Xác nhận tên bệnh
- Hẹp niệu đạo (Urethral stricture) là tên gọi chính xác về mặt y học.
1) Mô tả bệnh (nguyên nhân và triệu chứng)
- Định nghĩa và sinh lý bệnh: Hẹp niệu đạo là tình trạng lòng niệu đạo bị thu hẹp do xơ hóa niêm mạc niệu đạo và các mô xung quanh, gây cản trở việc排出 nước tiểu. Tùy theo vị trí hẹp, bệnh được phân loại thành hẹp niệu đạo trước (niệu đạo dương vật · niệu đạo hành) và niệu đạo sau (niệu đạo tuyến tiền liệt · niệu đạo màng); chiều dài tổn thương và mức độ xơ hóa ảnh hưởng đến tiên lượng.
- Nguyên nhân chính: bẩm sinh (hiếm gặp), chấn thương (gãy xương chậu, chấn thương kiểu cưỡi ngựa), viêm do nhiễm trùng (chẳng hạn như lậu cầu), đặt ống thông tiểu trong thời gian dài · can thiệp qua niệu đạo (tổn thương do thủ thuật), chèn ép bởi khối u xung quanh, v.v.
- Triệu chứng chính: tia nước tiểu yếu hoặc bị phân tán (spraying), khởi đầu tiểu khó, cảm giác còn nước tiểu sau khi tiểu, tăng tần suất và cảm giác mót tiểu, nhiễm trùng đường tiết niệu tái diễn, bí tiểu (hiếm khi tắc nghẽn cấp tính), đau khi tiểu hoặc đau vùng chậu. Trong trường hợp nặng, cũng có thể xảy ra suy giảm chức năng thận (khi có tắc nghẽn ngược dòng).
2) Phương pháp điều trị
- Xử trí ban đầu · cấp cứu
- Khi bí tiểu cấp tính, tạm thời đặt ống thông (nếu không thể đặt qua niệu đạo thì đặt ống thông qua đường trên xương mu vào bàng quang (suprapubic catheter)). Khi có nhiễm trùng, đồng thời điều trị bằng kháng sinh.
- Điều trị bảo tồn/nội khoa
- Kháng sinh (khi có nhiễm trùng), cải thiện thói quen tiểu tiện (bổ sung đủ nước, tiểu tiện theo giờ), v.v. Khó điều trị triệt để tình trạng hẹp chỉ bằng các phương pháp này.
- Điều trị bằng thủ thuật
- Nong niệu đạo (dilation): nong bằng bóng/ống. Đơn giản nhưng tỷ lệ tái phát cao (đặc biệt hiệu quả giảm khi thực hiện lặp lại).
- Xẻ niệu đạo dưới quan sát trực tiếp (DVIU, internal urethrotomy): được sử dụng cho tình trạng hẹp lần đầu, ngắn và xơ hóa khu trú. Do tỷ lệ tái phát cao nên thường cần thực hiện lại nhiều lần.
- Điều trị phẫu thuật (tạo hình niệu đạo, Urethroplasty)
- Cắt nối tận-tận (Excision and Primary Anastomosis, EPA): thường cho tỷ lệ thành công cao (80–95%) đối với hẹp niệu đạo hành ngắn (thông thường từ 1–2 cm trở xuống).
- Tạo hình niệu đạo thay thế (Substitution urethroplasty): khi hẹp dài hoặc có khiếm khuyết mô, có thể sử dụng mảnh ghép niêm mạc miệng (mặt trong má) (buccal mucosa graft), v.v. Tỷ lệ thành công khác nhau tùy đặc điểm tổn thương, nhưng nhìn chung tốt hơn điều trị nội soi.
- Phẫu thuật theo giai đoạn (staged repair): áp dụng trong trường hợp tổn thương mô nghiêm trọng hoặc có viêm.
- Nguyên tắc lựa chọn điều trị
- Hẹp ngắn và xảy ra lần đầu: có thể cân nhắc điều trị nội soi (nong hoặc DVIU).
- Hẹp tái phát nhiều lần hoặc hẹp dài và xơ hóa: tạo hình niệu đạo (thường được khuyến nghị như một phương pháp điều trị triệt để trong một lần).
