Đau buốt khi tiểu

Mô tả bệnh (nguyên nhân và triệu chứng)

Đau khi đi tiểu (dysuria) là triệu chứng gây khó chịu như đau hoặc cảm giác nóng rát khi đi tiểu. Các nguyên nhân chính gồm

• Nhiễm trùng đường tiết niệu dưới (viêm bàng quang) — đặc biệt thường gặp ở nữ giới
• Viêm niệu đạo (do vi khuẩn, bao gồm nhiễm trùng lây truyền qua đường tình dục: lậu cầu, Chlamydia, v.v.)
• Viêm tuyến tiền liệt (nam giới) và rối loạn tiểu tiện liên quan đến phì đại tuyến tiền liệt
• Sỏi bàng quang, ung thư bàng quang, kích thích cơ học đường tiết niệu (chẳng hạn như ống thông)
• Bệnh viêm đường tiết niệu hoặc vùng chậu (chẳng hạn như viêm âm đạo)
• Rối loạn chức năng bàng quang do vấn đề thần kinh (chẳng hạn như tổn thương tủy sống, bệnh đa xơ cứng)

Về mặt sinh lý bệnh, cơn đau xuất hiện do viêm và kích thích niêm mạc đường tiết niệu; các triệu chứng kèm theo có thể gồm tiểu nhiều lần, tiểu đêm, tiểu gấp, cảm giác tiểu chưa hết, rối loạn tiểu tiện (chậm tiểu, tia nước tiểu yếu), tiểu máu, v.v. Nếu triệu chứng xuất hiện sau quan hệ tình dục hoặc kèm theo dịch tiết (dịch tiết niệu đạo), cần nghi ngờ nguyên nhân lây truyền qua đường tình dục.

Phương pháp điều trị

• Nguyên tắc: xác định nguyên nhân (xét nghiệm nước tiểu/cấy nước tiểu, xét nghiệm nhiễm trùng lây truyền qua đường tình dục, khi cần có thể chẩn đoán hình ảnh và thăm khám trực tràng bằng ngón tay, v.v.), sau đó điều trị phù hợp với nguyên nhân.
• Điều trị bằng kháng sinh: phần lớn các trường hợp đau khi đi tiểu là do nhiễm trùng đường tiết niệu do vi khuẩn hoặc viêm niệu đạo, vì vậy sử dụng kháng sinh theo tác nhân gây bệnh.
  • Nhiễm trùng đường tiết niệu không biến chứng (nữ giới): thường có thể khuyến nghị nitrofurantoin, fosfomycin hoặc TMP‑SMX (khi tỷ lệ kháng thuốc thấp), tùy theo tỷ lệ kháng kháng sinh tại địa phương.
  • Viêm niệu đạo (lây truyền qua đường tình dục): khi nghi ngờ lậu cầu, cân nhắc ceftriaxone + điều trị đồng thời Chlamydia (doxycycline hoặc azithromycin).
  • Viêm tuyến tiền liệt (cấp tính): có thể cần điều trị dài ngày (vài tuần) bằng kháng sinh thích hợp (ví dụ: nhóm quinolone, v.v.).
• Điều trị triệu chứng: uống đủ nước, thuốc giảm đau (NSAIDs), giữ vệ sinh sau khi đi tiểu, tránh các chất kích thích (hương liệu, chất tẩy rửa).
• Thủ thuật/phẫu thuật: có thể cần điều trị phẫu thuật nếu nguyên nhân là sỏi, khối u, bất thường giải phẫu hoặc các vấn đề cấu trúc như rò bàng quang–âm đạo, rò bàng quang–ruột non.
• Chỉ định nhập viện: triệu chứng toàn thân do sốt cao hoặc nhiễm trùng đường tiết niệu, nghi ngờ viêm bể thận hoặc nhiễm trùng huyết, không thể đi tiểu (bí tiểu), v.v.
• Lưu ý về quản lý lối sống: sử dụng bao cao su khi quan hệ tình dục, đi tiểu sau khi quan hệ, giữ vệ sinh cá nhân, kiểm soát phù hợp các bệnh nền như đái tháo đường.

