửa chữa bắt cặp sai DNA (MMR) như MLH1, MSH2, MSH6 và PMS2, làm tăng đáng kể nguy cơ ung thư ở nhiều cơ quan, bao gồm ung thư đại trực tràng, ung thư nội mạc tử cung và ung thư buồng trứng.
• Nguyên nhân và sinh lý bệnh: Do các biến thể di truyền trong gen MMR, những lỗi như chèn hoặc mất đoạn nhỏ phát sinh trong quá trình sao chép DNA (tình trạng bất ổn định vi vệ tinh, MSI) tích tụ, thúc đẩy hình thành khối u. Phân bố nguy cơ ung thư liên quan khác nhau tùy theo loại gen bị biến đổi (ví dụ: nguy cơ đường tiết niệu tăng khi liên quan đến MSH2).
• Triệu chứng chính (biểu hiện lâm sàng):
  • Ung thư đại trực tràng: thường phát sinh ở đại tràng phải, tương đối sớm (trung bình vào đầu độ tuổi 40). Có thể có chảy máu, đau bụng, tắc ruột, khối sờ thấy được, v.v. Về mô học thường có các đặc điểm như biệt hóa kém, dạng nhầy và tăng thâm nhiễm tế bào lympho.
  • Ung thư nội mạc tử cung và ung thư buồng trứng (đặc biệt ở bệnh nhân nữ): chảy máu âm đạo, rối loạn kinh nguyệt, v.v.
  • Các ung thư liên quan khác: ung thư dạ dày, ung thư ruột non, ung thư đường mật, ung thư hệ tiết niệu như bể thận và niệu quản, ung thư da và hệ thần kinh, v.v.
• Tóm tắt dịch tễ học: Khoảng 2–5% tổng số ca ung thư đại trực tràng có liên quan đến hội chứng Lynch; nguy cơ mắc ung thư đại trực tràng trong suốt cuộc đời ở người mang gen này khá cao (theo tài liệu, trong khoảng 70–90%), và nguy cơ ung thư nội mạc tử cung ở phụ nữ cũng cao (khoảng 40–50%).

Phương pháp điều trị

• Chiến lược chẩn đoán xác định và theo dõi: Xét nghiệm hóa mô miễn dịch (IHC) protein MMR và xét nghiệm tình trạng bất ổn định vi vệ tinh (MSI) trên mô, cuối cùng là chẩn đoán di truyền thông qua xét nghiệm gen (MLH1, MSH2, MSH6, PMS2, EPCAM, v.v.) từ máu (hoặc mô bình thường) là tiêu chuẩn. Các tiêu chí gia đình (ví dụ: tiêu chí Amsterdam) được sử dụng để hỗ trợ chẩn đoán.
• Điều trị tiêu chuẩn khi xuất hiện ung thư:
  • Ung thư đại trực tràng: áp dụng phẫu thuật ung thư đại trực tràng tiêu chuẩn (cắt đoạn) tùy theo vị trí và phạm vi khối u. Do bệnh nhân mắc hội chứng Lynch có nguy cơ đa ổ/tái phát cao, có thể cân nhắc phẫu thuật mở rộng như cắt toàn bộ (hoặc gần toàn bộ) đại tràng (ví dụ: cắt toàn bộ đại tràng và nối hồi tràng–trực tràng), dựa trên bệnh nhân, tiền sử gia đình, tuổi, v.v.
  • Ung thư trực tràng: cân nhắc phẫu thuật rộng như cắt toàn bộ đại tràng, tùy theo tổn thương.
  • Ở phụ nữ sau mãn kinh có nguy cơ cao mắc ung thư cơ quan sinh dục phụ (tử cung và buồng trứng), hoặc phụ nữ không còn dự định mang thai, có thể tư vấn về phẫu thuật dự phòng cắt tử cung và cắt buồng trứng.
  • Ung thư ở các cơ quan liên quan khác: tuân theo hướng dẫn điều trị ngoại khoa, nội khoa và xạ trị tiêu chuẩn dành cho loại ung thư tương ứng.
• Phòng ngừa và theo dõi (quan trọng):
  • Theo dõi định kỳ bằng nội soi đại tràng (khoảng thời gian khuyến nghị thay đổi tùy theo loại gen và tiền sử gia đình, nhưng nhìn chung khuyến nghị thực hiện mỗi 1–2 năm), bắt đầu sớm (độ tuổi bắt đầu khuyến nghị thường là 20–25 tuổi hoặc sớm hơn 2–5 năm so với tuổi được chẩn đoán trẻ nhất trong gia đình).
  • Phụ nữ: theo dõi ung thư nội mạc tử cung và ung thư buồng trứng (như xét nghiệm nội mạc tử cung, siêu âm, v.v.) và tư vấn phẫu thuật dự phòng.
  • Khác: trong một số trường hợp nhất định như người mang biến thể MSH2, cân nhắc theo dõi hệ tiết niệu (như xét nghiệm tế bào học nước tiểu), thảo luận phương án theo dõi dạ dày, ruột non và đường mật.
• Tiếp cận bằng thuốc và quản lý lối sống:
  • Dựa trên nghiên cứu CAPP2 cho thấy hiệu quả phòng ngừa ung thư đại trực tràng bằng aspirin (liều cao), việc điều trị dự phòng bằng aspirin cần được quyết định sau khi trao đổi với bác sĩ và đánh giá riêng lợi ích cũng như nguy cơ chảy máu.
  • Khuyến nghị các thói quen lối sống giúp giảm nguy cơ ung thư nói chung như không hút thuốc, ăn uống cân bằng và tập thể dục thường xuyên.
• Tư vấn di truyền và xét nghiệm gia đình: Cần thực hiện xét nghiệm di truyền (xét nghiệm theo dòng thác) ở những người có quan hệ huyết thống để xác định người mang biến thể và lập kế hoạch theo dõi.

