Xác nhận tên bệnh
Sa bàng quang (tiếng Anh: Cystocele) là tên gọi được sử dụng phổ biến trong y khoa, chỉ một dạng sa cơ quan vùng chậu, trong đó thành trước của âm đạo cùng với bàng quang sa xuống, lồi vào trong âm đạo hoặc thoát ra ngoài cửa âm đạo.
1) Mô tả bệnh (nguyên nhân và triệu chứng)
- Nguyên nhân và bệnh sinh
- Xảy ra khi bàng quang hạ xuống qua thành trước âm đạo do cơ sàn chậu và mô liên kết bị yếu. Các yếu tố liên quan chủ yếu gồm sinh nở (đặc biệt là sinh nhiều lần hoặc sinh khó), giảm estrogen do mãn kinh, tăng áp lực ổ bụng mạn tính (ho, táo bón, nâng vật nặng) và yếu mô bẩm sinh.
- Khi cấu trúc bàng quang và niệu đạo bị biến dạng, gây tắc nghẽn hoặc xoắn niệu đạo, có thể dẫn đến rối loạn tiểu tiện hoặc tăng lượng nước tiểu tồn dư.
- Triệu chứng chính
- Cảm giác nặng tức hoặc có vật lạ ở âm đạo hay vùng chậu, sờ thấy khối phồng trong âm đạo hoặc bên ngoài môi âm hộ
- Rò rỉ nước tiểu khi áp lực ổ bụng tăng (tiểu không tự chủ), tiểu thường xuyên, khó tiểu (phải rặn khi tiểu), cảm giác tiểu không hết hoặc không thể tiểu hoàn toàn
- Nhiễm trùng đường tiết niệu tái diễn, đau khi quan hệ tình dục, hiếm khi rối loạn đại tiện
2) Phương pháp điều trị
- Điều trị bảo tồn (ưu tiên đối với mức độ nhẹ đến trung bình)
- Tập tăng cường cơ sàn chậu (bài tập Kegel) — khuyến nghị được hướng dẫn thường xuyên và duy trì đều đặn
- Kiểm soát cân nặng, phòng ngừa táo bón (chất xơ và nước), bỏ thuốc lá (phòng ngừa ho mạn tính), hạn chế nâng vật nặng
- Đặt vòng nâng âm đạo (pessary) — hỗ trợ cơ học không phẫu thuật, hữu ích đối với bệnh nhân không muốn phẫu thuật hoặc có nguy cơ phẫu thuật cao
- Nếu có nhiễm trùng, điều trị nhiễm trùng đường tiết niệu (kháng sinh) và duy trì vệ sinh đường tiết niệu
- Điều trị bằng thuốc
- Không có thuốc điều chỉnh trực tiếp sa bàng quang. Ở phụ nữ mãn kinh, estrogen tại chỗ (kem bôi âm đạo hoặc thuốc đặt âm đạo) có thể cải thiện sức khỏe niêm mạc và mô âm đạo, giúp giảm triệu chứng (sử dụng theo chỉ định của bác sĩ).