Những điểm cần kiểm tra trước khi khám ngoại trú (đồ cần chuẩn bị và ví dụ câu hỏi)

Đồ cần chuẩn bị

• Danh sách các thuốc đang sử dụng (bao gồm thuốc kê đơn, thuốc không kê đơn và thực phẩm bổ sung)
• Bản sao các kết quả xét nghiệm trước đây (xét nghiệm nước tiểu gần đây, kết quả cấy và xét nghiệm máu, kết quả chẩn đoán hình ảnh, v.v.), nếu có
• Ghi chép thời điểm bắt đầu và diễn biến triệu chứng (bắt đầu từ khi nào, nặng hơn trong tình huống nào)
• Thông tin về các triệu chứng liên quan đến cơ quan sinh dục (dịch tiết, chảy máu, v.v.) và quan hệ tình dục gần đây, phương pháp tránh thai
• Ghi chép các triệu chứng kèm theo như sốt, đau lưng, mệt mỏi, thay đổi màu nước tiểu, v.v.

Các nội dung nên hỏi bác sĩ trước (ví dụ câu hỏi có thể sử dụng khi khám)

• Tôi có cần xét nghiệm nước tiểu và cấy nước tiểu không? Khi nào có kết quả?
• Tôi có thể dùng thuốc (thuốc kê đơn) nào ngay bây giờ và các tác dụng phụ dự kiến là gì?
• Tôi có cần nhập viện không? Nếu xuất hiện triệu chứng nào thì tôi phải đến phòng cấp cứu ngay?
• Tôi có cần xét nghiệm nhiễm trùng lây truyền qua đường tình dục không? Các hạng mục xét nghiệm kèm theo là gì?

Ví dụ các câu hỏi chung để hỏi bác sĩ

• Nguyên nhân có khả năng cao nhất của cơn đau này là gì?
• Các tác dụng phụ dự kiến của thuốc bác sĩ kê và thời gian dùng thuốc như thế nào?
• Tôi cần thay đổi gì trong lối sống để ngăn ngừa tái phát?
• Nếu cần làm thêm xét nghiệm (cấy, chẩn đoán hình ảnh, v.v.), tôi sẽ làm xét nghiệm nào và khi nào?
• Nếu triệu chứng vẫn còn hoặc tái diễn sau điều trị, tôi nên gặp bác sĩ chuyên khoa nào (tiết niệu, sản phụ khoa, bệnh truyền nhiễm, v.v.)?

Ví dụ câu hỏi phù hợp theo từng bệnh

• Dành cho nữ giới (trường hợp đau khi đi tiểu tái diễn): "Để tìm nguyên nhân viêm bàng quang tái diễn, bác sĩ khuyến nghị làm thêm những xét nghiệm nào? Tôi có cần kiểm tra bất thường về giải phẫu đường tiết niệu hoặc chức năng bàng quang không?"
• Dành cho nam giới (khi nghi ngờ liên quan đến tuyến tiền liệt): "Để chẩn đoán viêm tuyến tiền liệt, tôi có cần thăm khám trực tràng bằng ngón tay hoặc xét nghiệm chuyên biệt về tuyến tiền liệt (sinh thiết tuyến tiền liệt, kháng nguyên đặc hiệu tuyến tiền liệt, v.v.) không? Thời gian điều trị bằng kháng sinh khoảng bao lâu?"

Dấu hiệu cấp cứu bổ sung (cần điều trị cấp cứu ngay lập tức)

• Sốt cao (>38℃) và rét run, đau vùng mạn sườn (nghi ngờ viêm bể thận)
• Hoàn toàn không thể đi tiểu (bí tiểu)
• Suy giảm ý thức, hạ huyết áp, khó thở (nghi ngờ nhiễm trùng huyết)
• Tiểu máu nhiều hoặc chảy máu không thể kiểm soát

(Hết)