Nhau tiền đạo

Nhau tiền đạo (Placenta previa)

1) Mô tả bệnh (nguyên nhân và triệu chứng)

• Định nghĩa: Tình trạng nhau thai nằm ở phía cổ tử cung (lỗ trong cổ tử cung) thay vì vị trí bình thường ở đáy tử cung, che phủ hoàn toàn, một phần hoặc ở rìa cổ tử cung, hoặc nằm rất gần cổ tử cung.
• Sinh lý bệnh và nguyên nhân/yếu tố nguy cơ:
  • Nguy cơ tăng khi từng sinh mổ hoặc phẫu thuật tử cung (như cắt bỏ nội mạc tử cung), sinh nhiều lần (có tiền sử mang thai nhiều lần), mang thai ở tuổi cao, đa thai hoặc từng thực hiện thủ thuật phá thai trong tử cung.
  • Do nhau thai nằm ở phần dưới của tử cung, khi cổ tử cung mở hoặc do những thay đổi của thai nhi và tử cung, các mạch máu ở nền nhau có thể bị tổn thương, gây chảy máu không đau.
  • Có thể đi kèm nhau cài răng lược (phổ nhau cài răng lược, placenta accreta spectrum); trong trường hợp này, nguy cơ chảy máu tăng.
• Triệu chứng chính:
  • Chảy máu âm đạo trước sinh không đau (thường xảy ra sau giữa thai kỳ, đặc biệt vào cuối tam cá nguyệt thứ hai đến tam cá nguyệt thứ ba).
  • Lượng máu chảy thay đổi từ ít đến nhiều và có thể tái diễn.
  • Có thể xuất hiện dấu hiệu tình trạng thai nhi xấu đi (giảm cử động thai, cử động thai bất thường, v.v.) hoặc dấu hiệu sinh non.

2) Phương pháp điều trị

• Chẩn đoán và xử trí ban đầu:
  • Xác định chẩn đoán: Xác định vị trí nhau thai bằng siêu âm (qua thành bụng và siêu âm qua âm đạo khi cần). Không được khám âm đạo (đưa ngón tay) khi chưa xác định rõ nguyên nhân chảy máu.
  • Nếu tình trạng ổn định, theo dõi nội trú, theo dõi lượng và tần suất chảy máu, cử động thai, tim thai và dấu hiệu sinh tồn của người mẹ.
• Điều trị bảo tồn (điều trị theo dõi chờ đợi):
  • Trong trường hợp chảy máu nhẹ hoặc đã ngừng, nghỉ tại giường, giữ ổn định vùng chậu (cấm quan hệ tình dục, thụt rửa âm đạo và khám trong âm đạo), siêu âm định kỳ để theo dõi.
  • Khi cần, sử dụng corticosteroid (ví dụ: betamethasone) để thúc đẩy trưởng thành phổi thai nhi (khi có nguy cơ sinh non).
  • Chuẩn bị máu, có tính đến khả năng phải truyền máu.
• Sinh và điều trị phẫu thuật:
  • Nhìn chung, khi nhau thai che phủ cổ tử cung, khuyến cáo sinh mổ (mổ lấy thai chủ động, thường hướng tới thời điểm 36–37 tuần nhưng cần cá thể hóa).
  • Thực hiện mổ lấy thai cấp cứu khi chảy máu nặng hoặc đe dọa tính mạng của mẹ và thai.
  • Nếu chảy máu quá nhiều trong khi phẫu thuật, cân nhắc sử dụng thuốc co hồi tử cung, thắt hoặc khâu động mạch tử cung, nút mạch động mạch tử cung (can thiệp nội mạch).
  • Có thể cần cắt tử cung (phẫu thuật cắt bỏ tử cung) nếu không kiểm soát được chảy máu hoặc nguy cơ chảy máu cao do nhau cài răng lược, v.v.
• Thuốc/phương pháp khác:
  • Thuốc co hồi tử cung (như oxytocin) được sử dụng để cầm máu sau sinh.
  • Truyền máu và sử dụng các chế phẩm máu để kiểm soát chảy máu.
• Quản lý sinh hoạt:
  • Trong thời gian chảy máu, hạn chế hoạt động và giữ ổn định vùng chậu (nằm nghỉ), không quan hệ tình dục, không khám trong âm đạo và không đưa dụng cụ thăm dò vào âm đạo.
• Theo dõi:
  • Vì vị trí nhau thai có thể di chuyển xuống dưới trong quá trình thai kỳ tiến triển, cần kiểm tra bằng siêu âm lặp lại.

