Mô tả bệnh (nguyên nhân và triệu chứng)
- Định nghĩa: Phì đại vú (macromastia, gigantomastia) là tình trạng mô vú và da phát triển quá mức, gây khó chịu về thể chất và thẩm mỹ; khi cần thiết, có thể giảm kích thước vú bằng phẫu thuật thu nhỏ vú (reduction mammaplasty).
- Nguyên nhân và sinh lý bệnh: Các yếu tố liên quan bao gồm yếu tố di truyền, tăng cân (béo phì toàn thân), thay đổi nội tiết tố (thời kỳ mang thai và cho con bú, tuổi dậy thì), thay đổi chế độ ăn uống và lối sống. Mô vú phát triển quá mức cùng với mỡ dưới da và da bị giãn làm tăng trọng lượng của vú, gây lực kéo kéo dài, từ đó xuất hiện các triệu chứng liên quan đến biến dạng tư thế.
- Triệu chứng chính:
- Đau vai, cổ, thắt lưng; mất cân bằng tư thế (như gù)
- Dấu hằn và đau da do dây áo ngực gây ra
- Chàm hoặc viêm da ở vùng dưới vú (nếp gấp) (do ma sát và ẩm ướt ở vùng da gấp)
- Khó thở hoặc cảm giác khó hô hấp (trong trường hợp nặng)
- Hạn chế hoạt động (khó tập thể dục và lựa chọn trang phục), khó chịu về tâm lý (giảm sự tự tin)
- Tóm tắt chẩn đoán: Chủ yếu dựa trên khám lâm sàng (quan sát kích thước, vị trí và tình trạng bất đối xứng của vú) và đánh giá bệnh sử. Khi cần, thực hiện các xét nghiệm hình ảnh như chụp X-quang tuyến vú (mammogram) và siêu âm để đánh giá tổn thương vú cũng như kiểm tra trước phẫu thuật.
Phương pháp điều trị
- Điều trị bảo tồn (không phẫu thuật)
- Mặc áo ngực chuyên dụng có khả năng nâng đỡ tốt (áo ngực thể thao) để giảm triệu chứng
- Giảm cân và điều chỉnh tư thế, vật lý trị liệu (tăng cường cơ và kéo giãn)
- Thuốc kiểm soát đau (như thuốc chống viêm giảm đau không steroid)
- Điều trị viêm da: sát khuẩn tại chỗ, thuốc chống nấm/thuốc mỡ steroid, v.v.
- Điều trị phẫu thuật (phẫu thuật thu nhỏ vú)
- Chỉ định: Khi điều trị bảo tồn không cải thiện triệu chứng hoặc khi có đau dữ dội, rối loạn chức năng, biến chứng da nghiêm trọng hay nhu cầu thẩm mỹ cao
- Phương pháp phẫu thuật: Tùy theo kích thước và mức độ sa trễ của vú, lựa chọn đường rạch quanh quầng vú (hình tròn), đường rạch dọc (tái tạo hình), đường rạch hình chữ T ngược (hình ‘ㅗ’/hình ‘ㄴ’), v.v. Với vú có kích thước rất lớn, có thể cần cắt toàn bộ phức hợp núm vú–quầng vú rồi ghép lại (ghép da toàn lớp).