Điểm cần kiểm tra trước khi khám ngoại trú (kèm ví dụ câu hỏi)

• Vật dụng và việc cần chuẩn bị:
  • Danh sách các thuốc đang dùng (bao gồm cả thuốc không kê đơn) và thực phẩm bổ sung
  • Tiền sử bệnh và hồ sơ phẫu thuật cá nhân (đặc biệt liên quan đến ung thư)
  • Tiền sử ung thư của người thân trực hệ (loại ung thư được chẩn đoán, tuổi, còn sống hay đã qua đời) — nếu có thể, chuẩn bị danh sách đã tổng hợp tiền sử bệnh
  • Kết quả các xét nghiệm đã thực hiện trước đây: kết quả sinh thiết, hồ sơ phẫu thuật, kết quả nội soi, kết quả xét nghiệm di truyền (nếu có)
  • Ghi chép những thay đổi về triệu chứng: chảy máu, thay đổi thói quen đại tiện, sụt cân, chảy máu âm đạo bất thường, v.v.
• Những điều cần xác nhận khi khám ngoại trú: dị ứng thuốc, khả năng mang thai (ở phụ nữ), trong gia đình có thành viên nào đã làm xét nghiệm di truyền hay chưa, mong muốn thực hiện phẫu thuật dự phòng
• Ví dụ câu hỏi (những điều nên hỏi bác sĩ trước):
  • Hiện tại tôi có cần xét nghiệm gen không? Nếu đã có kết quả xét nghiệm, tôi nên hiểu và diễn giải kết quả đó như thế nào?
  • Thời điểm bắt đầu và khoảng thời gian giữa các lần theo dõi được khuyến nghị (nội soi và khám phụ khoa) là như thế nào?

Ví dụ các câu hỏi chung nên hỏi bác sĩ

• Lợi ích dự kiến và nguy cơ (biến chứng) của phương pháp điều trị này (phẫu thuật và thuốc) là gì?
• Biến thể gen MMR cụ thể của tôi (hoặc của gia đình tôi) có ý nghĩa như thế nào đối với nguy cơ ung thư?
• Tôi cần thực hiện theo dõi (nội soi và khám phụ khoa) với khoảng thời gian như thế nào và cần làm những xét nghiệm nào?
• Tôi có nên cân nhắc điều trị dự phòng bằng aspirin không? Nguy cơ tác dụng phụ (như chảy máu) ở mức nào và sẽ được theo dõi như thế nào?
• Thời điểm và phương thức xét nghiệm, kiểm tra được khuyến nghị cho các thành viên trong gia đình như thế nào?

Ví dụ các câu hỏi cụ thể theo bệnh

• Biến thể cụ thể của gen mà tôi (hoặc thành viên gia đình) mang (ví dụ: MSH2, MLH1, MSH6 hay PMS2) đặc biệt làm tăng nguy cơ ung thư ở cơ quan nào? Khuyến nghị theo dõi thay đổi như thế nào theo nguy cơ đó?
• Với tư cách là phụ nữ sau mãn kinh (hoặc không còn dự định mang thai), tôi có thuộc trường hợp nên cân nhắc phẫu thuật dự phòng cắt tử cung và buồng trứng không? Bác sĩ có thể giải thích thời điểm thực hiện cũng như ưu và nhược điểm của phẫu thuật này không?

(Khi cần thiết, khuyến nghị yêu cầu kết nối với tư vấn di truyền và nhóm đa chuyên khoa (ung bướu nội khoa, ngoại khoa, phụ khoa, tư vấn di truyền, v.v.).)