Ung thư dương vật

• Mô tả bệnh (nguyên nhân và triệu chứng)

  • Định nghĩa và sinh lý bệnh: Ung thư dương vật là khối u ác tính phát sinh từ mô dương vật, trong đó phần lớn (khoảng 90–98%) là ung thư biểu mô tế bào vảy (squamous cell carcinoma). Bệnh chủ yếu xuất hiện ở quy đầu (glans) và bao quy đầu (prepuce), đồng thời có xu hướng di căn đến các hạch bạch huyết bẹn (inguinal). Viêm mạn tính (chẳng hạn như tích tụ bựa sinh dục khi bị hẹp bao quy đầu) và nhiễm vi rút papilloma ở người (HPV) là những yếu tố nguy cơ chính. Tỷ lệ mắc bệnh thường tăng từ độ tuổi trung niên trở đi (chủ yếu từ 50 tuổi trở lên).
  • Nguyên nhân: Các yếu tố liên quan gồm viêm mạn tính bao quy đầu (tích tụ bựa sinh dục và vệ sinh kém), hẹp bao quy đầu (phimosis), nhiễm HPV (đặc biệt là các type nguy cơ cao), các yếu tố liên quan đến tiền sử hoạt động tình dục như có nhiều bạn tình, hút thuốc lá, v.v.
  • Triệu chứng chính: Nốt hoặc khối u không đau hoặc đau nhẹ, tổn thương dạng loét, dịch tiết hoặc mùi hôi tại vị trí tổn thương, rối loạn tiểu tiện (tiểu nhiều lần, tiểu buốt, tiểu gấp), hạch bạch huyết bẹn to (trở nên cứng), phù bạch huyết ở chi ở giai đoạn tiến triển (do di căn đến hạch bạch huyết bẹn), v.v.

• Phương pháp điều trị và các lưu ý

  • Nguyên tắc chẩn đoán: Tổn thương nghi ngờ được chẩn đoán xác định bằng sinh thiết (sinh thiết một phần hoặc cắt bỏ toàn bộ tổn thương). Để đánh giá giai đoạn bệnh, tiến hành khám thực thể (sờ hạch bạch huyết bẹn), chụp X-quang ngực, CT hoặc MRI bụng/chậu, và khi cần có thể chụp xạ hình xương hoặc PET-CT.
  • Điều trị phẫu thuật (trọng tâm của điều trị tiêu chuẩn)
    • Tổn thương giai đoạn sớm (đặc biệt là tổn thương ở bao quy đầu): Cắt bao quy đầu đơn giản (phẫu thuật cắt bao quy đầu đơn giản) hoặc cắt bỏ tại chỗ.
    • Tổn thương ở quy đầu hoặc phần xa của dương vật: Cắt một phần dương vật (partial penectomy) — thông thường cần bảo đảm khoảng an toàn, bao gồm mô lành xung quanh tổn thương (phần mô lành cần chừa theo mục tiêu lâm sàng).
    • Tổn thương tiến triển hoặc lan rộng: Có thể cần cắt bỏ rộng hoặc cắt toàn bộ dương vật (total penectomy).
    • Xử trí hạch bạch huyết bẹn: Các hạch có thể sờ thấy trên lâm sàng (hoặc bị nghi ngờ) được cắt bỏ (nạo vét hạch bạch huyết bẹn, inguinal lymph node dissection). Ngay cả khi không phát hiện hạch trên lâm sàng, nếu bệnh ở giai đoạn xâm lấn hoặc có đặc điểm mô bệnh học nguy cơ cao, có thể cân nhắc sinh thiết hạch lính gác hoặc đánh giá hạch có chọn lọc.
  • Điều trị không phẫu thuật
    • Xạ trị: Được sử dụng khi khó cắt bỏ tại chỗ hoặc thực hiện phẫu thuật bảo tồn, hoặc để giảm đau, loét và chảy máu (nhằm giảm triệu chứng và bảo tồn).
    • Hóa trị: Được sử dụng đơn độc ở bệnh tiến triển hoặc di căn, hoặc trước phẫu thuật (thường là điều trị tân bổ trợ nhằm thu nhỏ tổn thương), và làm điều trị bổ trợ sau phẫu thuật (các phác đồ dựa trên cisplatin thường được sử dụng). Khuyến nghị tiếp cận đa chuyên khoa đối với tổn thương di căn hoặc không thể đảo ngược.
  • Điều trị bảo tồn/phục hồi chức năng và quản lý lối sống
    • Chăm sóc vết thương, phòng ngừa nhiễm trùng, phục hồi chức năng nhằm bảo tồn chức năng tiểu tiện và chức năng tình dục (cân nhắc tái tạo niệu đạo hoặc tạo hình lại dương vật).
    • Phòng ngừa và kiểm soát phù bạch huyết sau nạo vét hạch (băng ép, vận động, chăm sóc da, v.v.).
  • Các lưu ý và biến chứng
    • Biến chứng phẫu thuật: Chảy máu, nhiễm trùng, hẹp niệu đạo, thay đổi chức năng tình dục (rối loạn cương, giảm ham muốn tình dục), ảnh hưởng tâm lý.
    • Phù bạch huyết sau nạo vét hạch (phù chi dưới) và vấn đề liền vết thương.
    • Cần theo dõi định kỳ vì có khả năng tái phát tại chỗ và di căn xa.
    • Tác dụng phụ toàn thân của xạ trị và hóa trị (mệt mỏi, thay đổi da, ức chế tủy xương, v.v.).
  • Tiên lượng: Giai đoạn bệnh (đặc biệt là có hay không di căn hạch bạch huyết) quyết định tiên lượng. Tổn thương khu trú được phát hiện sớm thường có tiên lượng tốt sau điều trị, nhưng khi đã di căn hạch bạch huyết thì nguy cơ tái phát và tử vong tăng cao.

