Mô tả bệnh (nguyên nhân và triệu chứng)
- Tóm tắt định nghĩa: Viêm cổ tử cung là tình trạng niêm mạc cổ tử cung (cửa tử cung) bị viêm, xảy ra do nguyên nhân nhiễm trùng hoặc không nhiễm trùng. Một số trường hợp có thể không có triệu chứng, nhưng bệnh thường có khả năng lây truyền.
- Nguyên nhân chính
- Nhiễm trùng: Chlamydia (Chlamydia trachomatis), lậu cầu (Neisseria gonorrhoeae), Trichomonas (Trichomonas vaginalis), herpes simplex (HSV), Candida, v.v.
- Không nhiễm trùng: chấn thương, kích ứng hóa học (thụt rửa âm đạo, tiếp xúc với chất bảo quản, v.v.), kích thích mạn tính ở cổ tử cung
- Sinh lý bệnh (tóm tắt): Tác nhân gây bệnh hoặc chất kích thích làm tổn thương biểu mô cổ tử cung, khiến các tế bào viêm (bạch cầu trung tính và tế bào lympho) xâm nhập, gây tiết dịch nhầy hoặc mủ và phù nề niêm mạc. Khi nhiễm trùng lan lên trên, bệnh có thể lan đến nội mạc tử cung và vòi tử cung, gây viêm vùng chậu (PID).
- Triệu chứng chính
- Tiết dịch âm đạo bất thường (có thể có màu vàng, dạng nhầy và kèm mùi)
- Chảy máu sau quan hệ tình dục hoặc chảy máu bất thường
- Đau khi quan hệ tình dục, đau vùng chậu, đau bụng
- Triệu chứng kích thích niệu đạo (cảm giác tiểu chưa hết, đau khi tiểu)
- Không có triệu chứng cũng thường gặp
Phương pháp điều trị
- Chẩn đoán (xét nghiệm khuyến nghị trước khi điều trị)
- NAAT (xét nghiệm khuếch đại axit nucleic) từ mẫu âm đạo/cổ tử cung — khuyến nghị xét nghiệm lậu (Neisseria gonorrhoeae) và Chlamydia (Chlamydia trachomatis)
- Nhuộm (nhuộm Gram) để phát hiện nhiều bạch cầu trung tính, và khi cần có thể nuôi cấy (lậu cầu), PCR (HSV), soi kính hiển vi (Trichomonas), KOH (Candida), v.v.
- Có thể bắt đầu điều trị kinh nghiệm ngay dựa trên biểu hiện lâm sàng (trong khi chờ kết quả xét nghiệm)
- Điều trị bằng thuốc (khuyến nghị tiêu biểu)
- Nghi ngờ/xác nhận lậu: Ceftriaxone 500 mg IM liều duy nhất (trường hợp cân nặng ≥150 kg dùng 1 g) — có thể khác tùy theo hướng dẫn tại địa phương
- Nghi ngờ/xác nhận Chlamydia: Doxycycline 100 mg PO mỗi 12 giờ trong 7 ngày (ưu tiên). Khi mang thai, khuyến nghị azithromycin 1 g PO liều duy nhất
- Trichomonas: Metronidazole 500 mg PO mỗi 12 giờ trong 7 ngày hoặc 2 g PO liều duy nhất (khuyến nghị lựa chọn khi mang thai có thể khác nhau)
- HSV (triệu chứng ban đầu, không phải tái phát): thuốc kháng virus như Acyclovir/Valacyclovir (theo chỉ định của bác sĩ)
- Viêm âm đạo do Candida: thuốc chống nấm (như fluconazole)
- Trong trường hợp viêm cổ tử cung rõ rệt với dịch nhầy và mủ, về mặt lâm sàng có thể cân nhắc điều trị kinh nghiệm đồng thời lậu cầu và Chlamydia
- Điều trị không dùng thuốc/quản lý sinh hoạt
- Tạm ngừng quan hệ tình dục: cho đến khi bản thân và bạn tình được điều trị và các triệu chứng biến mất (tuân theo chỉ dẫn của bác sĩ)
- Hạn chế thụt rửa âm đạo, sử dụng các sản phẩm vệ sinh kinh nguyệt gây kích ứng và sử dụng tampon trong thời gian dài
- Khuyến nghị điều trị đồng thời cho bạn tình (nếu là bệnh lây truyền qua đường tình dục, nhằm phòng tái nhiễm)
- Theo dõi và điều trị bổ sung
- Khuyến nghị xét nghiệm lại trong vòng 3 tháng sau khi điều trị Chlamydia (để xác định tái nhiễm)
- Nếu triệu chứng kéo dài hoặc tái diễn, cần khám vùng chậu và làm thêm xét nghiệm (soi cổ tử cung, sinh thiết) để phân biệt tổn thương hoặc khối u cổ tử cung
- Khi kèm áp xe hoặc nhiễm trùng lan lên trên (PID), có thể cần nhập viện, dùng kháng sinh tĩnh mạch, dẫn lưu mủ, v.v.