- Theo dõi và phục hồi chức năng
- Thời gian duy trì ống thông sau phẫu thuật (thường 1–3 tuần), sau đó kiểm tra lưu lượng nước tiểu (uroflowmetry), kiểm tra nước tiểu tồn dư, và khi cần thực hiện chẩn đoán hình ảnh (niệu đạo đồ ngược dòng/niệu đạo-bàng quang đồ khi tiểu). Kiểm tra chức năng tình dục và chức năng tiểu tiện.
- Biến chứng và lưu ý
- Tỷ lệ thất bại tăng khi lặp lại điều trị nội soi. Có thể xảy ra nhiễm trùng · tổn thương đường tiết niệu · rò niệu · rối loạn cương dương · rối loạn xuất tinh. Khuyến nghị trao đổi với bác sĩ tiết niệu có kinh nghiệm.
3) Điểm cần kiểm tra trước khi khám ngoại trú (vật dụng cần chuẩn bị và ví dụ câu hỏi)
- Vật dụng cần chuẩn bị (mang theo)
- Danh sách các thuốc đang dùng (bao gồm thuốc chống đông máu · thuốc chống kết tập tiểu cầu)
- Hồ sơ phẫu thuật trước đây (liên quan đến vùng chậu/đường tiết niệu), hồ sơ nội soi · nong · tạo hình trước đây
- Kết quả các xét nghiệm hình ảnh · xét nghiệm lưu lượng nước tiểu · cấy nước tiểu trước đây (nếu có thể, mang bản in hoặc CD)
- Ghi chép về triệu chứng đường tiểu (nhật ký tiểu tiện, cảm giác còn nước tiểu, có từng bị tắc nghẽn cấp tính hay không), kiểu tiểu tiện (tiểu đêm · mót tiểu, v.v.)
- Kết quả xét nghiệm đời sống tình dục gần đây và bệnh lây truyền qua đường tình dục (STI) (nếu có)
- Câu hỏi nên ghi lại trước khi khám ngoại trú (sẽ thuận lợi nếu cung cấp ngay cho nhân viên y tế khi khám)
- Thời điểm bắt đầu và diễn tiến của triệu chứng (tiến triển dần dần so với đột ngột nặng lên)
- Trước đây có từng đặt ống thông hoặc bị chấn thương vùng chậu hay không
- Tiền sử nhiễm trùng đường tiết niệu hoặc sốt gần đây
- Những điều cần kiểm tra trước khi khám
- Nếu đang dùng thuốc chống đông máu, cần xác nhận có phải ngừng thuốc trước thủ thuật hay không
- Báo cáo tình trạng kiểm soát các bệnh kèm theo như đái tháo đường · bệnh tim mạch
4) Ví dụ các câu hỏi chung để hỏi bác sĩ
- Các lựa chọn điều trị được khuyến nghị cho tình trạng hẹp của tôi là gì, và ưu nhược điểm của từng lựa chọn là gì?
- Tỷ lệ thành công (tỷ lệ tái phát) và thời gian hồi phục dự kiến của từng phương pháp điều trị là bao lâu?
- Việc điều trị ảnh hưởng như thế nào đến chức năng tình dục của tôi (cương dương · xuất tinh)?
- Tôi cần thực hiện thêm những xét nghiệm nào trước và sau thủ thuật/phẫu thuật?
- Có thói quen sinh hoạt hoặc phương pháp phòng ngừa nào giúp giảm tái phát không?
5) Ví dụ các câu hỏi phù hợp với từng bệnh
- Vị trí và chiều dài chính xác của chỗ hẹp của tôi là bao nhiêu (dựa trên kết quả chụp niệu đạo ngược dòng · nội soi), và theo đó phương pháp điều trị nào được khuyến nghị?
- Giữa xẻ nội soi (DVIU) và tạo hình niệu đạo (ví dụ: buccal mucosa graft hoặc EPA), lựa chọn nào phù hợp hơn với tôi, và nếu tái phát thì bước tiếp theo nên điều trị như thế nào?
Lưu ý: Triệu chứng và lựa chọn điều trị thay đổi tùy theo vị trí · chiều dài · nguyên nhân của chỗ hẹp và tình trạng toàn thân của người bệnh. Việc đánh giá chính xác và lập kế hoạch điều trị phải được quyết định dựa trên thăm khám của bác sĩ chuyên khoa tiết niệu, kết quả chẩn đoán hình ảnh và phát hiện khi nội soi.