1) Mô tả bệnh (nguyên nhân và triệu chứng)
- Định nghĩa: Tiểu không tự chủ do gắng sức (tiểu không tự chủ do stress) là tình trạng nước tiểu rò rỉ ngoài ý muốn khi áp lực trong ổ bụng tăng lên do ho, hắt hơi, cười, vận độngなど.
- Sinh lý bệnh: Bệnh xảy ra do khả năng nâng đỡ hoặc co cơ của cơ sàn chậu và cơ thắt niệu đạo bị suy yếu, khiến niệu đạo không thể đóng thích hợp khi áp lực trong ổ bụng tăng. Ở nữ giới, nguyên nhân chủ yếu là sự suy yếu của các mô vùng chậu (mang thai, sinh con, mãn kinh, sa tử cung, v.v.), còn ở nam giới có thể do tổn thương cơ thắt niệu đạo (ví dụ: sau phẫu thuật cắt bỏ tuyến tiền liệt triệt để).
- Nguyên nhân chính: Mang thai và sinh con, thay đổi nội tiết tố do mãn kinh, tiền sử phẫu thuật vùng chậu, nhiễm trùng đường tiết niệu và viêm âm đạo (yếu tố làm nặng), béo phì, ho mạn tính và táo bón, tổn thương thần kinh (như tổn thương tủy sống).
- Triệu chứng chính: Rò rỉ nước tiểu từ ít đến nhiều khi áp lực trong ổ bụng tăng, chẳng hạn như khi ho, hắt hơi, chạy hoặc nâng vật nặng. Có thể kèm theo các triệu chứng lưu trữ như tiểu nhiều lần, tiểu đêm và tiểu gấp. Nếu có đau lưng, đau khi tiểu, tiểu máu hoặc mùi hôi, cần nghi ngờ nhiễm trùng đi kèm hoặc nguyên nhân khác.
2) Phương pháp điều trị
- Điều trị không phẫu thuật (điều trị bước đầu)
- Bài tập tăng cường cơ sàn chậu (Kegel): Có thể cải thiện triệu chứng nếu được thực hiện đúng cách, đều đặn và liên tục. Thông thường, khuyến nghị co và thả lỏng cơ trong 5–10 giây, 10 lần mỗi lượt, thực hiện vài lượt mỗi ngày.
- Phản hồi sinh học, kích thích điện, điều trị bằng từ trường ngoài cơ thể: Các phương pháp hỗ trợ giúp tăng hiệu quả của bài tập sàn chậu.
- Điều chỉnh lối sống: Giảm cân, hạn chế các thực phẩm kích thích bàng quang như caffeine, rượu và nước có ga, điều trị táo bón và ho mạn tính, cải thiện thói quen tiểu tiện (như tiểu tiện theo giờ cố định).
- Estrogen tại chỗ trong âm đạo (trong trường hợp mãn kinh hoặc teo): Cải thiện tình trạng niêm mạc niệu đạo và âm đạo, giúp một số bệnh nhân cải thiện triệu chứng.
- Thuốc: Ở nữ giới, hiệu quả điều trị căn nguyên còn hạn chế. Trong một số quốc gia và tình huống, duloxetine được sử dụng để giảm triệu chứng, nhưng tác dụng phụ và tình trạng được cấp phép khác nhau tùy quốc gia. Cần tham khảo ý kiến bác sĩ.
- Điều trị can thiệp và tiêm
- Tiêm chất làm đầy niệu đạo (bulking agent) (dưới niêm mạc niệu đạo): Có thể cải thiện ngắn hạn trong trường hợp triệu chứng nhẹ hoặc người bệnh không muốn phẫu thuật (thời gian duy trì hiệu quả có giới hạn).
- Điều trị phẫu thuật (khi triệu chứng kéo dài, từ mức độ trung bình trở lên hoặc điều trị bảo tồn thất bại)
- Băng treo niệu đạo giữa (quan trọng): Đặt băng nhân tạo (lưới) dưới đoạn giữa niệu đạo để nâng đỡ niệu đạo. Phương pháp tiếp cận: phẫu thuật qua ổ bụng (theo hướng thành bụng) hoặc theo hướng bẹn (đường ngang, như TVT/TOT). Tỷ lệ thành công cao. Nếu xảy ra biến chứng liên quan đến lưới (nhiễm trùng, xâm lấn, đau), cần phải lấy lưới ra.
