Rong kinh

Rong kinh (Hypermenorrhea)

1) Mô tả bệnh (nguyên nhân và triệu chứng)

• Định nghĩa: Tình trạng kỳ kinh kéo dài từ 7 ngày trở lên hoặc lượng máu kinh trong một chu kỳ quá nhiều, khoảng từ 80 mL trở lên, gây thiếu máu hoặc ảnh hưởng đến sinh hoạt hằng ngày.
• Nguyên nhân chính
  • Nguyên nhân cấu trúc: u xơ tử cung (leiomyoma), lạc tuyến trong cơ tử cung (adenomyosis), polyp nội mạc tử cung, tăng sản nội mạc tử cung, ung thư nội mạc tử cung
  • Bệnh xuất huyết: bệnh von Willebrand, giảm tiểu cầu (ITP) và các rối loạn đông máu khác
  • Bất thường hormone: chu kỳ không rụng trứng, mất cân bằng estrogen/progestin
  • Khác: tổn thương cổ tử cung, thuốc (như thuốc chống đông), không rõ nguyên nhân (vô căn)
• Sinh lý bệnh (tóm tắt): Lượng máu kinh tăng do nội mạc tử cung tăng sinh quá mức hoặc bất thường cấu trúc lớp cơ tử cung (u xơ, lạc tuyến trong cơ tử cung), hoặc khó kiểm soát chảy máu do tình trạng dễ tổn thương mạch máu hay rối loạn đông máu.
• Triệu chứng chính: lượng máu kinh quá nhiều (phải thay băng vệ sinh hoặc tampon thường xuyên), thải ra cục máu đông, chóng mặt·mệt mỏi·dấu hiệu thiếu máu trong kỳ kinh (da xanh xao, hồi hộp đánh trống ngực), hạn chế sinh hoạt hằng ngày·hoạt động công việc

2) Phương pháp điều trị

• Đánh giá chẩn đoán (trước điều trị): xét nghiệm thiếu máu (CBC), siêu âm vùng chậu (kiểm tra cấu trúc hai buồng trứng·tử cung), xét nghiệm đông máu (đặc biệt xét nghiệm vWD khi có tiền sử chảy máu), khi cần có thể sinh thiết nội mạc tử cung hoặc nội soi cổ tử cung·buồng tử cung
• Điều trị bằng thuốc (tiêu chuẩn chung)
  • Thuốc chống viêm không steroid (NSAIDs, ví dụ: ibuprofen, mefenamic acid): giảm đau bụng kinh và giảm một phần lượng máu kinh
  • Thuốc chống tiêu fibrin (tranexamic acid): giảm hiệu quả lượng máu kinh (tuy nhiên cần thận trọng ở người có nguy cơ huyết khối)
  • Điều trị hormone
    • Thuốc tránh thai đường uống (thuốc tránh thai phối hợp): giảm lượng máu kinh theo chu kỳ và cải thiện cơn đau
    • Điều trị chỉ bằng progestin (ví dụ: norethisterone): sử dụng trong một số trường hợp
    • Dụng cụ tử cung phóng thích levonorgestrel (LNG-IUS, như Mirena): rất hiệu quả trong việc giảm lượng máu kinh trong thời gian dài (từ 3–5 năm trở lên)
    • Chất chủ vận GnRH: cải thiện chảy máu·thiếu máu bằng cách tạm thời ức chế hormone (khuyến cáo sử dụng ngắn hạn, có tác dụng phụ như giảm mật độ xương)
• Thủ thuật/phẫu thuật
  • Đốt nội mạc tử cung (Endometrial ablation): làm giảm chảy máu nhưng được khuyến cáo khi không mong muốn mang thai trong tương lai
  • Điều trị u xơ tử cung: bóc u xơ (myomectomy), nút động mạch tử cung (UAE) và các phương pháp khác
  • Cắt tử cung (hysterectomy): là phương pháp điều trị cuối cùng khi điều trị bằng thuốc/điều trị bảo tồn thất bại hoặc có bệnh liên quan đến tử cung (như ung thư)
  • Cắt bỏ qua nội soi buồng tử cung hoặc cắt polyp (khi có polyp nội mạc tử cung)
• Kiểm soát thiếu máu
  • Thiếu máu nhẹ: thuốc sắt đường uống
  • Thiếu máu nặng: cân nhắc truyền sắt tĩnh mạch hoặc truyền máu
• Quản lý sinh hoạt và các biện pháp khác
  • Ghi lại lượng và thời gian hành kinh (số lần thay băng vệ sinh·tampon, kích thước cục máu đông, v.v.)
  • Bổ sung đủ sắt và quản lý dinh dưỡng, nghỉ ngơi
  • Khi có dấu hiệu cấp cứu (băng vệ sinh·tampon ướt đẫm mỗi giờ, ngất·chóng mặt, v.v.), cần đến ngay phòng cấp cứu
• Lưu ý và biến chứng
  • Khi điều trị bằng hormone (đặc biệt là thuốc tránh thai đường uống), cần xem xét các yếu tố nguy cơ huyết khối (hút thuốc, tăng huyết áp, tuổi cao, v.v.)
  • Có thể xuất hiện chảy máu không đều trong giai đoạn đầu sau khi đặt LNG-IUS
  • Không thể mang thai sau khi đốt nội mạc tử cung/cắt tử cung (mất khả năng sinh sản) — nếu mong muốn bảo tồn khả năng sinh sản, cần thận trọng khi lựa chọn phẫu thuật
  • Biến chứng lâu dài: thiếu máu mạn tính, ảnh hưởng đến đời sống tình dục·tâm lý