• Các điểm cần kiểm tra trước khi đến khám ngoại trú (đồ cần chuẩn bị và ví dụ câu hỏi)

  • Đồ cần chuẩn bị/thông tin cần mang theo:
    • Danh sách các thuốc đang sử dụng (đặc biệt là thuốc chống đông, thuốc chống kết tập tiểu cầu, thuốc ức chế miễn dịch, v.v.)
    • Tiền sử dị ứng (thuốc, thuốc gây mê, v.v.)
    • Tiền sử phẫu thuật và bệnh tật trước đây (đặc biệt là phẫu thuật tiết niệu-sinh dục, tình trạng hẹp bao quy đầu)
    • Kết quả xét nghiệm gần đây (kết quả sinh thiết, báo cáo mô bệnh học, đĩa CD/báo cáo xét nghiệm hình ảnh)
    • Ghi chép thời điểm xuất hiện và diễn biến triệu chứng (đau, dịch tiết, thay đổi kích thước, v.v.), ảnh chụp triệu chứng (nếu có thể)
    • Thông tin liên quan đến đời sống tình dục: số bạn tình, có sử dụng bao cao su hay không, đã tiêm vắc-xin HPV hay chưa
  • Những điều cần xác nhận trước khi đến khám ngoại trú:
    • Hiện có sốt hoặc triệu chứng nhiễm trùng hay không (việc xác nhận nhiễm trùng trước phẫu thuật rất quan trọng)
    • Xu hướng chảy máu (có đang dùng thuốc chống đông hay không)
    • Gần đây có thay đổi cân nặng hoặc triệu chứng toàn thân hay không (chán ăn, đổ mồ hôi ban đêm, v.v.)
  • Ví dụ về những điều cần thông báo trước cho bác sĩ khi khám:
    • Triệu chứng bắt đầu từ khi nào và diễn biến ra sao
    • Trước đây đã từng có tổn thương hoặc được điều trị tại cùng vị trí đó hay chưa
    • Mục tiêu điều trị hiện mong muốn (ưu tiên bảo tồn hay ưu tiên loại bỏ hoàn toàn)

• Ví dụ về các câu hỏi chung dành cho bác sĩ

  • "Kết quả sinh thiết tổn thương của tôi (đặc điểm mô bệnh học) là gì và bệnh đang ở giai đoạn nào?"
  • "Các lựa chọn điều trị được khuyến nghị và hiệu quả dự kiến (tỷ lệ sống, tỷ lệ tái phát) như thế nào?"
  • "Nếu phẫu thuật, chức năng tình dục hoặc việc tiểu tiện và cảm giác sẽ thay đổi như thế nào?"
  • "Cần thực hiện những xét nghiệm nào trước và sau phẫu thuật, thời gian hồi phục và phục hồi chức năng như thế nào?"
  • "Các tác dụng phụ chính của thuốc chống ung thư hoặc xạ trị và cách kiểm soát là gì?"

• Ví dụ về các câu hỏi được điều chỉnh theo bệnh

  • "Trong trường hợp của tôi, có thể bảo tồn dương vật (cắt một phần hoặc điều trị tại chỗ) hay không? Nếu có thể, phạm vi cắt bỏ dự kiến và khả năng bảo tồn chức năng sẽ ở mức nào?"
  • "Khi sờ thấy hạch bạch huyết bẹn, có cần tiến hành ngay phẫu thuật nạo vét hạch hay nên dùng kháng sinh rồi đánh giá lại (hoặc xét nghiệm hạch lính gác) trước?"

(Lưu ý: Kế hoạch chẩn đoán và điều trị thay đổi tùy theo từng người dựa trên giai đoạn bệnh, đặc điểm mô bệnh học và tình trạng toàn thân. Vì vậy, hãy đưa ra quyết định cuối cùng sau khi trao đổi với nhân viên y tế phụ trách.)