3) Điểm cần kiểm tra trước khi khám ngoại trú (vật dụng cần chuẩn bị và ví dụ câu hỏi)

• Vật dụng và hồ sơ cần chuẩn bị:
  • Danh sách tất cả các thuốc đang dùng (bao gồm thảo dược và thực phẩm bổ sung).
  • Tiền sử sản khoa trước đây (từng sinh mổ, phẫu thuật tử cung, sảy thai, nạo hút thai, v.v.) và số lần thực hiện.
  • Kết quả siêu âm trước đây và hình ảnh có thể cung cấp (CD/tệp).
  • Hồ sơ liên quan đến chảy máu: thời điểm bắt đầu, đặc điểm (dựa trên giấy vệ sinh/băng vệ sinh), màu sắc, có kèm đau hay không và tình trạng tái diễn.
  • Ghi chép về thay đổi gần đây của cân nặng, huyết áp và cử động thai.
• Kiểm tra cơ bản trước khi đến khám ngoại trú:
  • Xác nhận ngày kinh cuối cùng và tuổi thai.
  • Kiểm tra xem có giảm cử động thai, sốt, đau bụng hoặc các triệu chứng đi kèm khác hay không.
  • Thông tin liên lạc khẩn cấp và tiền sử gia đình (chẳng hạn bệnh chảy máu).
• Những thứ cần cho nhân viên y tế xem khi đến khám:
  • Hồ sơ khám bệnh trước đây, hồ sơ phẫu thuật (đặc biệt hữu ích nếu có hồ sơ phẫu thuật sinh mổ).
  • Thông tin về các thuốc đang dùng và dị ứng.

4) Ví dụ các câu hỏi chung để hỏi bác sĩ

• "Hiện tại vị trí và phân loại nhau thai (hoàn toàn, một phần, ở rìa hay bám thấp) là như thế nào?"
• "Các lựa chọn có thể có khi sinh (thời điểm mổ lấy thai theo kế hoạch, kế hoạch dự phòng tình huống cấp cứu) là gì?"
• "Các tác dụng phụ hoặc nguy cơ liên quan đến điều trị (như khả năng truyền máu, phẫu thuật, cắt tử cung, v.v.) là gì?"
• "Tiên lượng của thai kỳ này như thế nào và nguy cơ sinh non ở mức nào?"
• "Khi bị chảy máu, cần thực hiện biện pháp cấp cứu nào tại nhà?"

5) Ví dụ các câu hỏi phù hợp với bệnh

• "Siêu âm có cho thấy dấu hiệu nghi ngờ nhau cài răng lược (phổ nhau cài răng lược, placenta accreta spectrum) không? Nếu nghi ngờ, cần thực hiện thêm xét nghiệm nào (siêu âm chuyên sâu, MRI) và kế hoạch sinh sẽ như thế nào?"
• "Hiện tại tình trạng chảy máu của tôi tái diễn. Bác sĩ khuyến nghị theo dõi nội trú hay theo dõi ngoại trú? Bác sĩ có thể giải thích về khả năng phải mổ lấy thai cấp cứu hoặc cắt tử cung không?"

Lưu ý bổ sung:

• Nếu xảy ra chảy máu âm đạo, hãy liên hệ hoặc đến ngay cơ sở y tế (phòng cấp cứu hoặc khoa sản phụ trách). Không tự ý khám trực tiếp trong âm đạo hoặc thăm dò, vì việc này có thể làm chảy máu nặng hơn; chỉ thực hiện theo hướng dẫn của nhân viên y tế.
• Trong quá trình sinh, việc chuẩn bị đầy đủ máu và đội ngũ đa chuyên khoa (sản khoa, gây mê, quản lý máu, khoa hồi sức tích cực, v.v.) để ứng phó với tình trạng chảy máu ồ ạt là rất quan trọng.