- Gây mê và nằm viện: Hầu hết được gây mê toàn thân, thời gian phẫu thuật từ 3–4 giờ trở lên, thông thường nằm viện 1–3 ngày
- Kiểm tra và chuẩn bị trước phẫu thuật: Xét nghiệm máu cơ bản, X-quang ngực, điện tâm đồ, chụp X-quang tuyến vú (siêu âm khi cần), khuyến nghị ngừng hút thuốc và ngừng các thuốc làm tăng nguy cơ chảy máu như aspirin (khuyến nghị trước phẫu thuật 2 tuần)
- Chăm sóc sau phẫu thuật: Thời điểm rút ống dẫn lưu và chỉ khâu (từ vài ngày đến 2 tuần), mặc áo ngực chuyên dụng trong vài tháng, có thể sinh hoạt hằng ngày và tập thể dục nhẹ trong vòng 1 tuần, cần vài tuần đến vài tháng để hồi phục hoàn toàn
- Lưu ý (liên quan đến phẫu thuật và tự chăm sóc)
- Khuyến nghị ngừng hút thuốc (giúp giảm chậm lành vết thương và nguy cơ biến chứng)
- Khả năng duy trì chức năng cho con bú phụ thuộc vào phương pháp phẫu thuật và phạm vi cắt bỏ (có thể không thể cho con bú khi thu nhỏ vú ở mức rất lớn)
- Trong thời kỳ kinh nguyệt, thể tích vú có thể thay đổi, vì vậy khuyến nghị tránh thực hiện phẫu thuật vào thời điểm này
- Cần chăm sóc sẹo (nếu sẹo phì đại, cân nhắc tiêm steroid và điều trị sẹo)
- Biến chứng (có thể xảy ra)
- Chảy máu, tụ máu, nhiễm trùng, chậm lành vết thương
- Giảm hoặc thay đổi cảm giác ở núm vú và vú (phần lớn cải thiện theo thời gian)
- Bất đối xứng hình dạng vú, sẹo hoặc sẹo lồi (sẹo phì đại), hoại tử mô vú (hiếm gặp)
- Không thể cho con bú (nguy cơ tăng khi phạm vi cắt bỏ lớn)
- Tiên lượng
- Phần lớn tình trạng đau, triệu chứng liên quan đến tư thế và các vấn đề về da được cải thiện sau phẫu thuật. Có khả năng tái phát khi tăng cân hoặc mang thai.
Điểm cần kiểm tra trước khi khám ngoại trú (kèm ví dụ về vật dụng cần chuẩn bị và câu hỏi)
- Vật dụng cần chuẩn bị (khuyến nghị mang theo)
- Danh sách các thuốc đang dùng (đặc biệt là thuốc chống đông máu, aspirin, thuốc nội tiết)
- Tiền sử bệnh và tiền sử phẫu thuật, thông tin dị ứng
- Kết quả chụp X-quang tuyến vú/siêu âm/xét nghiệm gần đây (nếu có bản sao)
- Ghi chép thay đổi triệu chứng (vị trí, mức độ và thời gian đau; ảnh chụp triệu chứng da, v.v.)
- Thay đổi cân nặng gần đây, tiền sử mang thai và cho con bú, thông tin về chu kỳ kinh nguyệt
- Các xét nghiệm và đánh giá có thể được thực hiện khi khám ngoại trú
- Khám thực thể (kích thước, vị trí, tình trạng da và kiểm tra hạch bạch huyết)
- Khi cần, thực hiện chẩn đoán hình ảnh (chụp X-quang tuyến vú và siêu âm) cùng với xét nghiệm máu cơ bản, X-quang ngực và điện tâm đồ trước phẫu thuật
- Ví dụ về các câu hỏi cơ bản có thể tự hỏi khi khám ngoại trú
- "Các thuốc tôi đang dùng có ảnh hưởng đến phẫu thuật không?"
- "Sau khi phẫu thuật, tôi có thể cho con bú không?"
- "Đau và thời gian hồi phục sau phẫu thuật sẽ như thế nào?"
- "Sẹo sẽ nằm ở đâu và dài đến mức nào? Điều trị sẹo như thế nào?"
- "Nguy cơ biến chứng ở mức nào và tôi cần làm gì để giảm nguy cơ này?"
Ví dụ về các câu hỏi dành riêng cho bệnh
- "Với kích thước và mức độ sa trễ vú hiện tại của tôi, bác sĩ khuyến nghị phương pháp đường rạch nào (quanh quầng vú/dọc/hình chữ T ngược)? Ưu điểm và nhược điểm của từng phương pháp là gì?"
- "Có thể dự đoán lượng mô sẽ được cắt bỏ khi phẫu thuật và khả năng cho con bú (khả năng bảo tồn ống tuyến sữa và cảm giác núm vú) không?"