- Các phương pháp khác: Phẫu thuật tái tạo vùng chậu (khi kèm sa tạng chậu), ở nam giới có thể thực hiện phẫu thuật băng treo hoặc đặt cơ thắt niệu đạo nhân tạo (đặc biệt trong trường hợp tiểu không tự chủ nặng sau phẫu thuật cắt bỏ tuyến tiền liệt).
- Chăm sóc và lưu ý sau phẫu thuật
- Trong thời gian hồi phục, cần tuân thủ hướng dẫn hạn chế nâng vật nặng, vận động gắng sức và quan hệ tình dục (theo chỉ định của bác sĩ).
- Nếu xuất hiện nhiễm trùng, chảy máu, bí tiểu hoặc biến chứng liên quan đến lưới, cần đi khám ngay.
3) Những điểm cần kiểm tra trước khi khám ngoại trú (bao gồm vật dụng cần chuẩn bị và ví dụ câu hỏi)
- Vật dụng cần chuẩn bị (khuyến nghị mang theo)
- Danh sách các thuốc đang sử dụng (bao gồm thuốc kê đơn, thuốc không kê đơn và thực phẩm bảo vệ sức khỏe)
- Tiền sử phẫu thuật và sinh con (sinh mổ/sinh thường, số lần sinh và thời điểm sinh)
- Hồ sơ xét nghiệm gần đây (xét nghiệm nước tiểu, nuôi cấy nước tiểu, siêu âm vùng chậu, kết quả xét nghiệm niệu động học trước đây, v.v.)
- Nhật ký đi tiểu (khuyến nghị ghi trong 3 ngày): thời gian đi tiểu, lượng nước tiểu, thời điểm xảy ra tiểu không tự chủ, lượng đồ uống tiêu thụ
- Lượng sử dụng băng vệ sinh (số băng dùng mỗi ngày/mức độ băng bị ướt)
- Thời điểm bắt đầu triệu chứng và tình huống khởi phát (ví dụ: khi ho hoặc leo cầu thang)
- Nội dung cần xác nhận khi khám ngoại trú (bệnh nhân整理 trước sẽ giúp ích cho buổi khám)
- Kiểu triệu chứng (nước tiểu rò rỉ khi nào và trong hoạt động nào), triệu chứng đi kèm (đau khi tiểu, tiểu máu, sốt)
- Ảnh hưởng đến sinh hoạt hằng ngày (hạn chế trong xã hội và công việc)
- Những phương pháp điều trị đã thử trước đây và kết quả (Kegel, vật lý trị liệu, thuốc, phẫu thuật, v.v.)
4) Ví dụ các câu hỏi chung cần hỏi bác sĩ
- "Khả năng triệu chứng của tôi cải thiện mà không cần phẫu thuật là bao nhiêu?"
- "Hiệu quả kỳ vọng và tác dụng phụ của từng phương pháp điều trị (bài tập, thuốc, phẫu thuật) là gì?"
- "Nếu chọn phẫu thuật, thời gian hồi phục và thời điểm có thể trở lại sinh hoạt hằng ngày là khi nào?"
- "Khả năng tái phát là bao nhiêu và nếu tái phát thì có thể lựa chọn những phương pháp điều trị nào?"
5) Ví dụ các câu hỏi phù hợp với từng bệnh
- Liên quan đến mang thai và sinh con: "Tôi dự định sinh con, vậy phương pháp điều trị nào an toàn và được khuyến nghị cho các triệu chứng hiện tại? Sau khi sinh, nên bắt đầu điều trị từ khi nào?"
- Nam giới sau phẫu thuật tuyến tiền liệt: "Trong trường hợp tiểu không tự chủ xảy ra sau phẫu thuật cắt bỏ tuyến tiền liệt triệt để, giữa phẫu thuật băng treo và đặt cơ thắt niệu đạo nhân tạo, phương pháp nào phù hợp hơn với tình trạng của tôi? Ưu điểm và nhược điểm là gì?"
Lưu ý: Nếu triệu chứng kèm theo tiểu máu, đau nhiều khi tiểu hoặc sốt, có khả năng là nhiễm trùng đường tiết niệu hoặc vấn đề thực thể khác, vì vậy cần nhanh chóng tiến hành kiểm tra. Việc lựa chọn điều trị thực tế phải dựa trên đánh giá của bác sĩ chuyên khoa, có cân nhắc đến tuổi, bệnh đi kèm, đặc điểm triệu chứng và tiền sử phẫu thuật của từng người.