- Lưu ý đặc biệt khi mang thai
- Một số thuốc (ví dụ: doxycycline) chống chỉ định khi mang thai. Khi mang thai, cần trao đổi với bác sĩ chuyên khoa sản phụ khoa để sử dụng phương pháp thay thế an toàn (như azithromycin)
Điểm cần kiểm tra trước khi khám ngoại trú (đồ cần chuẩn bị và ví dụ câu hỏi)
- Đồ cần chuẩn bị (khuyến nghị mang theo)
- Danh sách các thuốc hiện đang dùng (thuốc kê đơn, thuốc không kê đơn và thực phẩm bổ sung)
- Thông tin về dị ứng (thuốc, thực phẩm, v.v.)
- Kết quả xét nghiệm gần đây (nếu có thể, kết quả xét nghiệm STI trước đây, siêu âm, v.v.)
- Ghi chép ngày bắt đầu và diễn biến triệu chứng (màu, lượng, mùi dịch tiết, có chảy máu hay không, mức độ đau)
- Tiền sử quan hệ tình dục gần đây (số bạn tình gần đây, có sử dụng bao cao su hay không), biện pháp tránh thai
- Khả năng mang thai/có đang mang thai hay không (chu kỳ kinh nguyệt, ngày bắt đầu kỳ kinh cuối)
- Các câu hỏi chính có thể được hỏi tại phòng khám (những điều bệnh nhân nên suy nghĩ trước)
- Các triệu chứng bắt đầu từ khi nào? Màu, mùi và lượng dịch tiết như thế nào?
- Gần đây có thay đổi bạn tình hoặc quan hệ không sử dụng bao cao su không?
- Có sốt hoặc đau vùng chậu dữ dội không?
- Trước đây đã từng được chẩn đoán STI chưa? Gần đây có tiền sử dùng kháng sinh không?
- Có đang mang thai hoặc có dự định mang thai không?
Ví dụ các câu hỏi chung để hỏi bác sĩ
- Nguyên nhân có khả năng cao nhất của triệu chứng này là gì?
- Những xét nghiệm nào được khuyến nghị và vì sao? Có cần xét nghiệm NAAT không?
- Tên thuốc được kê, thời gian dùng thuốc và các tác dụng phụ dự kiến là gì?
- Khi nào có thể quan hệ tình dục an toàn trở lại? Bạn tình cần được điều trị như thế nào?
- Khi nào cần xét nghiệm lại hoặc tái khám theo dõi?
Ví dụ các câu hỏi phù hợp với từng bệnh
- Tôi đang mang thai và nghi ngờ bị viêm cổ tử cung. Loại thuốc nào an toàn? (Đề nghị giải thích về lựa chọn thuốc và nguy cơ theo từng giai đoạn thai kỳ)
- Kết quả xét nghiệm âm tính nhưng các triệu chứng vẫn tiếp diễn. Bạn khuyến nghị làm thêm xét nghiệm hoặc điều trị nào? (Xác nhận về soi cổ tử cung, sinh thiết, các nguyên nhân nội khoa, v.v.)