Mô tả bệnh (nguyên nhân và triệu chứng)
- Định nghĩa: Tràn dịch màng tinh hoàn là tình trạng dịch thanh dịch ứ đọng trong khoang của màng tinh hoàn (màng bao tinh hoàn), khiến bìu phồng lên.
- Nguyên nhân/sinh lý bệnh: Ở trẻ em, bệnh thường xảy ra do mỏm phúc tinh mạc (processus vaginalis) nối ổ bụng với bìu không đóng kín trong quá trình phát triển phôi thai, khiến dịch ổ bụng di chuyển xuống bìu. Ở người lớn, bệnh có thể phát sinh do mất cân bằng giữa bài tiết và hấp thu dịch trong màng tinh hoàn hoặc do biến chứng của viêm, chấn thương, khối u và các nguyên nhân khác.
- Yếu tố nguy cơ: Trẻ sinh non, trẻ sinh nhẹ cân, tiền sử gia đình, tinh hoàn ẩn (bất thường hạ xuống của tinh hoàn) và các yếu tố khác.
- Triệu chứng chính: Sưng một bên hoặc cả hai bên bìu (khối phồng), thường không đau, khi sờ có cảm giác mềm và căng có sóng dịch. Có thể to lên khi áp lực ổ bụng tăng (khóc, ho, v.v.). Thường không kèm đỏ da hoặc sốt.
- Dấu hiệu khi thăm khám: Khi chiếu ánh sáng qua bìu, có thể quan sát thấy ánh sáng truyền qua (transillumination). Chẩn đoán phân biệt cần xem xét thoát vị bẹn, viêm mào tinh hoàn, viêm tinh hoàn, khối u tinh hoàn và các bệnh khác.
Phương pháp điều trị
- Theo dõi (điều trị bảo tồn): Ở trẻ em, nhiều trường hợp tràn dịch màng tinh hoàn có xu hướng tự khỏi trong khoảng từ 1–24 tháng sau sinh, vì vậy thường khuyến nghị theo dõi trong một thời gian đối với trường hợp không có triệu chứng và kích thước nhỏ.
- Điều trị phẫu thuật: Khi tình trạng kéo dài, có triệu chứng hoặc kèm thoát vị, điều trị phẫu thuật (thắt và cắt bỏ mỏm phúc tinh mạc) là phương pháp tiêu chuẩn. Ở trẻ em, thường phẫu thuật qua đường bẹn; ở người lớn, thường cắt bỏ qua đường rạch ở bìu. Hầu hết trường hợp sẽ khỏi hoàn toàn sau phẫu thuật.
- Thủ thuật/thuốc: Chọc hút dịch ở bìu thường không được khuyến nghị do nguy cơ nhiễm trùng, tái phát và viêm phúc mạc. Kháng sinh hoặc thuốc chống viêm chỉ được sử dụng khi có nhiễm trùng đi kèm.
- Quản lý sinh hoạt/lưu ý: Nếu có đau hoặc kèm đỏ da, sốt, cần đi khám ngay. Sau phẫu thuật, nên chăm sóc vết thương và nghỉ ngơi. Thông thường không phẫu thuật bên đối diện với mục đích dự phòng (tỷ lệ phát hiện tình trạng thông thương ở bên đối diện được báo cáo là 5–20%).
Điểm cần kiểm tra trước khi khám ngoại trú (vật dụng cần chuẩn bị và nội dung cần xem xét) — kèm ví dụ câu hỏi
- Vật dụng/tài liệu cần mang theo:
- Danh sách các loại thuốc và thực phẩm bổ sung đang sử dụng
- Thông tin khi sinh (có sinh non hay không, có sinh nhẹ cân hay không) và hồ sơ các phẫu thuật trước đây
- Kết quả các xét nghiệm trước đây (siêu âm bìu, xét nghiệm máu), nếu có
- Ghi chép hoặc ảnh chụp về thời điểm xuất hiện và diễn biến triệu chứng (thay đổi kích thước, có đau hay không, sốt, v.v.), nếu có thể
- Các nội dung cần整理 khi khai thác bệnh sử:
- Đã được phát hiện từ khi nào, kích thước có thay đổi trong ngày hoặc theo hoạt động hay không
- Có đau, sốt hoặc bất thường khi đi tiểu hay không
- Tiền sử khám nhi khoa, tiết niệu và các chẩn đoán trước đây
- Tài liệu cần cho bác sĩ xem khi đến khám:
- Ảnh chụp bìu (để so sánh kích thước), kết quả siêu âm trước đây
- Ví dụ câu hỏi (bệnh nhân/người chăm sóc có thể tự sử dụng):
- "Khi nào cần phẫu thuật?"
- "Ngay bây giờ có cần làm thêm xét nghiệm (siêu âm) không?"
Ví dụ các câu hỏi chung cần hỏi bác sĩ
- Tiên lượng của tình trạng này như thế nào? Khả năng tự khỏi là bao nhiêu?
- Tiêu chí (thời điểm) khuyến nghị phẫu thuật là gì? Những dấu hiệu nguy hiểm nào cho thấy cần phẫu thuật nhanh chóng?
- Các biến chứng chính của phẫu thuật và khả năng xảy ra (tái phát, tổn thương ống dẫn tinh, teo tinh hoàn, v.v.) ở mức nào?
- Ngoài phẫu thuật, có phương pháp quản lý bảo tồn nào đáng áp dụng không?
- Thời gian nằm viện và thời gian hồi phục dự kiến sau phẫu thuật như thế nào?
Ví dụ các câu hỏi phù hợp với từng bệnh
- Tràn dịch màng tinh hoàn của con tôi có khả năng tự biến mất trong vòng vài tháng tới không? (Ví dụ: đề nghị đánh giá dựa trên tuổi và kích thước hiện tại)
- Nếu phẫu thuật, tình trạng thoát vị (có kèm hay không) được xác định như thế nào, và kế hoạch phẫu thuật sẽ thay đổi ra sao nếu có thoát vị đi kèm?
Tham khảo thêm: Nếu chẩn đoán chưa chắc chắn hoặc có đau, sốt, kích thước tăng nhanh, hoặc tình trạng bất đối xứng rõ rệt của một bên tinh hoàn, cần siêu âm và đánh giá nhanh chóng. Việc điều trị và có phẫu thuật hay không cần được quyết định sau khi trao đổi với bác sĩ phụ trách, trên cơ sở tổng hợp tuổi của bệnh nhân, có hay không có triệu chứng, thay đổi kích thước và các bệnh kèm theo.