- Điều trị phẫu thuật (mức độ trung bình đến nặng, khi triệu chứng kéo dài)
- Tạo hình thành trước âm đạo (anterior colporrhaphy) — khâu và gia cố thành trước âm đạo để đưa bàng quang về vị trí ban đầu
- Phẫu thuật gia cố bằng vật liệu nâng đỡ (mesh) — có thể được sử dụng để tăng khả năng nâng đỡ, nhưng cần cân nhắc thận trọng chỉ định và lựa chọn vật liệu do có nguy cơ biến chứng như nhiễm trùng, đau và lộ vật liệu cấy ghép
- Có khả năng cần phẫu thuật lại nếu tái phát
- Chăm sóc và lưu ý sau phẫu thuật
- Cần theo dõi nhiễm trùng vùng phẫu thuật, khó tiểu (tạm thời), khả năng tái phát và thay đổi chức năng tình dục
- Tuân thủ chỉ dẫn của bác sĩ điều trị, chẳng hạn như không nâng vật nặng trong thời gian hồi phục và thời điểm có thể quan hệ tình dục trở lại
3) Điểm cần kiểm tra trước khi khám ngoại trú (tài liệu mang theo và chuẩn bị)
- Tài liệu và vật dụng cần mang theo
- Danh sách các thuốc đang dùng (bao gồm thuốc kê đơn, không kê đơn và thuốc thảo dược Hàn Quốc)
- Tiền sử phẫu thuật (đặc biệt là phẫu thuật vùng chậu và ổ bụng), tiền sử sinh nở (số lần sinh thường và có sinh khó hay không), tình trạng mãn kinh và tiền sử điều trị hormone
- Kết quả xét nghiệm nhiễm trùng đường tiết niệu gần đây (cấy nước tiểu), nhật ký triệu chứng đường tiết niệu (tần suất và tình huống xảy ra tiểu không tự chủ, tiểu thường xuyên và khó tiểu)
- Ghi chép việc đi tiểu (nhật ký đi tiểu, lượng nước tiểu), kết quả khám vùng chậu, siêu âm và xét nghiệm niệu động học gần đây (nếu có)
- Thói quen sinh hoạt (hút thuốc, công việc phải xử lý vật nặng, thói quen vận động và ăn uống)
- Các hạng mục dự kiến được đánh giá khi khám ngoại trú
- Khám thực thể (khám vùng chậu), nếu cần có thể xét nghiệm nước tiểu và cấy nước tiểu, siêu âm vùng chậu, nhật ký đi tiểu hoặc xét nghiệm chức năng tiểu tiện (niệu động học), nội soi huỳnh quang hoặc chụp bàng quang-niệu đạo khi đi tiểu (trong một số trường hợp)
Các câu hỏi ví dụ (những nội dung bệnh nhân nên tự ghi lại)
- Thời điểm bắt đầu triệu chứng và các yếu tố làm triệu chứng nặng hơn (ho, đại tiện, vận động, v.v.)
- Tình huống và tần suất rò rỉ nước tiểu (chỉ khi ho, khi hoạt động, liên tục, v.v.)
- Có đau hoặc khó chịu khi quan hệ tình dục hay không, có ảnh hưởng khi đại tiện hay không
4) Các câu hỏi chung có thể hỏi bác sĩ
- Nguyên nhân gây ra các triệu chứng của tôi là gì và mức độ nghiêm trọng đến đâu?
- Các phương pháp không phẫu thuật (tập luyện và vòng nâng âm đạo) có khả năng giúp cải thiện không?
- Nếu cần phẫu thuật, bác sĩ khuyến nghị phương pháp nào, ưu nhược điểm và nguy cơ là gì?
- Khả năng tái phát sau phẫu thuật (và cách xử trí khi tái phát) như thế nào?
- Ảnh hưởng đến chức năng tiểu tiện hoặc chức năng tình dục và thời gian hồi phục khoảng bao lâu?
- Sử dụng thuốc (ví dụ: estrogen tại chỗ) có giúp ích không? Tác dụng phụ là gì?
5) Các câu hỏi ví dụ dành riêng cho bệnh
- Nếu vẫn có kế hoạch sinh con: “Tôi dự định sinh thêm con trong tương lai, vậy nên điều trị sa bàng quang vào thời điểm nào? Phương thức sinh (sinh mổ hay sinh thường) có ảnh hưởng không?”
- Nếu đang cân nhắc vật liệu nâng đỡ (mesh): “Bác sĩ có thể giải thích các biến chứng có thể gặp khi sử dụng vật liệu nâng đỡ âm đạo (mesh) (lộ vật liệu, nhiễm trùng, đau), khả năng phải phẫu thuật lại và các lựa chọn thay thế không?”
Hướng dẫn thêm
- Trường hợp cần đến bệnh viện cấp cứu: nếu đột ngột hoàn toàn không thể tiểu được (bí tiểu), sốt cao, đau dữ dội hoặc chảy máu nhiều, hãy lập tức liên hệ với nhân viên y tế.
- Tóm tắt: Sa bàng quang nhẹ có thể cải thiện bằng điều trị bảo tồn, nhưng nếu triệu chứng gây ảnh hưởng đến sinh hoạt hoặc có biến chứng (nhiễm trùng đường tiết niệu, tiểu không tự chủ, v.v.), cần trao đổi với bác sĩ chuyên khoa để cân nhắc các xét nghiệm và phương pháp điều trị phù hợp (vòng nâng âm đạo hoặc phẫu thuật).