3) Điểm cần kiểm tra trước khi khám ngoại trú (vật dụng cần chuẩn bị và ví dụ câu hỏi)

• Vật dụng cần chuẩn bị (khuyến nghị mang theo)
  • Danh sách thuốc đang dùng (bao gồm thuốc kê đơn·thuốc không kê đơn·thực phẩm bổ sung)
  • Kết quả xét nghiệm trước đây (siêu âm vùng chậu, xét nghiệm máu, v.v.) hoặc phiếu ghi chép xét nghiệm
  • Ghi chép kinh nguyệt trong 3~6 tháng gần đây (thời gian, số lần thay băng vệ sinh/tampon, có cục máu đông hay không, mức độ đau)
  • Tiền sử bệnh (phẫu thuật tử cung, bệnh chảy máu, tiền sử mang thai) và tiền sử gia đình (bệnh chảy máu, ung thư tử cung, v.v.)
• Những điều cần thông báo cho bác sĩ khi khám ngoại trú (ví dụ)
  • Ngày bắt đầu và thời gian hành kinh, tần suất thay băng vệ sinh trung bình (bao nhiêu cái mỗi giờ, v.v.)
  • Gần đây có hay không các triệu chứng liên quan đến thiếu máu như chóng mặt·ngất·khó thở
  • Khả năng mang thai (quan hệ tình dục gần đây·tình trạng tránh thai)
  • Hiện có đang dùng thuốc chống đông·thuốc chống huyết khối hay không

4) Ví dụ các câu hỏi chung nên hỏi bác sĩ

• "Tác dụng phụ của thuốc này (ví dụ: tranexamic acid, thuốc tránh thai đường uống, LNG-IUS) là gì?"
• "Mức độ thiếu máu và tiên lượng của tôi như thế nào? Tôi cần dùng sắt trong bao lâu?"
• "Bác sĩ có khuyến nghị phẫu thuật (cắt tử cung, đốt nội mạc tử cung) không? Có những lựa chọn thay thế nào khác?"
• "Sau khi bắt đầu điều trị, kiểu kinh nguyệt sẽ ổn định sau khoảng bao lâu? Khả năng tái phát là bao nhiêu?"

5) Ví dụ câu hỏi phù hợp theo từng nguyên nhân bệnh

• Khi xác định nguyên nhân là nguyên nhân cấu trúc (ví dụ: u xơ tử cung): "Tôi bị chảy máu nhiều do u xơ tử cung, giữa bóc u xơ và nút động mạch tử cung thì lựa chọn nào phù hợp hơn với tình trạng của tôi?"
• Khi mong muốn mang thai: "Tôi đang có kế hoạch mang thai, những lựa chọn điều trị nào vừa an toàn vừa có thể giảm chảy máu? Điều trị nào ảnh hưởng đến khả năng sinh sản?"

(Các triệu chứng cấp cứu: nếu băng vệ sinh·tampon ướt đẫm hoàn toàn trong vòng một giờ hoặc có ngất·chóng mặt nghiêm trọng·khó thở, cần đến ngay phòng cấp cứu)